Người nữ Đại đội trưởng nghe tiếng nổ bên cầu Tùng Cốc

Nguyễn Thị Lân đến với lực lượng thanh niên xung phong từ rất sớm. Sau những năm tháng làm nhiệm vụ trên tuyến Trường Sơn, bà được điều ra Ngã ba Đồng Lộc. Tại đây, bà lần lượt giữ cương vị Đại đội phó rồi Đại đội trưởng Đại đội 557, một đơn vị chủ yếu gồm nữ TNXP. Dáng người nhỏ bé nhưng bà nổi tiếng gan dạ, thường xuyên trực tiếp ra mặt đường cùng anh chị em để bảo đảm giao thông.

Đại đội 557 khi ấy đóng trên một địa bàn vô cùng ác liệt. Công việc mỗi ngày là lấp hố bom, sửa đường, bảo đảm cầu cống và sẵn sàng ứng phó khi máy bay đánh phá.

Bom có thể đến bất cứ lúc nào.

Một đoạn đường vừa san xong có thể lại bị đánh trúng.

Một chiếc cầu vừa sửa lại có thể đứng trước nguy cơ bị bom phá hỏng.

Vì thế, Nguyễn Thị Lân và đồng đội gần như sống cùng những tiếng động của chiến tranh.

Nhưng trong ký ức của bà, Đồng Lộc không chỉ có bom.

Đó còn là những buổi mọi người động viên nhau, những câu chuyện rất đời thường và tình cảm gắn bó giữa những người cùng một đơn vị.

Người đại đội trưởng luôn ở phía trước

Trong những ngày ấy, người chỉ huy Đại đội 557 là Võ Triều Chung, đồng thời là Bí thư Chi bộ.

Ông là một trong những người trực tiếp chỉ huy lực lượng tại khu vực cầu Tùng Cốc.

Đối với Nguyễn Thị Lân và những người trong đơn vị, ông không chỉ là cấp trên.

Ông còn là người anh, người đồng đội.

Điều khiến bà nhớ mãi là dù giữ cương vị chỉ huy, Võ Triều Chung vẫn trực tiếp có mặt tại những nơi nguy hiểm nhất.

Ông không đứng từ xa để giao việc.

Ông cùng anh em xuống mặt đường.

Cùng kiểm tra.

Cùng xử lý những điểm nguy hiểm.

Vì thế, mọi người tin tưởng ông.

Tiếng nổ bất ngờ bên cầu Tùng Cốc

Ngày 24/8/1968, chiến sự tại khu vực cầu Tùng Cốc đặc biệt căng thẳng.

Nguyễn Thị Lân đang làm nhiệm vụ, vị trí của bà cách Võ Triều Chung khoảng 30 mét.

Không ai nghĩ rằng chỉ trong vài giây, mọi thứ sẽ thay đổi.

Một tiếng nổ bất ngờ vang lên.

Nguyễn Thị Lân nhìn thấy quầng lửa đỏ bùng lên rồi tắt.

Cả đơn vị lặng đi.

Không cần ai nói, mọi người hiểu rằng một chuyện khủng khiếp vừa xảy ra.

Những người còn sống lập tức lao vào tìm kiếm.

Không phải chỉ để tìm một người chỉ huy.

Mà là tìm một người đồng đội.

Một người vừa còn đứng ngay đây.

Một người mà chỉ vài giây trước vẫn đang cùng mọi người làm nhiệm vụ.

Cuộc tìm kiếm kéo dài trong đêm

Sau trận bom, mọi người thay nhau tìm kiếm.

Đào đất.

Bới từng mảng đất đá.

Kiểm tra từng vị trí quanh khu vực cầu.

Nhưng bóng tối khiến công việc vô cùng khó khăn.

Không có ánh sáng như hiện nay.

Không có phương tiện hiện đại.

Chỉ có ánh đèn, những dụng cụ thô sơ và đôi tay của những người đồng đội.

Họ không bỏ cuộc.

Bởi ai cũng hiểu rằng dù chiến tranh khắc nghiệt đến đâu, người đã hy sinh vẫn phải được đưa về với đồng đội và gia đình.

Cuối cùng, đến sáng hôm sau, họ tìm thấy phần thi thể của Võ Triều Chung ở phía bên kia cầu. Nguyễn Thị Lân sau này nhớ lại đôi mắt của người chỉ huy vẫn mở, một hình ảnh khiến bà ám ảnh suốt nhiều năm.

Đó là một khoảnh khắc đau đớn.

Người chỉ huy vừa cùng mọi người làm nhiệm vụ đã nằm lại.

Nhưng điều khiến họ phải tiếp tục không chỉ là nỗi đau.

Con đường vẫn còn đó.

Đồng Lộc vẫn còn bị đánh phá.

Những đoàn xe vẫn cần đi qua.

Không có thời gian để dừng lại

Chiến tranh khắc nghiệt ở chỗ đó.

Một người vừa hy sinh, những người còn lại vẫn phải làm nhiệm vụ.

Không phải vì họ không đau.

Mà bởi nếu đường bị tắc, đoàn xe sẽ không thể vượt qua.

Nếu cầu bị hỏng, phải sửa.

Nếu hố bom xuất hiện, phải san.

Nếu bom chưa nổ, phải xử lý.

Đối với Nguyễn Thị Lân, nỗi đau mất người chỉ huy trở thành động lực để bà và đồng đội càng quyết tâm giữ đường.

Sau này, khi nhắc về Đại đội 557, các tư liệu đều ghi nhận đơn vị đã có thành tích nổi bật trong bảo đảm giao thông tại Đồng Lộc và được trao tặng Huân chương Độc lập.

Một ký ức khác: “Người thì nhỏ mà chí thì lớn”

Nguyễn Thị Lân còn được nhiều người nhớ đến qua một cuộc gặp đặc biệt với Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Năm 1969, bà là một trong những đại biểu tiêu biểu của lực lượng TNXP Quân khu 4 được ra Hà Nội báo công và gặp Bác Hồ. Khi nghe bà báo cáo về những công việc của đơn vị, Bác đã nhận xét về nữ Đại đội trưởng nhỏ bé này bằng một câu rất nổi tiếng: “Người thì nhỏ mà chí thì lớn.”

Câu nói ấy có thể xem như một sự ghi nhận dành cho bà.

Nhưng nếu nhìn lại những ngày ở Đồng Lộc, có lẽ mọi người hiểu vì sao.

Người phụ nữ nhỏ bé ấy đã từng đứng giữa những hố bom.

Đã từng chứng kiến đồng đội hy sinh.

Đã từng nghe tiếng nổ cướp đi người chỉ huy.

Và sau mỗi mất mát, bà vẫn quay lại với công việc.

Điều còn lại sau hơn nửa thế kỷ

Nhiều năm sau chiến tranh, Nguyễn Thị Lân vẫn trở về Đồng Lộc.

Bãi bom ngày nào đã thay đổi.

Những con đường mới đã mở.

Cây xanh phủ lên những vùng đất từng cháy đỏ vì bom đạn.

Nhưng đối với bà, mỗi nơi vẫn mang một cái tên, một khuôn mặt, một câu chuyện.

Có những đồng đội đã trở về.

Có người nằm lại.

Có người hy sinh mà bà từng tận mắt chứng kiến.

Trong đó có Võ Triều Chung.

Mỗi lần nhớ về ông, bà không chỉ nhớ khoảnh khắc tiếng bom vang lên.

Bà nhớ một người chỉ huy đã từng đứng cùng đồng đội giữa tuyến lửa.

Và có lẽ đó là cách ký ức của những người đã khuất tiếp tục tồn tại: qua câu chuyện của những người sống sót.

Lời kết

Câu chuyện của Nguyễn Thị Lân không chỉ kể về một trận bom.

Nó kể về một người chỉ huy, một người đồng đội và một người phụ nữ đã mang ký ức ấy đi qua cả cuộc đời.

Một tiếng nổ đã cướp đi Võ Triều Chung.

Nhưng không thể cướp đi nhiệm vụ của những người còn sống.

Họ lại trở về mặt đường.

Lại sửa đường.

Lại giữ cầu.

Lại đưa những chuyến xe vượt qua Đồng Lộc.

Nguyễn Thị Lân đã chứng kiến người đồng đội của mình nằm lại giữa tuyến lửa, nhưng bà không để sự mất mát ấy trở thành điểm kết thúc. Bà tiếp tục sống, tiếp tục làm việc và sau này kể lại câu chuyện để thế hệ sau hiểu rằng mỗi mét đường bình yên hôm nay từng được giữ bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và cả máu của những người tuổi đôi mươi.