Người nữ anh hùng giữ trọn khí tiết giữa lao tù

Từ một cô gái mồ côi được người dân vùng Đất Đỏ cưu mang, Nguyễn Thị Hoa đã trở thành nữ du kích kiên cường, rồi người tù chính trị bất khuất trong các nhà lao của Mỹ - chính quyền Sài Gòn. Hơn 10 năm tuổi trẻ gắn với chiến trường và lao tù, chị không một lần khuất phục trước đòn roi, tra tấn, giữ trọn khí tiết của người cộng sản cho đến hơi thở cuối cùng.

Từ cô gái mồ côi đến người du kích vùng Đất Đỏ

Nguyễn Thị Hoa, tên thật là Trần Thị Thanh, sinh năm 1943, quê Quảng Nam. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, chị được ông Lê Văn Tiễn và bà Trần Thị Nguyên ở xã Phước Thạnh, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đem về nuôi dưỡng.

Lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo nhưng có truyền thống cách mạng, Trần Thị Thanh sớm hình thành tình cảm gắn bó với quê hương, với người dân và phong trào cách mạng. Không có điều kiện học hành nhiều, chị chỉ biết đọc, biết viết rồi nghỉ học để phụ giúp gia đình.

Những năm đầu thập niên 1960, phong trào đấu tranh chính trị kết hợp đấu tranh vũ trang ở vùng Đất Đỏ phát triển mạnh. Năm 1963, nghe theo tiếng gọi của cách mạng, chị thoát ly gia đình, tham gia công tác trong phong trào phụ nữ huyện Long Đất.

Những ngày đầu hoạt động, bài học cách mạng đầu tiên chị được trang bị là năm bước công tác cách mạng và công tác vận động quần chúng. Từ một cô gái nông thôn, Nguyễn Thị Hoa từng bước trưởng thành trong thực tiễn đấu tranh.

Tháng 1/1964, chị được kết nạp vào Đoàn Thanh niên cách mạng miền Nam. Đến tháng 6 cùng năm, chị được kết nạp vào Đảng.

Từ đây, chị được giao phụ trách tổ chức hoạt động đoàn thể phụ nữ tại địa phương. Dưới sự phụ trách của chị, phong trào phụ nữ ở Phước Thạnh ngày càng phát triển, trở thành một lực lượng quan trọng trong phong trào cách mạng tại địa phương.

Quả lựu đạn không nổ và lời đáp khiến kẻ thù bất lực

Giữa năm 1964, thế làm chủ của nhân dân tại nhiều địa bàn vùng Đất Đỏ ngày càng được củng cố. Bộ đội và du kích có điều kiện hoạt động ngay trong các xã, ấp.

Chi bộ Phước Thạnh lúc này chủ trương tiêu diệt tên Ba Cụt, một xã trưởng bị xem là tay sai, trực tiếp tham gia bộ máy kìm kẹp nhân dân.

Nguyễn Thị Hoa tình nguyện nhận nhiệm vụ.

Chị nhận một quả lựu đạn rồi tìm cách tiếp cận mục tiêu. Một buổi sáng, chị hóa trang như người đi chợ, giấu vũ khí dưới chiếc giỏ. Khi tên Ba Cụt xuất hiện trước khu vực chợ, chị bất ngờ tung lựu đạn về phía hắn.

Nhưng quả lựu đạn không phát nổ.

Tên Ba Cụt lập tức truy đuổi. Do bị tật ở chân, chị không thể chạy nhanh và bị bắt.

Kẻ địch tìm mọi cách tra hỏi, đánh đập nhằm khai thác tổ chức và những người đứng phía sau chị.

“Ai xui mày đánh, ai tổ chức mày?”

Chị trả lời:

“Không ai tổ chức, chỉ do căm thù tao đánh.”

Tên địch tiếp tục hỏi:

“Mày con ai, cháu ai?”

Người nữ du kích nhìn thẳng vào kẻ thù và đáp:

“Tao là con của dân, là cháu Bác Hồ.”

Không khai thác được bất cứ thông tin nào, địch đưa chị về Tiểu khu Bà Rịa. Trên đường đi, chị tìm cách nhảy khỏi xe nhưng không thành công và tiếp tục bị bắt.

Từ đây, cuộc đời Nguyễn Thị Hoa bước sang một chặng đường khác: những năm tháng trong các nhà tù của Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

Không khuất phục giữa những nhà tù khắc nghiệt

Từ cảnh sát Đất Đỏ, khám đường Bà Rịa, nhà lao Chí Hòa đến Côn Đảo, Nguyễn Thị Hoa phải trải qua nhiều hình thức tra khảo và đàn áp.

Tại nhà tù Tân Hiệp, chị được các nữ tù chính trị vận động tham gia đấu tranh. Nguyễn Thị Hoa nhanh chóng trở thành một trong những người tích cực trong các cuộc đấu tranh đòi quyền sống, quyền được đối xử đúng với nhân phẩm của người tù.

Có những cuộc đấu tranh kéo dài, nhiều người kiệt sức, nhưng chị vẫn kiên trì.

Không chỉ đấu tranh, các nữ tù chính trị còn tổ chức học tập văn hóa, chính trị, văn nghệ, làm báo tường và học võ thuật để tự vệ. Trong môi trường lao tù khắc nghiệt, những hoạt động ấy trở thành cách để họ giữ vững tinh thần và niềm tin.

Ngày 4/5/1969, do tham gia đấu tranh tích cực, Nguyễn Thị Hoa cùng một số nữ tù chính trị bị chuyển từ Tân Hiệp về biệt giam tại Chí Hòa.

Tại đây, chi bộ Đảng trong nhà tù tổ chức lực lượng đấu tranh và phân công chị tham gia bộ phận thanh niên xung kích.

Các cuộc đấu tranh tiếp tục diễn ra quyết liệt.

Có thời điểm nữ tù chính trị tổ chức tuyệt thực để phản đối chế độ đàn áp. Dù sức khỏe suy yếu, Nguyễn Thị Hoa vẫn kiên quyết chấp hành và không khuất phục trước sức ép của địch.

Những người tù chính trị khi ấy không có vũ khí trong tay. Nhưng họ có một thứ mà nhà tù không thể tước đoạt: ý chí và khí tiết.

Những ngày cuối cùng ở Côn Đảo

Năm 1970, Nguyễn Thị Hoa bị đưa ra Côn Đảo, giam tại Trại 4, phòng 15.

Ở nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian”, chị tiếp tục cùng các nữ tù chính trị đấu tranh chống chế độ lao tù hà khắc.

Giữa những ngày tháng khắc nghiệt ấy, tình đồng chí, đồng đội vẫn là điểm tựa tinh thần của những người phụ nữ bị giam cầm.

Một lần, khi chị Ba Hòa bị sốt rét, Nguyễn Thị Hoa đến thăm và nói:

“Nếu có chết để em chết cho, vì em ở quê hương chị Sáu lại cùng một xã nên em được ưu tiên chết hơn chị.”

Đó cũng là một trong những lời tâm sự cuối cùng của người nữ chiến sĩ.

Ngày hôm sau, Nguyễn Thị Hoa bị sốt. Theo tư liệu được cung cấp, sáng hôm ấy chị bị địch tiêm một loại thuốc vào bắp chân. Khoảng 9 - 10 giờ, chân chị xuất hiện dấu hiệu bất thường; vài giờ sau, chị qua đời.

Ngày 30/4/1973, Nguyễn Thị Hoa hy sinh tại Côn Đảo, khi mới 30 tuổi.

Tin chị hy sinh lập tức gây xúc động và phẫn nộ trong những người tù chính trị. Các chị em tổ chức đấu tranh, tố cáo sự đàn áp và yêu cầu được ra ngoài tiễn đưa chị về nơi an nghỉ.

Người con gái quê Quảng Nam đã gửi lại tuổi xuân của mình nơi Côn Đảo.

“Con của dân, cháu Bác Hồ”

Cuộc đời Nguyễn Thị Hoa chỉ kéo dài 30 năm, nhưng hơn một thập niên trong đó là những năm tháng gắn với phong trào cách mạng, chiến đấu và lao tù.

Từ một cô gái mồ côi được người dân Đất Đỏ cưu mang, chị trở thành nữ du kích trực tiếp chiến đấu; từ người tù chính trị, chị trở thành một trong những tấm gương giữ vững khí tiết giữa những năm tháng khắc nghiệt nhất của nhà tù Côn Đảo.

Điều còn lại sau cuộc đời ấy không chỉ là những chiến công, mà còn là một thái độ sống trước kẻ thù.

Khi bị hỏi “mày con ai, cháu ai?”, chị không khai tên người thân, không chỉ ra tổ chức, càng không khuất phục.

Chị chỉ nói:

“Tao là con của dân, là cháu Bác Hồ.”

Một câu nói ngắn, nhưng chứa đựng cả niềm tin, lòng trung thành và bản lĩnh của một người chiến sĩ cách mạng.

Với những cống hiến và sự hy sinh ấy, ngày 28/4/2000, Đảng và Nhà nước truy tặng Nguyễn Thị Hoa danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Một người con của Đất Đỏ

Hôm nay, tại Nghĩa trang Hàng Dương, Côn Đảo, phần mộ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Hoa là nơi để các thế hệ hôm nay tưởng nhớ một người phụ nữ đã dành trọn tuổi thanh xuân cho quê hương, đất nước.

Chiến tranh đã lùi xa. Những nhà tù năm xưa đã trở thành những địa danh lịch sử.

Nhưng câu chuyện về Nguyễn Thị Hoa vẫn còn đó như một lời nhắc nhở về lòng yêu nước, sự kiên cường và phẩm giá của con người trước thử thách.

Và có lẽ, câu trả lời năm nào của người nữ chiến sĩ trước kẻ thù vẫn là câu nói cô đọng nhất về cuộc đời chị: “Con của dân, cháu Bác Hồ.”