Người nghệ nhân làm dù giấy và những sắc màu vùng cao
Trên những bản làng xa xôi của người Mông ở Điện Biên, nghệ nhân Hạng A Chờ vẫn kiên trì với nghề làm dù giấy (ô giấy) – một vật dụng không thể thiếu trong đời sống văn hóa và tâm linh của đồng bào vùng cao. Chiếc dù không chỉ để che nắng mưa trên những con dốc mờ sương, mà còn là vật giao duyên của các chàng trai cô gái, là đạo cụ trong những điệu múa khèn sôi động ngày xuân.
Cụ Chờ kể về quy trình chế tác chiếc dù: khung dù phải làm từ loại tre già trên núi cao, được ngâm trong nước suối nhiều tháng để chống mối mọt. Nan dù được chuốt tỉ mỉ sao cho khi mở ra phải tròn trịa như cánh hoa. Nhưng linh hồn của chiếc dù chính là phần mái được làm từ giấy bản nhuộm nhựa cây rừng. Cụ dùng nhựa của cây "sảng" để quét lên giấy, tạo nên một lớp màng chống thấm nước bền bỉ và có màu vàng sậm đặc trưng. "Chiếc dù của người Mông có thể dùng cả đời không hỏng. Gió bão trên đỉnh núi cũng không làm nó gãy, vì nó dẻo dai như cái bụng của người vùng cao mình vậy," cụ Chờ tự hào nói.
Cụ nhớ lại những mùa lễ hội Gầu Tào, hình ảnh hàng trăm chiếc dù giấy rực rỡ sắc màu chao nghiêng giữa thung lũng xanh mướt đã tạo nên một bức tranh tuyệt mỹ về cuộc sống thanh bình. Trong chiến tranh, chiếc dù giấy cũng là vật ngụy trang đắc lực cho những chiến sĩ liên lạc trên đường rừng. Ngày nay, dù có nhiều loại ô nhựa công nghiệp rẻ tiền, nhưng người Mông vẫn chuộng chiếc dù giấy thủ công trong các nghi lễ quan trọng. Cụ Chờ vẫn miệt mài dạy cho con cháu cách vót nan, cách nhuộm giấy, với mong muốn giữ lại một nét đẹp thanh tao giữa núi rừng đại ngàn.
Cụ Chờ là chứng nhân cho sự gắn bó hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Cụ quan niệm rằng, mỗi vật dụng làm ra phải tôn trọng đất trời, lấy từ rừng thì phải trả lại cho rừng bằng sự trân trọng. Sự bền bỉ của cụ với những nan tre, lớp giấy bản là minh chứng cho bản sắc văn hóa độc đáo của các dân tộc anh em trong đại gia đình Việt Nam. Chiếc dù giấy của cụ không chỉ che chở cho con người trước thiên nhiên khắc nghiệt, mà còn che chở cho một phần hồn cốt của dân tộc không bị phai nhạt trước làn sóng hiện đại hóa, giữ cho rẻo cao luôn rực rỡ những sắc màu của niềm tự hào.
