Người nghệ sĩ chiến sĩ chép sử bằng ánh sáng của Thủ đô quyết tử

Mùa Đông năm 1946, giữa lòng Liên khu I Hà Nội đang rực lửa Toàn quốc kháng chiến, có một người chiến sĩ dũng cảm, một tay bồng súng, một tay lăm lăm chiếc máy ảnh cổ Proton II bám sát từng chiến lũy. Người đó là Nguyễn Bá Khoản – phóng viên báo Cứu Quốc, người được lịch sử vinh danh là nhà chép sử chiến trường đầu tiên bằng hình ảnh của Việt Nam.

Nguyễn Bá Khoản sinh ra tại làng Liễu Viên, huyện Thường Tín (Hà Nội). Sớm giác ngộ cách mạng và đam mê nhiếp ảnh, từ năm 15 tuổi ông đã dùng chiếc máy ảnh cha tặng để chụp ảnh đưa tin cho các báo Đảng. Khi tiếng súng Toàn quốc kháng chiến nổ ra đêm 19/12/1946, ông đã từ bỏ cửa hiệu, xông pha vào trận mạc cùng Trung đoàn Thủ đô suốt 60 ngày đêm quyết tử. Chính trong những ngày tháng hoa lửa ấy, ông đã ghi lại bức ảnh lịch sử kinh điển: "Chiến sĩ quyết tử Trần Thành ôm bom ba càng đón đánh xe tăng Pháp". Giữa làn đạn réo, câu nói của người chiến sĩ trẻ: "Anh chụp cho bọn em một tấm nhé. Dù có hy sinh, ít ra cũng còn lại hình trong ảnh của anh" đã khiến ông nghẹn ngào bấm máy.

Suốt cuộc đời cầm máy của mình, dù bị căn bệnh hen suyễn mạn tính hành hạ, Nguyễn Bá Khoản vẫn đạp xe hơn 5.000km dọc chiều dài Đông Dương, có mặt ở các chiến trường nóng bỏng nhất từ Nam Bộ kháng chiến đến Tây Nguyên lửa đạn. Với ông, máy ảnh chính là vũ khí chiến đấu quả cảm nhất để lưu giữ lại "biên niên sử bằng hình" vô giá của dân tộc. Năm 1996, ông vinh dự được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật đợt 1 cho những cống hiến vĩ đại của mình.