“Người mở lối thầm lặng – Càng đọc về Dương Quang Đông càng thấy kính phục”

Tôi tự hỏi: điều gì đã làm nên một con người như thế?

Sinh ra ở vùng đất Trà Vinh, lớn lên giữa bối cảnh nước mất nhà tan, Dương Quang Đông đến với cách mạng từ rất sớm. Khi đọc đến chi tiết ông tham gia Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội từ năm 1926, nhiều lần vào ra khám lớn Sài Gòn, tôi hình dung đó không chỉ là sự dấn thân của một thanh niên yêu nước, mà là sự lựa chọn đầy ý thức của một con người hiểu rõ con đường mình đi.

Lời nhận xét của Giáo sư Trần Văn Giàu về ông khiến tôi đặc biệt ấn tượng: “Mập mạp tưởng chừng như chậm lụt, nhưng lại thật lẹ làng. Ít lí luận mà siêng năng, kiên trì, làm việc gì thì làm tới nơi tới chốn.” Trong câu nói ấy, tôi thấy một phẩm chất rất Nam Bộ: không ồn ào, không phô trương, nhưng đã làm là làm đến cùng.

Điều khiến tôi xúc động hơn cả là mối gắn bó giữa ông với Chủ tịch Tôn Đức Thắng. Từ những ngày hoạt động tại Ba Son, tham gia Công hội Đỏ, rồi phát triển tổ chức ở Trà Vinh, Sài Gòn – Chợ Lớn, Dương Quang Đông luôn xuất hiện như một “cánh tay nối dài” trung thành và bền bỉ. Ông không phải người diễn thuyết hùng hồn, nhưng lại là người tổ chức, kết nối, giữ mạch giao liên – những công việc âm thầm mà nếu thiếu, cả phong trào có thể đứt gãy.

Khi đọc đến đoạn vượt ngục Tà Lài năm 1941, tôi thực sự hồi hộp như đang xem một bộ phim. Trong rừng thiêng nước độc, giữa cá sấu và mật thám rình rập, ông cùng đồng đội chèo thuyền ngược dòng rồi băng rừng đánh lạc hướng địch. Sự gan dạ ấy không chỉ là bản lĩnh cá nhân, mà còn là trách nhiệm với tổ chức. Nếu bị bắt lại, không chỉ một mạng người mất đi mà cả một hệ thống có thể bị tổn hại.

Tôi đặc biệt khâm phục khi biết ông từng được tín nhiệm bầu làm Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ, nhưng lại chỉ “xin tạm nhận” để chờ người mà ông cho là xứng đáng hơn – Trần Văn Giàu. Trong thời buổi mà danh vị dễ khiến người ta bám víu, thì thái độ nhường lại trọng trách ấy cho thấy một nhân cách lớn. Với tôi, đó chính là biểu hiện của sự vô ngã vì đại cuộc.

Phần khiến tôi ấn tượng sâu sắc nhất chính là hành trình “xuyên Tây” sang Thái Lan, Malaysia mua vũ khí cho chiến trường Nam Bộ. Dưới vỏ bọc thương nhân, mang theo 25 ký vàng, ông điều hành cả một mạng lưới vận chuyển vũ khí xuyên quốc gia. Hình ảnh một người cách mạng phải hóa thân thành thương nhân nơi đất khách, vừa đối phó mật thám Pháp, vừa thương lượng với các tổ chức quốc tế, cho thấy ông không chỉ dũng cảm mà còn rất linh hoạt, nhạy bén.

Cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa ông và Lai Teak – tức Phạm Văn Đắc, người từng được ông kết nạp vào Đảng – khiến tôi suy nghĩ rất nhiều. Giữa đất khách, nhận ra đồng chí cũ nay là lãnh đạo cao cấp của Đảng Cộng sản Malaysia, hai người vẫn phải kìm nén cảm xúc vì nhiệm vụ. Đó là một khoảnh khắc vừa tự hào vừa bi tráng của những người làm cách mạng.

Sau này, khi đọc đến việc ông tham gia mở tuyến giao liên A53, rồi góp phần hình thành con đường Hồ Chí Minh trên biển, tôi mới hiểu vì sao ông được gọi là “người mở đường”. Không phải mở một con đường cụ thể, mà là mở những lối đi chiến lược – từ rừng núi, đường bộ, đến đường biển – bảo đảm mạch máu chi viện cho chiến trường Nam Bộ trong những năm khốc liệt nhất.

Tôi cũng rất xúc động trước chi tiết lãnh tụ Tôn Đức Thắng gửi tặng ông khẩu carbine, ông Phạm Hùng tặng chiếc đồng hồ Citizen. Những món quà ấy không chỉ là vật kỷ niệm, mà là sự ghi nhận thầm lặng giữa những người đồng chí. Và việc ông trao lại cho Bảo tàng Hồ Chí Minh cuối đời càng cho thấy ông sống trọn vẹn với lý tưởng, không giữ lại cho riêng mình điều gì.

Điều đọng lại trong tôi sau khi đọc bài viết không phải là những huân chương cao quý, mà là hình ảnh một con người bình dị, làm việc không cần danh xưng, chỉ cần hoàn thành nhiệm vụ. Ông không tìm kiếm vị trí, nhưng vị trí tự tìm đến ông. Ông không đòi hỏi vinh quang, nhưng lịch sử đã trao cho ông sự ghi nhận xứng đáng.

Có lẽ, trong dòng chảy lịch sử, những người như Dương Quang Đông chính là nền móng. Họ không đứng trên bục cao nhất, nhưng nếu thiếu họ, những chiến thắng vang dội khó có thể thành hình.

Đọc về ông, tôi thấy mình hiểu hơn giá trị của sự tận tụy, của lòng trung thành và của tinh thần làm việc đến nơi đến chốn. Và tôi tin rằng, hậu thế sẽ còn nhắc đến ông không chỉ như một “quái kiệt” phương Nam, mà như một biểu tượng của người mở lối thầm lặng cho Tổ quốc.

Nguồn : cand.com.vn