Người mẹ Việt Nam Anh Hùng Lê Thị Nghê

Vùng thượng nguồn sông Thu Bồn – nơi mẹ Nghê sinh sống – từng được xem là chiếc nôi cách mạng. Cũng vì thế, nơi đây trở thành mục tiêu đánh phá điên cuồng của giặc Mỹ. Đầu tháng 10 năm 1969, sau những thất bại nặng nề, kẻ thù trút hàng chục tấn bom xuống thôn nghèo Trà Linh (nay là Linh Kiều), biến làng mạc thành bình địa, đẩy người dân vào cảnh chạy giặc, đói khát và tuyệt vọng.

Trong dòng người lũ lượt chạy bom, mẹ Nghê ôm theo hai đứa con thơ: bé Liên mới bốn tuổi và bé Tân mới tròn ba tháng. Chồng mẹ vừa chết vì bom B52, nhà không còn lấy một củ khoai, hạt bắp. Hơn hai trăm con người dắt díu nhau trốn vào hang Hòn Kẽm, nín thở sống từng giờ giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.

Bom đạn có thể tránh được, nhưng cái đói thì không. Đứa trẻ ba tháng tuổi đói sữa ngày đêm khóc ngằn ngặt. Mỗi tiếng khóc vang lên như một nhát dao cứa vào tim mẹ, đồng thời cũng là tiếng gọi tử thần đối với cả trăm con người đang ẩn nấp. Giặc Mỹ ngày càng siết chặt vòng vây, pháo bắn, đạn rít, tiếng súng mỗi lúc một gần. Cả hang người chết lặng, ánh mắt lo âu dồn cả về phía mẹ con bà Năm Nghê.

Trong khoảnh khắc ngắn ngủi nhưng nghiệt ngã nhất đời mình, người mẹ ấy đã đi đến một quyết định không người mẹ nào trên đời muốn đối mặt. “Mẹ không muốn giết con, nhưng để dân làng được sống, con phải chết…”.

Giữa đêm mưa gió, mẹ cởi chiếc áo duy nhất quấn con lại, ôm con bò lên miệng hang. Đất ướt lạnh, nước mưa hòa cùng nước mắt. Dưới ánh pháo sáng chập chờn, người mẹ tự tay chôn sống chính đứa con ruột thịt của mình. Khi lớp đất còn rục rịch, biết con đang quẫy đạp, mẹ Nghê vẫn run rẩy xóa dấu đất, cắn bật máu môi để không bật thành tiếng khóc. Rồi mẹ quay về hang, để lại phía sau một phần máu thịt của đời mình – đổi lấy sự sống cho cả làng.

Đêm ấy, dân làng thoát chết. Nhưng cuộc đời mẹ Nghê thì vĩnh viễn tan nát.

Từ sau khoảnh khắc kinh hoàng ấy, nỗi ám ảnh chiến tranh đeo bám mẹ suốt phần đời còn lại. Gia đình tám anh em, bảy người chết vì bom đạn. Đứa con trai nhỏ không tìm được mộ. Người mẹ dần sống trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê, ngày ngày ôm chiếc khăn từng quấn con, đi khắp làng hát ru. Đêm mưa gió, mẹ lại đốt nhang, lầm lũi vào rừng tìm mộ con trong vô vọng.

Nghèo đói, bệnh tật, cô đơn, tai biến, gãy tay chân… tất cả dồn lên thân xác gầy guộc ấy. Có lúc tỉnh táo, mẹ nghẹn ngào: “Đói khổ thế nào tôi cũng chịu, chỉ xin đừng ai cản tôi đi tìm thằng Tân…”. Một lời nói đơn sơ, nhưng chứa đựng cả bầu trời đau đớn của một người mẹ bị chiến tranh cướp mất quyền được làm mẹ trọn vẹn.

Phải đến khi tuổi đã ngoài tám mươi, mẹ Nghê mới nhận được trợ cấp ít ỏi của người già. Danh hiệu, sự ghi nhận đến muộn, nhưng sự hy sinh của mẹ thì không bao giờ cũ. Bởi mẹ Lê Thị Nghê không chỉ là mẹ của riêng những đứa con đã mất, mà còn là mẹ của cả làng, của cách mạng, của Tổ quốc.

Viết đến đây, tôi hiểu rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có. Hòa bình được đổi bằng những đêm mưa máu, bằng nước mắt của những người mẹ như mẹ Nghê. Câu chuyện thời hoa lửa ấy sẽ còn ở lại trong tôi rất lâu – như một lời nhắc nhở lặng lẽ nhưng day dứt: “Hãy sống cho xứng đáng với những người đã hy sinh đến tận cùng vì sự sống của chúng ta hôm nay”.