Người mở cõi phương Nam và dấu ấn lịch sử của Nguyễn Hữu Cảnh
Nguyễn Hữu Cảnh (1650–1700) sinh tại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, xuất thân trong một gia đình võ tướng có truyền thống trung kiên. Ông là một danh tướng tài ba dưới thời các chúa Nguyễn, lập được nhiều công lớn trong việc dẹp loạn và mở mang bờ cõi. Năm 1698, với chức vụ Thống suất, Nguyễn Hữu Cảnh vâng mệnh chúa Nguyễn Phúc Chu kinh lược vùng đất phương Nam. Ông đã đi sâu vào vùng đất Nam Bộ từ Đồng Nai đến Gia Định, phân định địa giới, lập ra phủ Gia Định, chia các huyện Phước Long và Tân Bình, đặt nền móng hành chính vững chắc cho vùng đất mới. Nhờ tài năng và sự nhân ái, ông thu phục được lòng dân các dân tộc Kinh, Khmer, Hoa, giúp đồng bào an cư lạc nghiệp. Năm 1700, trên đường trở về sau khi dẹp yên biên giới chân Lạp, ông lâm bệnh nặng và qua đời tại Sông Đanh (Quảng Bình ngày nay) khi mới 50 tuổi. Công lao khai phá và thiết lập chủ quyền của ông mãi mãi khắc ghi trong lịch sử hào hùng của dân tộc.
Lịch sử mở cõi và bảo vệ giang sơn của dân tộc Việt Nam là một tiến trình trường kỳ, bền bỉ, được viết nên bằng mồ hôi, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược của các bậc vương hầu, danh tướng. Trong dòng chảy hào hùng ấy, danh tướng Nguyễn Hữu Cảnh hiện lên như một nhân vật kiệt xuất, người đặt những viên gạch đầu tiên thiết lập nền móng hành chính và xác lập chủ quyền vững chắc cho vùng đất phương Nam trù phú.
Nguyễn Hữu Cảnh sinh năm 1650 trong một gia đình dòng dõi võ tướng tại Quảng Bình. Ngay từ thủa trẻ, ông đã tỏ ra là người văn võ song toàn, thượng võ, thông minh và có chí lớn. Theo chân các chúa Nguyễn phò triều đình, ông nhanh chóng lập được nhiều chiến công hiển hách, trở thành một trụ cột vững chắc của triều đình Đàng Trong.
Thế nhưng, dấu ấn vĩ đại nhất và sáng chói nhất trong cuộc đời của Nguyễn Hữu Cảnh chính là sứ mệnh kinh lược phương Nam vào năm 1698. Vào thời điểm ấy, vùng đất Nam Bộ từ Đồng Nai đến Sài Gòn - Gia Định là một vùng đất hoang sơ, có sự chung sống của lưu dân người Việt, người Hoa và người Khmer nhưng chưa có một hệ thống cai quản hành chính chính thống. Vâng mệnh chúa Nguyễn Phúc Chu, Nguyễn Hữu Cảnh mang quân thâm nhập vào phương Nam, bắt đầu cuộc hành trình khai phá lịch sử.
Với tầm nhìn chiến lược sắc sảo, ngay khi đặt chân đến đây, ông đã tiến hành khảo sát địa hình, quy hoạch dân cư và thiết lập bộ máy hành chính. Ông chính thức lập phủ Gia Định, lấy xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long (lập dinh Trấn Biên), lấy xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bình (lập dinh Phiên Trấn). Việc đặt phủ, lập huyện, định biên giới rõ ràng năm 1698 đã đánh dấu mốc son chính thức khẳng định chủ quyền lãnh thổ của Đại Việt trên vùng đất Nam Bộ.
Không chỉ là một nhà quân sự, hành chính tài ba, Nguyễn Hữu Cảnh còn là một vị tướng hết lòng vì nhân dân. Ông thực thi các chính sách khoan dung, đoàn kết các dân tộc anh em Kinh, Khmer, Hoa, chiêu mộ dân khai hoang lập ấp, đào kênh mương, phát triển nông nghiệp, giúp cho người dân tứ xứ có nơi an cư lạc nghiệp, biến vùng đất hoang vu xưa kia thành một vựa lúa trù phú, sầm uất.
Mùa xuân năm 1700, khi vừa hoàn thành sứ mệnh bình định biên giới và củng cố vùng đất mới, Nguyễn Hữu Cảnh lâm bệnh nặng trên đường trở về miền Trung và vĩnh trút hơi thở cuối cùng tại Rạch Gầm (Sông Đanh), hưởng dương 50 tuổi. Tin dữ truyền đi, quân dân cả nước, đặc biệt là đồng bào miền Nam, vô cùng thương tiếc, lập đền thờ phụng ông khắp nơi để khắc ghi công ơn trời biển.
Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Hữu Cảnh là tượng đài bất tử của người mở cõi. Tên tuổi của ông gắn liền với sự hình thành và phát triển của Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh và cả vùng đất Nam Bộ giàu truyền thống.
Bạn có muốn tìm hiểu thêm về đền thờ Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh tại Thành phố Hồ Chí Minh hoặc Quảng Bình để tưởng nhớ công ơn của vị danh tướng này không?
