Người nói lời kết thúc chiến tranh
ịch sử có những thời khắc chỉ diễn ra trong vài phút nhưng làm thay đổi vận mệnh của cả một dân tộc. Trưa ngày 30/4/1975, khi những đoàn xe tăng của Quân giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập, một sĩ quan trẻ mới 28 tuổi đã bước vào căn phòng nơi nội các chính quyền Sài Gòn đang chờ đợi. Trước lời đề nghị "bàn giao chính quyền" của Tổng thống Dương Văn Minh, ông bình tĩnh đáp lại:
"Các ông đã bị bắt làm tù binh, phải tuyên bố đầu hàng vô điều kiện, không bàn giao gì cả."
Người sĩ quan ấy làPhạm Xuân Thệ, khi đó mang quân hàm Đại úy, Trung đoàn phó Trung đoàn 66, Sư đoàn 304, Quân đoàn 2.
Sinh năm 1947 tại Hà Nam, ông nhập ngũ năm 1967 và chiến đấu trên nhiều chiến trường ác liệt như Khe Sanh, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng trước khi tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Trải qua nhiều năm chiến đấu, người sĩ quan trẻ đã tôi luyện bản lĩnh của một người chỉ huy luôn xông pha nơi tuyến đầu.
Sáng 30/4/1975, đơn vị của Đại úy Phạm Xuân Thệ là lực lượng bộ binh đi cùng đội hình xe tăng thọc sâu của Quân đoàn 2 tiến vào trung tâm Sài Gòn. Sau khi vượt qua cầu Sài Gòn và cầu Thị Nghè, đơn vị tiếp tục chiến đấu, tiêu diệt các ổ kháng cự cuối cùng rồi theo xe tăng tiến đến Dinh Độc Lập. Khi xe tăng húc đổ cánh cổng, ông cùng đồng đội lập tức xông vào bên trong tòa dinh.
Tại phòng họp của Dinh Độc Lập, Tổng thống Dương Văn Minh nói: "Chúng tôi đang chờ quân giải phóng vào để bàn giao." Nhưng Đại úy Phạm Xuân Thệ kiên quyết khẳng định: "Các ông phải tuyên bố đầu hàng vô điều kiện." Chính sự dứt khoát ấy đã thể hiện khí thế của bên chiến thắng và khẳng định cuộc chiến đã đi đến hồi kết.
Sau đó, ông trực tiếp áp giải Dương Văn Minh và Thủ tướng Vũ Văn Mẫu đến Đài phát thanh Sài Gòn để đọc lời tuyên bố đầu hàng. Theo kết luận của Thường vụ Quân ủy Trung ương năm 2022, Đại úy Phạm Xuân Thệ cùng cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 66 đã tham gia soạn thảo lời tuyên bố đầu hàng; sau đó Trung tá Bùi Văn Tùng cùng tham gia hoàn chỉnh nội dung và trực tiếp đọc lời chấp nhận đầu hàng thay mặt Quân giải phóng. Điều này góp phần làm rõ vai trò của từng nhân chứng trong sự kiện lịch sử.
Sau ngày đất nước thống nhất, Phạm Xuân Thệ tiếp tục phục vụ trong Quân đội nhân dân Việt Nam, giữ nhiều cương vị quan trọng như Tư lệnh Quân đoàn 2 và Tư lệnh Quân khu 1. Ông được phong quân hàm Trung tướng và được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những đóng góp xuất sắc trong kháng chiến và xây dựng quân đội.
Nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng lời nói dứt khoát của Đại úy Phạm Xuân Thệ trong buổi trưa lịch sử vẫn còn vang vọng như một tuyên ngôn của chiến thắng. Đó không chỉ là lời kết thúc một cuộc chiến kéo dài hơn hai mươi năm, mà còn mở ra kỷ nguyên hòa bình, độc lập và thống nhất cho dân tộc Việt Nam.
Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện về Đại úy Phạm Xuân Thệ là lời nhắc nhở rằng lòng yêu nước không chỉ được thể hiện bằng sự dũng cảm nơi chiến trường, mà còn bằng bản lĩnh, trách nhiệm và ý chí kiên định trước những thời khắc quyết định của lịch sử. Chính những con người bình dị nhưng phi thường ấy đã viết nên bản hùng ca mùa xuân năm 1975, để đất nước được sống trong hòa bình và phát triển như hôm nay.
