NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG TRONG CHIẾN DỊCH ĐIỆN BIÊN PHỦ

Trong những trang sử viết về chiến thắng Điện Biên Phủ, người ta thường nhớ đến những trận đánh quyết định trên các ngọn đồi, những đoàn quân vượt qua núi rừng Tây Bắc hay hình ảnh lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm De Castries. Nhưng để làm nên chiến thắng ấy còn có những con người âm thầm làm những công việc đặc biệt nguy hiểm phía sau chiến tuyến. Họ mở đường, phá bom, cứu xe, bảo vệ từng chuyến hàng, từng viên đạn để đưa sức mạnh từ hậu phương đến chiến trường. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trịnh Văn Huyên, quê làng Tràng Lưu, xã Trường Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, là một trong những người như thế. Câu chuyện về ông không chỉ là câu chuyện của một người thanh niên xung phong trong chiến dịch Điện Biên Phủ mà còn là câu chuyện về một thế hệ đã đi vào chiến tranh bằng tuổi trẻ và trở thành những người mở đường cho chiến thắng.

Trịnh Văn Huyên sinh năm 1930. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, chàng trai quê Hà Tĩnh tham gia lực lượng Thanh niên xung phong. Ông được giao làm Đội trưởng Đội phá bom, Đại đội 293, Đội 40 Thanh niên xung phong Điện Biên Phủ. Công việc của ông và đồng đội là một trong những nhiệm vụ nguy hiểm nhất trên tuyến đường phục vụ chiến dịch: phá những quả bom do máy bay địch thả xuống, giải phóng mặt đường để đoàn xe tiếp tục vận chuyển người và vũ khí vào chiến trường.

Trong chiến tranh, một con đường không chỉ là đất đá nối từ nơi này đến nơi khác. Đó là mạch máu của chiến trường. Nếu đường bị tắc, đạn dược không đến được trận địa, lương thực không đến được bộ đội và thương binh không thể được đưa về phía sau. Bởi vậy, mỗi quả bom nằm trên đường đều là một trở ngại phải được xử lý càng nhanh càng tốt.

Nhưng phá bom không phải là công việc có thể làm bằng sự nóng vội.

Một quả bom có thể nằm im hàng giờ nhưng vẫn mang trong mình sức hủy diệt khủng khiếp. Người phá bom phải tiến đến rất gần, quan sát, tính toán, lựa chọn phương pháp xử lý rồi thực hiện từng thao tác chính xác. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể trả giá bằng mạng sống.

Trịnh Văn Huyên đã làm công việc ấy giữa núi rừng Tây Bắc, nơi những tuyến đường dẫn vào Điện Biên Phủ liên tục bị máy bay địch đánh phá. Theo tư liệu của Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam, trong chiến dịch Điện Biên Phủ, ông đã chỉ huy và trực tiếp phá 124 quả bom các loại. Không chỉ vậy, trong một tình huống đặc biệt nguy hiểm tại đèo Pha Đin, ông cùng đồng đội đã trực tiếp xông vào cứu được 7 trong số 10 xe chở đạn pháo 105 ly, với tổng cộng 438 viên đạn, đang bị máy bay địch đánh phá

Những con số ấy nếu đứng riêng có thể chỉ là những con số trong một bản thành tích. Nhưng đặt chúng vào hoàn cảnh chiến tranh, chúng ta mới thấy hết sự khốc liệt của công việc mà người thanh niên quê Hà Tĩnh đã đảm nhận.

124 quả bom nghĩa là 124 lần bước đến gần cái chết.

Mỗi lần phá bom là một lần tính toán giữa sự sống và sự hy sinh.

Mỗi chuyến xe được cứu là thêm một phần sức mạnh được đưa vào chiến trường.

Và mỗi viên đạn được giữ lại là thêm một cơ hội để những người lính ngoài mặt trận tiếp tục chiến đấu.

Đặc biệt, câu chuyện cứu những xe đạn tại đèo Pha Đin cho thấy sự khẩn trương của chiến trường lúc ấy. Máy bay địch đang đánh phá, những chiếc xe chở đạn đứng trước nguy cơ bị phá hủy. Nếu không hành động nhanh, một lượng lớn đạn pháo phục vụ chiến dịch có thể bị mất. Trịnh Văn Huyên cùng đồng đội đã lựa chọn lao vào nơi nguy hiểm để đưa những phương tiện và số đạn còn có thể sử dụng ra khỏi khu vực bị đánh phá.

Đó không phải là sự liều lĩnh đơn thuần.

Đó là bản lĩnh của những người hiểu rằng phía sau mình là cả một chiến dịch.

Sau những giờ phút căng thẳng, họ lại tiếp tục công việc. Có thể họ không có thời gian để nghĩ mình vừa làm được một việc phi thường. Với họ, phá được bom thì đường phải thông, cứu được hàng thì hàng phải tiếp tục lên chiến trường. Nhiệm vụ hôm nay chưa xong thì ngày mai lại tiếp tục.

Trong những câu chuyện về thời hoa lửa, đôi khi điều khiến người đọc xúc động nhất không phải là một chiến công vang dội mà là sự bình thản của những con người đã làm nên chiến công ấy. Họ coi những việc mình làm là nhiệm vụ. Chính sự bình dị đó làm nên vẻ đẹp của một thế hệ.

Những đóng góp của Trịnh Văn Huyên đã được ghi nhận ngay trong thời kỳ kháng chiến. Theo tư liệu của Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam, ông từng được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen ba lần, đăng trên Báo Nhân Dân với những bài viết biểu dương người tốt, việc tốt; ông cũng được Bác Hồ tặng Huy hiệu của Người. Năm 2014, ông được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Điều đáng quý là những phần thưởng ấy đến từ một công việc tưởng như đứng phía sau ánh hào quang của chiến thắng. Những người phá bom không phải lúc nào cũng xuất hiện ở tuyến đầu của những trận đánh. Nhưng nếu không có họ, con đường tiếp tế không thể thông suốt.