Người nữ cán bộ địch vận kiên cường, hoạt động bí mật và đấu tranh trong nhà tù giữa hai cuộc kháng chiến

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và sau đó là đế quốc Mỹ, có những con người không trực tiếp cầm súng trên chiến trường, nhưng lại góp phần quan trọng vào việc làm tan rã hàng ngũ đối phương, xây dựng cơ sở nội tuyến ngay trong lòng địch. Đó là những cán bộ địch vận – những người vừa khéo léo, vừa kiên trì, vừa gan dạ trong những nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm. Trong số đó có Hoàng Thị Nghị, người phụ nữ quê ở thị trấn Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng, đã gắn bó gần trọn cuộc đời với công tác binh vận và đấu tranh trong nhà tù địch.

Sinh năm 1929, Hoàng Thị Nghị nhập ngũ từ tháng 2/1948 và sớm được phân công làm cán bộ địch vận tại huyện Kiến Thụy. Trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp, khi chiến sự còn nhiều phức tạp, công tác địch vận đòi hỏi sự kiên trì và khéo léo đặc biệt. Bằng sự vận động bền bỉ và cách tiếp cận linh hoạt, đồng chí đã giác ngộ được hơn 100 binh lính ngụy, vận động họ rời bỏ hàng ngũ, trở về địa phương làm ăn. Đáng chú ý, đồng chí còn vận động được cả một trung đội lính Âu – Phi tại đồn Ngọc Hải (Đồ Sơn) mang súng quay về phía cách mạng, tạo nên hiệu quả tác động lớn trong vùng kiểm soát của địch.

Sau Hiệp định Genève, từ tháng 2/1955 đến tháng 3/1956, Hoàng Thị Nghị được giao nhiệm vụ hoạt động tại Sài Gòn trong bối cảnh hoàn toàn mới, phức tạp và nguy hiểm hơn nhiều. Mặc dù tuổi đời còn trẻ, chỉ khoảng 26 tuổi, đồng chí đã nhanh chóng hòa nhập vào môi trường đô thị, xây dựng cơ sở hợp pháp, tổ chức nơi ăn ở cho cán bộ địch vận và tiếp tục mở rộng hoạt động binh vận ngay trong nội thành. Từ những cơ sở nhỏ, đồng chí từng bước gây dựng mạng lưới, tác động vào các đơn vị địch, giác ngộ một số hạ sĩ quan và binh lính ngay trong hàng ngũ đối phương.

Trong giai đoạn này, Hoàng Thị Nghị được đánh giá là một trong những cán bộ có nhiều đóng góp trong việc xây dựng cơ sở hoạt động binh vận tại Sài Gòn trong những năm đầu đầy khó khăn, khi hệ thống an ninh của địch được siết chặt và hoạt động cách mạng phải diễn ra trong bí mật tuyệt đối.

Từ tháng 3/1956 đến tháng 12/1960, đồng chí bị địch bắt và giam giữ tại nhiều nhà tù khác nhau. Trong điều kiện bị tra tấn dã man, kết hợp với các thủ đoạn dụ dỗ, mua chuộc và ép buộc khai báo, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết cách mạng. Không chỉ kiên quyết bảo vệ tổ chức, đồng chí còn tận dụng mọi cơ hội để đấu tranh, cảm hóa cả những người thẩm vấn và những kẻ từng chỉ điểm, qua đó bảo vệ được bí mật quan trọng, khiến địch chỉ có thể kết án ở mức “tình nghi chính trị”.

Đến mùa xuân năm 1968, đồng chí tiếp tục bị bắt lần thứ hai. Lúc này, phía địch đã nắm được một phần lai lịch nên việc tra tấn càng trở nên khốc liệt. Tuy nhiên, ngay trong nhà tù, đặc biệt tại Côn Đảo, Hoàng Thị Nghị vẫn giữ vai trò nòng cốt trong việc tổ chức đấu tranh nội bộ, tuyên truyền tinh thần cách mạng cho tù nhân, đồng thời phân hóa hàng ngũ cai ngục, biến một số người trong số họ thành nguồn cung cấp thông tin cho ta.

Trải qua gần 30 năm công tác liên tục, trong đó có khoảng 20 năm hoạt động tại miền Nam, Hoàng Thị Nghị đã hiến trọn tuổi trẻ cho sự nghiệp cách mạng, gắn bó với những nhiệm vụ thầm lặng nhưng có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng.

Ngày 06/11/1978, Hoàng Thị Nghị được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, khi đang là Thiếu tá, cán bộ Cục Địch vận, Tổng cục Chính trị.