Người nghệ sĩ nhiếp ảnh và bức ảnh "O du kích nhỏ"

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phan Thoan kể về bối cảnh ra đời của bức ảnh lịch sử chụp o du kích nhỏ bé đang dẫn giải một phi công Mỹ cao lớn. Đó là vào năm 1965 tại Hà Tĩnh, sau khi một máy bay Mỹ bị bắn rơi, o du kích Nguyễn Thị Kim Lai - một cô gái chỉ cao 1m47, nặng 37kg - đã dũng cảm cầm súng áp giải viên phi công cao hơn 1m80. Ông kể rằng, lúc đó ông chỉ kịp giơ máy ảnh lên và bấm đúng một kiểu duy nhất vì đoàn người di chuyển rất nhanh. Bức ảnh đã trở thành biểu tượng cho sức mạnh của chiến tranh nhân dân: một dân tộc nhỏ bé nhưng dũng cảm có thể chiến thắng được kẻ thù to lớn và hiện đại nhất thế giới. Ông kể sau này khi hòa bình, ông đã có dịp gặp lại cả o Lai và viên phi công năm xưa. Cuộc gặp gỡ giữa họ không còn súng đạn mà là sự thấu hiểu và trân trọng giá trị của hòa bình. Bức ảnh đó không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là một bản tuyên ngôn bằng hình ảnh về lòng tự hào dân tộc và sức mạnh của chính nghĩa. Đối với ông, đó là khoảnh khắc may mắn nhất trong cuộc đời làm nghề, khi ông được chứng kiến và ghi lại một biểu tượng sống động nhất của lịch sử kháng chiến.