Người mở đường trong mưa bom

Ông Trịnh Minh Ngợi không nhớ mình đã cùng đồng đội san lấp bao nhiêu hố bom trong những năm chiến tranh. Chỉ biết rằng, từ ngày khoác lên mình màu áo thanh niên xung phong tháng 7 năm 1965, cuộc đời ông gắn liền với những cung đường đỏ lửa. Sinh năm 1942, ông Ngợi nhập ngũ khi đã ngoài hai mươi tuổi, lớn hơn nhiều đồng đội trong đơn vị. Vì chững chạc và khỏe mạnh, ông thường được giao những phần việc nặng nhất: phá đá mở đường, kéo xe sa lầy hay dẫn tổ đi thông tuyến sau mỗi trận bom. Ông kể, thời ấy đường là “mạch máu” của chiến trường. Địch đánh ngày nào, thanh niên xung phong sửa ngày ấy. Có hôm vừa ăn cơm xong đã nghe tin tuyến đường bị đánh phá, cả đơn vị lập tức vác cuốc xẻng lên đường giữa đêm tối. “Làm đường ban đêm mới nguy hiểm,” ông nhớ lại. “Không được đốt đèn, chỉ nhìn ánh trăng mà làm. Máy bay phát hiện là bom trút xuống ngay.” Có những đêm, cả đội đang xúc đất thì còi báo động vang lên dồn dập. Mọi người lao xuống hầm chưa kịp thở thì bom đã nổ rung trời. Đất đá đổ xuống kín cả miệng hầm, ngột ngạt đến khó thở. Vậy mà khi yên tiếng bom, ai nấy lại phủi đất đứng dậy tiếp tục làm việc. Ông Ngợi nhớ nhất một đêm mùa đông năm 1967. Sau trận mưa lớn, xe vận tải mắc kẹt giữa đoạn đường lầy lội. Nếu không thông đường kịp trước sáng, đoàn xe sẽ dễ bị máy bay phát hiện. Không ai bảo ai, cả đội thanh niên xung phong nhảy xuống bùn dùng vai đẩy xe. Bùn ngập gần tới đầu gối, lạnh cắt da thịt. Có người trượt ngã, có người kiệt sức nhưng vẫn cắn răng kéo tiếp. Đến khi chiếc xe đầu tiên vượt qua được đoạn lầy, cả đơn vị reo lên như vừa thắng trận. “Lúc ấy vui lắm,” ông cười. “Không ai nghĩ mình vừa làm được việc lớn đâu, chỉ thấy xe đi được là mừng.” Khác với nhiều người hay nhớ về bom đạn, ông Ngợi lại nhớ nhiều về tiếng hát của thanh niên xung phong thời ấy. Ông bảo, giữa chiến trường, tiếng hát quý lắm. Đêm nghỉ bên suối, có người lấy tăng gõ nhịp, người khác hát vọng cổ, hát chèo, hát dân ca. Tiếng hát át cả tiếng côn trùng và giúp những người xa quê vơi bớt nỗi nhớ nhà. Nhưng chiến tranh cũng để lại những khoảng lặng không thể quên. Có lần đơn vị ông đang làm đường thì một trận bom bất ngờ trút xuống. Một người đồng đội thân thiết hy sinh ngay bên mép taluy. Hôm chôn cất đồng đội, cả đội chỉ có thể lấy mũ tai bèo đặt lên nấm đất làm dấu. Ông lặng người:
“Hồi ấy chẳng ai kịp khóc nhiều. Bom còn nổ, đường còn tắc thì vẫn phải làm tiếp.” Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, ông Trịnh Minh Ngợi giờ tóc đã bạc trắng, nhưng giọng vẫn chắc khỏe khi kể về những năm tháng thanh niên xung phong. Với ông, điều tự hào nhất không phải là mình đã đi qua bao nhiêu hiểm nguy, mà là đã góp sức giữ cho những tuyến đường không bao giờ tắt giữa mưa bom lửa đạn — để đoàn xe vẫn tiến về phía trước, để đất nước đi tới ngày hòa bình.