NGƯỜI NỮ ANH HÙNG TỪ ĐẤT ĐỒNG KHỞI
Ngày 5 tháng 5 năm 1965, Tạ Thị Kiều được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng và tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba. Khi ấy bà mới hai mươi bảy tuổi, đã trải qua nhiều năm xây dựng cơ sở, đấu tranh chính trị và chỉ huy du kích tại Mỏ Cày.
Đại hội Anh hùng và chiến sĩ thi đua các lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam lần thứ nhất diễn ra từ ngày 2 đến ngày 6/5/1965. Theo tư liệu lịch sử trên Cổng thông tin văn bản Chính phủ, trong số hai mươi ba Anh hùng được tuyên dương tại đại hội có hai phụ nữ là Tạ Thị Kiều và Nguyễn Thị Út. Sự hiện diện của hai nữ chiến sĩ trong danh sách ấy phản ánh vai trò nổi bật của phụ nữ Nam Bộ trong phong trào kháng chiến.
Để đi đến ngày được tuyên dương, Tạ Thị Kiều đã tích lũy những thành tích không chỉ trên mặt trận quân sự. Bà tham gia hơn một trăm cuộc đấu tranh chính trị, tổ chức tiểu đội du kích, xây dựng cơ sở trong nhân dân và trực tiếp chiến đấu. Chiến công ở bốt An Bình và Kinh Ngang cho thấy khả năng tổ chức; trận Mỏ Cày – Thom cho thấy sự gan dạ khi bảo vệ đồng đội.
Danh hiệu cao quý thường khiến người đọc chỉ chú ý đến khoảnh khắc được công nhận. Nhưng cuộc đời Mười Lý không bắt đầu vào tháng 5/1965. Nó bắt đầu từ gia đình nuôi giấu cán bộ, những ngày đi vận động ở xóm ấp và những lần phải lựa chọn cách xử trí giữa tình thế nguy hiểm. Chính quá trình lâu dài ấy làm nên sự ghi nhận.
Năm 1965 cũng là thời điểm cuộc chiến tranh ở Việt Nam bước sang giai đoạn mới khi quân chiến đấu Mỹ trực tiếp tham chiến ngày càng nhiều ở miền Nam. Trong bối cảnh ấy, việc tôn vinh những chiến sĩ từ phong trào địa phương có ý nghĩa cổ vũ tinh thần đối với lực lượng đang chiến đấu. Tuy nhiên, danh hiệu của Tạ Thị Kiều vẫn gắn với thành tích đã được ghi nhận trước và trong giai đoạn này, không phải với những sự kiện xảy ra sau đó.
Từ một người con gái An Thạnh đến một trong hai nữ Anh hùng được tuyên dương tại đại hội năm 1965 là một chặng đường đặc biệt. Nhưng trong ký ức của những người từng gặp bà, Mười Lý vẫn là người phụ nữ nói năng chân chất và gần gũi. Chính sự song hành giữa thành tích lớn và đời sống giản dị khiến hình ảnh bà được nhắc lại qua nhiều thế hệ.
