NGƯỜI MỞ CON ĐƯỜNG KHÔNG CÓ TRÊN BẢN ĐỒ

Có một con đường mà những người đi trên đó không được phép để lại dấu vết. Không biển chỉ đường, không bản đồ công khai, không đoàn xe nối dài giữa ban ngày. Chỉ có rừng già, núi cao, những con suối và những người lính lặng lẽ mở từng đoạn đường trong bí mật. Đó là những ngày đầu của tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn. Và ở điểm khởi đầu của câu chuyện ấy có một người con Quảng Ngãi: Võ Bẩm.

Võ Bẩm sinh năm 1915 tại Đức Phổ, Quảng Ngãi. Ông lớn lên ở một vùng đất miền Trung nơi người dân đã quen với thiên tai, nghèo khó và những biến động của thời cuộc. Tuổi trẻ của ông cũng giống nhiều thanh niên cùng thế hệ: đất nước mất độc lập, phong trào cách mạng lan rộng và những người trẻ phải lựa chọn con đường cho mình.

Võ Bẩm tham gia cách mạng từ sớm, trải qua những năm tháng hoạt động bí mật và bị địch bắt, tù đày. Những năm tháng ấy rèn luyện ở ông một phẩm chất đặc biệt: sự kiên trì. Không phải kiểu kiên trì của một người chờ đợi, mà là khả năng tiếp tục làm việc ngay cả khi trước mắt chưa thấy kết quả.

Sau Cách mạng Tháng Tám và trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ông tiếp tục hoạt động trong quân đội, trải qua nhiều chiến trường. Đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, cuộc đời ông bước vào một nhiệm vụ đặc biệt.

Năm 1959, Bộ Chính trị quyết định mở tuyến chi viện chiến lược từ miền Bắc vào miền Nam. Một con đường phải được hình thành qua những vùng rừng núi hiểm trở, vượt qua sự kiểm soát của đối phương, đưa người và hàng hóa vào chiến trường.

Nhiệm vụ ấy được giao cho những người lính mà nếu thất bại, gần như không ai bên ngoài biết họ đã thất bại ở đâu.

Võ Bẩm được giao tổ chức và chỉ huy lực lượng mở tuyến.

Ngày nay, khi nhắc đến đường Trường Sơn, người ta thường hình dung những đoàn xe dài, những con đường xuyên núi và một hệ thống vận tải khổng lồ. Nhưng ở thời điểm ban đầu, chưa có một con đường như thế.

Chỉ có rừng.

Và những người đi trước.

Những người lính phải khảo sát từng đoạn địa hình, tìm đường qua núi, qua suối, xác định nơi có thể đặt trạm, nơi có thể trú quân và những hướng có thể tránh sự phát hiện của đối phương.

Một con đường giữa rừng không chỉ cần mở bằng sức người.

Nó cần được giữ bí mật.

Một vệt bánh xe có thể để lại dấu vết.

Một nhóm người đi quá đông có thể gây chú ý.

Một chuyến vận chuyển thất bại có thể làm gián đoạn cả tuyến.

Vì vậy, những ngày đầu của tuyến Trường Sơn là những ngày mà sự tồn tại của nó gần như phụ thuộc vào sự bí mật.

Võ Bẩm và những người đồng đội phải tổ chức lực lượng trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Họ vừa tìm đường, vừa xây dựng các trạm, tổ chức vận chuyển, liên lạc và bảo đảm an toàn cho những người đi qua.

Mỗi bước tiến vào phía Nam là một bước tiến vào nguy hiểm.

Nhưng nếu không có những bước chân ấy, chiến trường phía trước sẽ thiếu người, thiếu vũ khí, thiếu lương thực và thiếu những thứ cần thiết để tiếp tục chiến đấu.

Đường Trường Sơn vì thế không đơn thuần là một con đường.

Nó trở thành mạch máu của cuộc chiến.

Và Võ Bẩm là một trong những người đặt những viên đá đầu tiên cho mạch máu ấy.

Có một điều đặc biệt trong câu chuyện của ông: những người làm nên tuyến đường ban đầu không có điều kiện nhìn thấy quy mô mà nó sẽ trở thành sau này.

Họ chỉ biết nhiệm vụ hôm nay.

Mở thêm một đoạn đường.

Đưa thêm một chuyến hàng.

Đưa thêm một nhóm cán bộ vào Nam.

Bảo đảm một trạm liên lạc.

Rồi ngày mai lại tiếp tục.

Họ không thể biết vài năm sau sẽ có những đoàn xe chạy xuyên rừng.

Không thể biết hàng vạn người sẽ đi qua tuyến đường ấy.

Không thể biết nó sẽ trở thành một trong những biểu tượng lớn nhất của cuộc kháng chiến.

Họ chỉ biết rằng nếu mình không làm hôm nay thì người ở phía trước sẽ gặp khó khăn ngày mai.

Đó chính là vẻ đẹp âm thầm của những người mở đường.

Họ thường không đứng ở nơi chiến thắng được nhìn thấy.

Họ đứng ở nơi chiến thắng được chuẩn bị.

Võ Bẩm sau này giữ nhiều trọng trách trong quân đội và được phong quân hàm Trung tướng. Nhưng khi nhắc đến ông, người ta vẫn nhớ đến những năm tháng đầu tiên của tuyến Trường Sơn – thời kỳ mà con đường còn chưa có hình hài rõ ràng và mỗi bước tiến đều phải đánh đổi bằng mồ hôi, sức lực và cả máu của những người lính.

Chiến tranh kết thúc năm 1975.

Con đường Trường Sơn trở thành một phần của lịch sử.

Những cánh rừng từng vang tiếng máy bay và tiếng động cơ dần trở lại với sự yên tĩnh.

Những người lính năm xưa lần lượt trở về.

Có người trở về nguyên vẹn.

Có người mang thương tật.

Có người mãi mãi nằm lại trên những cung đường mà họ từng mở.

Còn Võ Bẩm tiếp tục sống những năm tháng sau chiến tranh, mang theo ký ức về một thời kỳ mà mỗi con đường mới mở ra đều có thể thay đổi số phận của cả một chiến trường.

Ông qua đời năm 2003.

Nhưng câu chuyện về ông không kết thúc ở đó.

Bởi mỗi khi nhắc đến đường Trường Sơn, người ta lại phải nhớ đến những ngày đầu tiên – khi chưa có những con đường lớn, chưa có những đoàn xe nối dài, chỉ có một nhóm người lặng lẽ bước vào rừng.

Họ đi mà không biết trước mặt mình là gì.

Họ chỉ biết phía sau mình là đất nước.

Và phía trước là đồng đội đang chờ.

Ngày nay, Trường Sơn vẫn còn đó.

Những con đường đã rộng hơn, những chiếc xe hiện đại hơn, những chuyến hàng không còn phải đi trong bí mật. Nhưng nếu đứng giữa một cánh rừng Trường Sơn vào lúc chiều xuống, có lẽ vẫn có thể tưởng tượng ra những bước chân đầu tiên của những người lính năm xưa.

Không tiếng vỗ tay.

Không khán giả.

Không ai đứng bên đường để ghi nhận họ.

Chỉ có tiếng rừng.

Tiếng suối.

Và những bước chân đi về phía Nam.

Trong số những bước chân ấy có bước chân của một người con Quảng Ngãi.

Võ Bẩm.

Ông đã góp phần mở một con đường mà sau này hàng vạn con người đi qua.

Nhưng điều đáng nhớ nhất có lẽ không phải là con đường ấy dài bao nhiêu.

Mà là câu hỏi:

Ai đã bước những bước đầu tiên khi con đường vẫn chưa tồn tại?

Câu trả lời nằm lại giữa đại ngàn Trường Sơn.

Và trong ký ức của một thế hệ đã đi qua chiến tranh.