NGƯỜI NỮ BÍ THƯ TRUNG ƯƠNG HỘI PHỤ NỮ CỨU QUỐC VÀ NGỌN CỜ ĐẦU CỦA ĐỘI NỮ DU KÍCH HOÀNG NGÂN HUYỀN THOẠI
Trong bản hùng ca của phong trào phụ nữ giải phóng và cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, những người nữ chiến sĩ tiền bối của Đảng Cộng sản Đông Dương đã khắc ghi vào lịch sử tinh thần dấn thân bất khuất và đức hy sinh vô bờ bến vì độc lập của non sông. Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Ngân (tên thật là Phạm Thị Uyển) – Bí thư Trung ương Hội Phụ nữ Cứu quốc Việt Nam, Bí thư Ban Phụ nữ Cứu quốc Bắc Bộ kiêm Trưởng ban Phụ vận Liên khu III, người bạn đời kiên trinh của nhà cách mạng Hoàng Văn Thụ – là một trong những ngọn cờ đầu chói lọi của phong trào phụ nữ cách mạng Việt Nam. Tên tuổi của bà gắn liền với việc xây dựng và lãnh đạo mạng lưới "Đội nữ du kích Hoàng Ngân" huyền thoại trên chiến trường đồng bằng Bắc Bộ, biến phong trào nữ du kích thành nỗi khiếp đảm của quân viễn chinh Pháp.
Giai đoạn tiền khởi nghĩa (1938 – 1945) và những năm đầu Toàn quốc kháng chiến (1946 – 1949):
Vùng đồng bằng Bắc Bộ và duyên hải Đông Bắc là địa bàn bị thực dân Pháp thiết lập ách kìm kẹp gắt gao, khủng bố trắng phong trào cách mạng, giăng lưới mật thám lùng sục ráo riết khắp các nhà máy, xí nghiệp, bến cảng và thôn xóm.
Sau ngày Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, địch mở rộng chiếm đóng, lập phòng tuyến "vành đai trắng", biến các tỉnh Hưng Yên, Hải Dương, Thái Bình thành chiến trường càn quét, gom dân lập tề.
Trước yêu cầu sống còn của cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, Đảng chủ trương phát động mạnh mẽ phong trào phụ vận: giác ngộ, tổ chức hàng vạn phụ nữ nông dân, công nhân thành lực lượng chính trị trực tiếp đấu tranh và lực lượng vũ trang tại chỗ tham gia du kích, bảo vệ làng xóm, tiếp tế kháng chiến.
Đồng chí Hoàng Ngân đã đảm nhận sứ mệnh lịch sử ấy bằng tất cả trí tuệ, lòng nhiệt huyết kiên trinh và tài năng tổ chức vận động quần chúng xuất sắc.
Người thiếu nữ thành phố Cảng dấn thân vì lý tưởng giải phóng
Hoàng Ngân sinh năm 1921 tại phố Cầu Đất, thành phố Hải Phòng (quê gốc tại làng Nam Cường, xã Nam Cường, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình) trong một gia đình tiểu thương nề nếp, yêu nước:
Sớm tiếp thu tư tưởng tiến bộ và tinh thần phản kháng trước cảnh đời lầm than của công nhân đất Cảng, năm 1935, khi mới 14 tuổi, bà đã tham gia phong trào Mặt trận Dân chủ tại Hải Phòng.
Năm 1938, bà chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương khi mới 17 tuổi, lấy bí danh là Hoàng Ngân (tượng trưng cho tấm lòng trong sáng, son sắt như bạc vàng).
Bà được Trung ương Đảng phân công phụ trách công tác vận động phụ nữ, công nhân và thanh niên tại các địa bàn trọng điểm: Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định.
Trong những năm tháng hoạt động bí mật đầy hiểm nguy, bà nên duyên cùng nhà cách mạng tiền bối Hoàng Văn Thụ (Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Đảng). Dù mối tình cách mạng đượm nồng lý tưởng nhưng luôn phải đối mặt với cảnh chia xa do yêu cầu nhiệm vụ, hai người đã trở thành nguồn động viên tinh thần lớn lao cho nhau trên con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.
Khí tiết kiên trung trước ngục tù thực dân
Đầu năm 1941, trong một chuyến công tác bí mật tại Hà Nội, đồng chí Hoàng Ngân không may bị mật thám Pháp phục kích bắt giữ:
Kẻ thù đưa bà về giam giữ tại Nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội) – nơi giam giữ các yếu nhân cách mạng.
Chúng dùng đủ mọi thủ đoạn dụ dỗ, đe dọa và các ngón đòn tra tấn tàn khốc hòng ép bà khai ra cơ quan Trung ương Đảng và nơi ẩn náu của đồng chí Hoàng Văn Thụ.
Giữ vững khí tiết của người cộng sản kiên cường, bà cắn răng chịu đựng nhục hình, không hé răng khai nửa lời, biến phòng giam thành lớp học chính trị, tổ chức các cuộc đấu tranh tuyệt thực chống chế độ giam cầm hà khắc.
Thực dân Pháp bất lực, kết án bà 12 năm tù khổ sai và chuyển sang Nhà đày Sơn La, rồi lại đưa về giam giữ nghiêm ngặt tại Hỏa Lò.
Tháng 5 năm 1944, đồng chí Hoàng Văn Thụ bị thực dân Pháp xử bắn tại trường bắn Tương Mai (Hà Nội). Nén nỗi đau thương tột cùng thành ý chí chiến đấu, người nữ đảng viên trẻ tiếp tục kiên trì bám trụ tổ chức trong tù.
Tháng 3 năm 1945, nhân thời cơ Nhật đảo chính Pháp làm tê liệt nhà tù, bà cùng các đồng chí cốt cán trong Ban Chi ủy Hỏa Lò tổ chức vượt ngục thành công, trở về căn cứ tiếp tục hoạt động, trực tiếp tham gia lãnh đạo phong trào Phụ nữ Cứu quốc khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại Hà Nội và các tỉnh lân cận.
Bí thư Trung ương Hội và linh hồn của "Đội nữ du kích Hoàng Ngân"
Sau Cách mạng Tháng Tám và bước vào Toàn quốc kháng chiến cuối năm 1946:
Đồng chí Hoàng Ngân được Đảng giao các trọng trách lớn: Bí thư Ban Phụ nữ Cứu quốc Bắc Bộ, Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Hội Phụ nữ Cứu quốc Việt Nam (nay là Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam), kiêm Trưởng ban Phụ vận Liên khu III.
Bà lăn lộn khắp các chiến trường đồng bằng Bắc Bộ, vượt qua các đợt càn quét dày đặc của địch tại vùng tề Hưng Yên, Hải Dương, Hà Nam, Thái Bình để gây dựng cơ sở.
Sáng lập lực lượng nữ du kích vũ trang: Bà là người khởi xướng và trực tiếp chỉ đạo xây dựng mô hình các tổ, đội nữ du kích thôn xóm – lực lượng vừa sản xuất, vừa làm công tác trinh sát nắm tình hình, vừa trực tiếp cầm súng, gài mìn, vót chông đánh giặc bảo vệ làng quê.
Mô hình ấy nhanh chóng phát triển rực rỡ, trở thành lực lượng nữ du kích rộng khắp vùng đồng bằng Bắc Bộ, làm nên những trận phục kích đường giao thông, diệt tề trừ gian, quấy rối đồn bốt giặc, khiến quân Pháp vô cùng kinh sợ.
Sự hy sinh giữa tuổi thanh xuân và mốc son Anh hùng năm 2008
Những năm tháng chịu đòn roi tra tấn tàn bạo trong nhà tù thực dân cùng chuỗi ngày lặn lội mưa nắng, gian khổ thiếu thốn ở chiến khu đã tàn phá nghiêm trọng sức khỏe của người nữ Bí thư trẻ:
Cơn bạo bệnh tái phát ngặt nghèo ngay giữa lúc cuộc kháng chiến đang ở giai đoạn cam go nhất.
Mặc dù được Trung ương Đảng, Bác Hồ và đồng đội hết lòng chăm sóc, cứu chữa, đồng chí Hoàng Ngân đã trút hơi thở cuối cùng tại Chiến khu Việt Bắc (huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên) vào ngày 17 tháng 7 năm 1949, khi tuổi đời mới tròn 28.
Sự ra đi của bà là tổn thất to lớn cho Trung ương Đảng và phong trào phụ nữ cả nước. Để tưởng nhớ người nữ thủ lĩnh phụ nữ kiệt xuất, Trung ương Hội Phụ nữ Cứu quốc và Tỉnh ủy Hưng Yên, Hải Dương đã chính thức lấy tên bà đặt cho lực lượng: Đội nữ du kích Hoàng Ngân – đội du kích huyền thoại đã lập nên hàng trăm chiến công oanh liệt đánh bại các cuộc càn quét của quân viễn chinh Pháp cho đến ngày hòa bình lập lại năm 1954.
Ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và phong trào phụ nữ cách mạng Việt Nam, năm 2008, Liệt sĩ Hoàng Ngân đã vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Để đời đời ghi nhớ công ơn người con gái kiên trung:
Thi hài của bà được quy tập và an táng trang trọng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mai Dịch (Hà Nội).
Tên tuổi của Anh hùng Liệt sĩ Hoàng Ngân được trân trọng đặt cho các tuyến phố lớn tại Hà Nội (quận Thanh Xuân), Hải Phòng, Thái Bình, Hưng Yên và nhiều trường học trên toàn quốc, mãi mãi là niềm tự hào sáng ngời của các thế hệ phụ nữ Việt Nam.
Cuộc đời 28 mùa xuân của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Ngân là một khúc tráng ca bất diệt của lòng trung trinh ái quốc, vẻ đẹp kiên gan và tài năng lãnh đạo của người phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh. Từ phố Cảng Hải Phòng rực lửa đến xà lim ngục tối Hỏa Lò, từ chiến khu Việt Bắc ngàn gió đến những chiến hào đồng bằng mang tên "Đội nữ du kích Hoàng Ngân", tấm gương của bà mãi mãi là tượng đài ngời sáng, tạc vào lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam anh hùng.
