Người nữ Bí thư giữa tuyến lửa Huế

Phạm Thị Liên sinh năm 1948 tại xã Thủy Thanh, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế. Chị lớn lên trong những năm đất nước bị chia cắt và chiến tranh ngày càng ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc sống của người dân miền Trung. Ngay từ tuổi thiếu niên, chị đã chứng kiến những mất mát xảy ra trên quê hương và dần hình thành ý thức trách nhiệm với cộng đồng.

Năm 1963, khi mới 15 tuổi, Phạm Thị Liên tham gia đội du kích. Đây là bước ngoặt lớn trong cuộc đời một cô gái còn rất trẻ. Thay vì chỉ sống như những thiếu nữ cùng lứa tuổi, chị bắt đầu làm những công việc đòi hỏi sự kỷ luật, nhanh nhẹn và tinh thần trách nhiệm.

Từ những ngày đầu tham gia, Phạm Thị Liên đã được đồng đội tin tưởng. Chị không chỉ hoàn thành các nhiệm vụ được giao mà còn thể hiện khả năng tổ chức và chỉ huy. Điều này giúp chị dần trở thành một cán bộ trẻ nổi bật của lực lượng nữ du kích địa phương.

Đỉnh điểm của những năm tháng ấy đến trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Khi chiến sự diễn ra tại thành phố Huế, Phạm Thị Liên là tiểu đội trưởng của một đơn vị nữ du kích. Những cô gái trong đơn vị không chỉ trực tiếp chiến đấu mà còn làm nhiều công việc hỗ trợ khác như dẫn đường, tải thương, cứu thương và vận chuyển cho bộ đội.

Đây là một chi tiết rất đáng chú ý.

Hình ảnh người phụ nữ trong chiến tranh đôi khi bị thu hẹp vào những công việc hậu phương. Nhưng câu chuyện Phạm Thị Liên cho thấy phụ nữ có thể đảm nhiệm nhiều vai trò cùng lúc.

Họ vừa chiến đấu.

Vừa chăm sóc thương binh.

Vừa dẫn đường.

Vừa vận chuyển.

Và khi cần, họ có thể giữ vai trò chỉ huy.

Trong 26 ngày đêm chiến đấu tại Huế, tiểu đội do Phạm Thị Liên chỉ huy đã bám trụ giữa thành phố. Đây là một trong những giai đoạn ác liệt nhất của chiến trường Huế năm 1968.

Ngày 22/1/1968, đơn vị của chị được giao nhiệm vụ chặn lực lượng phản kích. Phạm Thị Liên trực tiếp chỉ huy tiểu đội tại khu vực ngã ba Chợ Cống Phường, Phú Hội. Theo tư liệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, trận chiến này góp phần đẩy lùi các hướng phản kích và gắn với câu chuyện nổi tiếng của “11 cô gái sông Hương”.

“11 cô gái sông Hương” là tên gọi gắn với một tiểu đội nữ du kích Huế, trong đó Phạm Thị Liên là tiểu đội trưởng. Sau những trận chiến ở Huế, câu chuyện về các cô gái đã được nhiều cơ quan báo chí và nhân chứng kể lại qua nhiều năm.

Điều khiến hình ảnh của Phạm Thị Liên nổi bật là chị không chỉ chiến đấu bằng sự gan dạ mà còn thể hiện khả năng tổ chức.

Một tiểu đội trưởng phải quan tâm đến nhiều người.

Phải nắm tình hình.

Phải phân công nhiệm vụ.

Phải giữ tinh thần cho đồng đội.

Và khi tình hình thay đổi, phải đưa ra quyết định nhanh chóng.

Những kỹ năng ấy được hình thành qua thực tế chứ không phải trong một môi trường bình thường.

Sau Mậu Thân 1968, những người còn lại của tiểu đội tiếp tục hoạt động trong lực lượng nữ vũ trang Võ Thị Sáu. Phạm Thị Liên cũng tiếp tục nhiệm vụ của mình thay vì trở về cuộc sống an toàn hơn.

Đầu năm 1971, khi mới 23 tuổi, Phạm Thị Liên được giao làm Bí thư Đảng ủy xã Hương Long. Đây là một nhiệm vụ rất lớn đối với một người còn trẻ.

Từ một nữ du kích, chị trở thành cán bộ lãnh đạo địa phương.

Điều đó đồng nghĩa với việc công việc của chị không còn chỉ là chiến đấu trực tiếp.

Chị phải lãnh đạo phong trào.

Phải phối hợp với các đơn vị vũ trang.

Phải vận động nhân dân.

Phải duy trì cơ sở.

Và phải đối phó với những hoạt động bình định ngày càng mạnh của đối phương.

Hương Long khi ấy là một trong những địa bàn chịu sức ép lớn. Theo tư liệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, sau năm 1968, đối phương liên tục triển khai các kế hoạch bình định và tăng cường kiểm soát khu vực nông thôn. Phạm Thị Liên cùng tập thể Đảng ủy xã kiên trì bám địa bàn, lãnh đạo nhân dân chống lại các hoạt động lấn chiếm và kìm kẹp.

Điểm đáng quý ở chị là khả năng chuyển từ một người chiến đấu trực tiếp sang một người tổ chức phong trào.

Đây là hai công việc có yêu cầu rất khác nhau.

Một người lính cần có bản lĩnh và kỹ năng chiến đấu.

Một người lãnh đạo cơ sở còn cần khả năng vận động quần chúng, tổ chức lực lượng và giải quyết nhiều vấn đề cùng lúc.

Phạm Thị Liên đã đảm nhận cả hai vai trò ấy khi tuổi đời còn rất trẻ.

Từ câu chuyện của chị, có thể thấy rõ rằng những người phụ nữ trong chiến tranh không chỉ là những người đứng phía sau.

Họ có thể ở ngay trung tâm của những hoạt động quan trọng.

Có thể giữ vị trí lãnh đạo.

Có thể chịu trách nhiệm trước cả cộng đồng.

Và có thể trở thành điểm tựa tinh thần cho những người xung quanh.

Nhưng cuộc đời của Phạm Thị Liên không kéo dài.

Ngày 12/7/1972, trong lúc đi làm nhiệm vụ, chị gặp lực lượng đối phương. Chị tổ chức chống trả trong nhiều giờ và kịp thời xử lý, bảo vệ những tài liệu quan trọng trước khi hy sinh.

Phạm Thị Liên hy sinh khi mới 24 tuổi.

Tuổi 24 đáng lẽ là lúc một người trẻ bắt đầu xây dựng tương lai của riêng mình.

Có thể là nghề nghiệp.

Có thể là gia đình.

Có thể là những ước mơ còn dang dở.

Nhưng chiến tranh đã khiến chị không có cơ hội sống những năm tháng ấy.

Chị đã dành phần lớn tuổi trẻ cho quê hương Huế.

Từ một thiếu nữ 15 tuổi tham gia du kích, chị trở thành tiểu đội trưởng, rồi cán bộ lãnh đạo xã khi mới 23 tuổi.

Chỉ trong chưa đầy mười năm, cuộc đời chị đã đi qua rất nhiều vai trò.

Đây chính là điều khiến câu chuyện Phạm Thị Liên đáng nhớ.

Chị không chỉ là một người có chiến công.

Chị là hình ảnh của một người trẻ trưởng thành quá sớm vì hoàn cảnh lịch sử.

Sau khi chị hy sinh, những người đồng đội còn sống tiếp tục nhắc đến chị. Các thành viên còn lại của “11 cô gái sông Hương” nhiều năm sau vẫn giữ liên lạc và thăm hỏi gia đình những người đã hy sinh.

Đó là một tình cảm rất đẹp.

Chiến tranh kết thúc, nhưng tình đồng đội không kết thúc.

Những người còn sống vẫn nhớ người đã nằm lại.

Mẹ của Phạm Thị Liên cũng được các đồng đội cũ quan tâm và thăm hỏi trong nhiều năm.

Điều đó khiến câu chuyện về chị không chỉ là câu chuyện của một cá nhân.

Nó trở thành câu chuyện của cả một tập thể.

Của những cô gái Huế cùng lớn lên trong chiến tranh.

Cùng cầm súng.

Cùng chiến đấu.

Và một số người đã không thể trở về.

Phạm Thị Liên được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 20/12/1994. Chị cũng từng được trao Huân chương Chiến công hạng Nhất, hai Huân chương Chiến công hạng Nhì và Huy hiệu Bác Hồ.

Việc được truy tặng hơn hai thập kỷ sau ngày hy sinh cũng cho thấy một điều: nhiều đóng góp trong chiến tranh chỉ được đánh giá đầy đủ khi có thêm thời gian để tập hợp hồ sơ, lời kể của đồng đội và các tư liệu liên quan.

Tên Phạm Thị Liên ngày nay vẫn được lưu giữ ở Huế. Một tuyến đường tại phường Kim Long mang tên chị, góp phần đưa câu chuyện về người nữ anh hùng đến gần hơn với đời sống hiện tại.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt.

Một người đã hy sinh ở tuổi 24 nay được nhắc tên trên một con đường nơi người dân đi lại mỗi ngày.

Một cái tên từng thuộc về chiến trường nay trở thành một phần của thành phố hòa bình.

Đó chính là cách ký ức lịch sử tiếp tục tồn tại.

Câu chuyện Phạm Thị Liên cũng giúp chúng ta nhìn lại “11 cô gái sông Hương” với một góc độ rộng hơn.

Đây không chỉ là câu chuyện về một trận đánh.

Đó là câu chuyện về những cô gái rất trẻ đã cùng nhau trưởng thành, chiến đấu và mất đi nhiều đồng đội trong những năm tháng khốc liệt.

Và Phạm Thị Liên là người tiếp tục dẫn dắt nhóm sau những năm tháng Mậu Thân.

Chị đi từ một nữ du kích đến người đứng đầu lực lượng và sau đó trở thành Bí thư Đảng ủy xã.

Điều đó cho thấy năng lực lãnh đạo của chị được hình thành từ chính thực tế chiến trường và sự tin tưởng của đồng đội, nhân dân.

Đối với thế hệ trẻ ngày nay, câu chuyện của Phạm Thị Liên không nên chỉ được nhìn như một câu chuyện chiến đấu.

Điều quan trọng hơn là hiểu được giá trị của hòa bình và cơ hội trưởng thành trong một cuộc sống bình thường.

Một cô gái 15 tuổi đã phải bước vào chiến tranh.

Một người phụ nữ 23 tuổi đã phải gánh trách nhiệm lãnh đạo cả một địa phương.

Và ở tuổi 24, cuộc đời chị dừng lại.

Những điều ấy cho thấy chiến tranh đã lấy đi rất nhiều năm tháng của một thế hệ.

Ngày nay, người trẻ có thể đến trường, chọn nghề nghiệp, xây dựng gia đình và theo đuổi sở thích cá nhân.

Đó là những điều rất bình thường nhưng cũng rất quý giá.

Khi nhớ đến Phạm Thị Liên, điều ý nghĩa nhất là trân trọng những điều ấy và hiểu rằng phía sau cuộc sống bình yên hôm nay là những thế hệ đã trải qua rất nhiều mất mát.

Phạm Thị Liên – nữ Bí thư trẻ của Hương Long, tiểu đội trưởng “11 cô gái sông Hương” – là một trong những nữ anh hùng đặc biệt của Huế. Từ cô gái 15 tuổi tham gia du kích, chị trở thành người chỉ huy, lãnh đạo phong trào tại địa phương và hy sinh ở tuổi 24. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy trách nhiệm của chị là một phần ký ức không thể thiếu về những người phụ nữ trẻ đã chiến đấu vì quê hương Huế.