NGƯỜI NỮ ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG VÀ HAI LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ

Có những ký ức càng đi qua năm tháng càng trở nên sâu đậm. Với bà Nguyễn Thị Lân, cựu thanh niên xung phong, những năm tháng tuổi trẻ nơi chiến trường không chỉ được nhớ bằng những cung đường Trường Sơn, những ngày tháng ở Ngã ba Đồng Lộc hay những trận bom ác liệt. Trong ký ức của bà còn có một kỷ niệm đặc biệt mà suốt cuộc đời bà không thể nào quên: hai lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nhiều năm đã trôi qua, người nữ thanh niên xung phong năm nào giờ đã ở tuổi xế chiều. Trong căn nhà giản dị ở phường Bến Thủy, thành phố Vinh, bức ảnh Bác Hồ chụp cùng Đoàn đại biểu Quân khu 4 được bà đặt ở vị trí trang trọng. Mỗi khi có người hỏi, bà lại chỉ vào hàng đầu, vị trí ngoài cùng bên trái và nói với niềm xúc động: “Tôi đứng ở đây này!”.

Đó là một bức ảnh, nhưng với bà Lân, đó còn là cả một miền ký ức về tuổi trẻ, về đồng đội và về những năm tháng không thể nào quên.

Từ cô gái Đức Thọ đến người thanh niên xung phong

Năm 1965, khi vừa tròn 21 tuổi, cô gái Nguyễn Thị Lân quê ở Đức Thọ, Hà Tĩnh đã tình nguyện gia nhập lực lượng thanh niên xung phong.

Ngày ấy, đất nước đang trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Những người trẻ tuổi đứng trước nhiều lựa chọn cho cuộc đời, nhưng với Nguyễn Thị Lân, tiếng gọi của quê hương, đất nước đã thôi thúc bà lên đường.

Theo tư liệu, bà tham gia đơn vị TNXP thuộc Đại đội 211-N23-P18 và được điều vào chiến trường Quảng Trị. Ở đó, những người thanh niên xung phong đảm nhận nhiều nhiệm vụ nặng nề như vận chuyển lương thực, đạn dược, tải thương, san lấp hố bom, bảo đảm cho tuyến đường chi viện được thông suốt.

Bà từng nhớ lại, thời điểm ấy mình chỉ nặng khoảng 45kg nhưng mỗi ngày có thể phải mang trên vai khoảng 35kg gạo hoặc thùng đạn vào chiến trường. Khi trở ra, bà cùng đồng đội cáng thương binh bằng võng, hai người một đầu.

Những con số tưởng như khô khan ấy lại cho thấy một phần sự khắc nghiệt của cuộc sống nơi chiến trường.

Đó là những cô gái tuổi đôi mươi, vóc dáng nhỏ bé nhưng trên vai là những gánh nặng vượt quá sức tưởng tượng của cuộc sống hôm nay.

Những năm tháng trên tuyến lửa Trường Sơn

Sau những ngày tháng ở miền Tây Quảng Trị, bà Lân cùng đồng đội tiếp tục thực hiện nhiệm vụ trên tuyến Trường Sơn.

Ở đó, bà trưởng thành từng ngày.

Chiến trường không chỉ thử thách sức khỏe mà còn rèn luyện bản lĩnh của những người trẻ. Trong hoàn cảnh gian khổ, họ phải biết dựa vào nhau, cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ.

Sau khoảng hai năm ở Trường Sơn, bà Lân được điều ra Ngã ba Đồng Lộc – một trong những trọng điểm giao thông đặc biệt ác liệt.

Năm 1968, khi tuyến đường 15A trở thành tuyến vận tải quan trọng, Ngã ba Đồng Lộc bị máy bay Mỹ tập trung đánh phá nhằm ngăn chặn tuyến chi viện vào chiến trường miền Nam.

Đơn vị của bà được điều về đây làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông. Đại đội 211-N23-P18 được đổi phiên hiệu thành Đại đội 557-N55-P18. Bà Lân lần lượt giữ chức vụ Đại đội phó, rồi Bí thư Chi bộ và Đại đội trưởng.

Từ một cô gái trẻ tình nguyện lên đường, Nguyễn Thị Lân trở thành người chỉ huy của một đại đội chủ yếu gồm những thanh niên xung phong nữ.

Người chỉ huy giữa “tọa độ lửa”

Những ngày ở Ngã ba Đồng Lộc là những ngày tháng mà bà Lân không thể quên.

Công việc của Đại đội 557 là bảo đảm giao thông, san lấp hố bom, sửa đường, cứu xe và giữ cho tuyến đường luôn có thể tiếp tục hoạt động.

Bom đạn liên tục trút xuống.

Nhưng sau mỗi trận bom, những người thanh niên xung phong lại có mặt trên mặt đường.

Bà Lân là người chỉ huy nhưng cũng trực tiếp cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ. Dáng người nhỏ bé không ngăn được bà lao ra mặt đường khi cần thiết.

Nhắc về những năm tháng ấy, bà từng nói một câu rất giản dị nhưng khiến người nghe xúc động:

“Tuyến đường đã được đắp bằng máu.” Bởi để những chuyến xe tiếp tục đi qua, đã có biết bao con người phải đối mặt với hiểm nguy.

Đồng đội của bà có người đã hy sinh.

Có người bị thương.

Có người trở về sau chiến tranh với những vết thương mang theo suốt cuộc đời.

Nhưng trong những ngày tháng ấy, tất cả đều hiểu rằng nhiệm vụ của mình là giữ đường thông, để những chuyến xe tiếp tục hướng về phía trước.

Chính những đóng góp của Đại đội 557 trong thời gian làm nhiệm vụ tại Đồng Lộc đã góp phần vào thành tích chung của đơn vị; Đại đội sau này được phong tặng Huân chương Độc lập.

Lần đầu tiên được nhìn thấy Bác

Cuối năm 1967, với những thành tích xuất sắc trong công tác, bà Nguyễn Thị Lân được chọn tham gia đoàn đại biểu ra Hà Nội gặp Bác Hồ.

Đó là lần đầu tiên bà được nhìn thấy Người.

Đoàn khi ấy có gần 200 đoàn viên ưu tú, cán bộ xuất sắc. Vì số lượng đông và lịch trình của Bác bận rộn nên Người không thể gặp riêng từng người.

Bác đứng vẫy tay, nở nụ cười ấm áp.

Chỉ một khoảnh khắc ngắn ngủi như vậy thôi nhưng đối với những người thanh niên xung phong năm ấy, đó đã là một niềm vinh dự vô cùng lớn.

Bà Lân kể lại rằng khi ra về, mọi người đều có chút tiếc nuối vì chưa được trực tiếp trò chuyện với Bác.

Có lẽ bà cũng không ngờ rằng chỉ một thời gian sau, mình lại có một lần nữa được đứng trước Bác.

Năm phút không thể nào quên

Đầu năm 1969, Quân khu 4 tổ chức Đại hội Quyết thắng tại huyện Tân Kỳ, Nghệ An. Bà Nguyễn Thị Lân được chọn là đại diện cho lực lượng thanh niên xung phong.

Sau đó, bà cùng đoàn đại biểu đồng hương Quân khu 4 ra Hà Nội.

Lần này, bà có cơ hội được gặp Bác Hồ trực tiếp.

Trong đoàn có 23 đại biểu tiêu biểu.

Bà Lân là người thứ ba trong bảy người được vào gặp Bác. Thời gian dành cho mỗi người chỉ khoảng năm phút, nhưng với bà, năm phút ấy đã trở thành một trong những khoảnh khắc thiêng liêng nhất cuộc đời.

Bà từng kể rằng khi bước vào, trái với suy nghĩ ban đầu, Bác không hỏi những điều quá xa xôi.

Người hỏi rất cụ thể về chiến trường.

Bác hỏi đơn vị có bao nhiêu người, phụ trách tuyến đường nào, chiến đấu ra sao, hy sinh có nhiều không...

Những câu hỏi giản dị ấy cho thấy Bác luôn dành sự quan tâm đặc biệt tới những người đang trực tiếp chiến đấu, lao động ở nơi gian khổ.

Bà Lân kể lại những gì mình biết về Đại đội 557 và chiến trường Đồng Lộc.

Sau khi nghe, Bác khen:

“Người thì nhỏ mà chí lớn!” 

Rồi Bác tặng bà một chiếc huy hiệu.

Năm phút trôi qua rất nhanh.

Nhưng đối với bà Lân, năm phút ấy đã theo bà suốt cả cuộc đời.

Đó không chỉ là niềm vinh dự của một cá nhân.

Đó còn là sự động viên đối với cả những người thanh niên xung phong đang ngày đêm bám trụ nơi chiến trường.

Bức ảnh được giữ gìn qua năm tháng

Ngày nay, trong ngôi nhà của bà Lân, bức ảnh Bác Hồ chụp cùng Đoàn đại biểu Quân khu 4 vẫn được đặt ở nơi trang trọng.

Mỗi khi nhìn vào bức ảnh, bà lại nhớ về những năm tháng tuổi trẻ.

Nhớ về Trường Sơn.

Nhớ Ngã ba Đồng Lộc.

Nhớ những người đồng đội từng cùng mình chia sẻ gian khổ.

Và nhớ về ánh mắt, nụ cười cùng lời động viên của Bác.

Theo bà, ký ức ấy không chỉ để nhớ.

Nó còn là lời nhắc nhở mỗi người phải biết sống tốt hơn.

Bà giữ bức ảnh như một kỷ vật quý giá và cũng coi đó là lời nhắc mình phải giáo dục con cháu học tập, rèn luyện và sống theo những điều tốt đẹp mà Bác từng căn dặn.

Từ người nữ Đại đội trưởng đến người mẹ, người bà hôm nay

Chiến tranh rồi cũng kết thúc.

Những con đường từng ngập trong bom đạn dần trở lại màu xanh.

Những người thanh niên xung phong năm nào lần lượt trở về với cuộc sống đời thường.

Bà Nguyễn Thị Lân cũng vậy.

Sau những năm tháng cống hiến nơi chiến trường, bà trở về và tiếp tục cuộc sống bình dị.

Nhưng chiến tranh đã để lại trong bà một hành trang đặc biệt: ký ức về đồng đội và trách nhiệm với cuộc sống.

Nhiều năm sau, dù đã ở tuổi cao, bà vẫn thường kể cho thế hệ trẻ nghe về những năm tháng mình từng trải qua.

Bà không kể để nói về chiến công của riêng mình.

Bà kể để mọi người nhớ rằng những con đường hôm nay đã từng được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu của một thế hệ.

Bà kể về những cô gái tuổi đôi mươi đã không quản gian khổ.

Bà kể về những người đồng đội đã nằm lại.

Và bà kể về lời Bác Hồ từng dành cho mình: “Người thì nhỏ mà chí lớn.”

Ký ức không bao giờ phai

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Cô gái Nguyễn Thị Lân của năm 1965 ngày nào giờ đã trở thành một người phụ nữ ở tuổi xế chiều.

Nhưng khi nhắc đến những năm tháng Trường Sơn và Ngã ba Đồng Lộc, ký ức trong bà dường như vẫn nguyên vẹn.

Đó là một thời tuổi trẻ mà bà không bao giờ quên.

Một thời tuổi trẻ của những người thanh niên xung phong đã chọn con đường gian khó để góp sức mình cho đất nước.

Một thời mà mỗi con đường được nối liền là thêm một niềm hy vọng.

Mỗi chuyến xe vượt qua Đồng Lộc là thêm một lần những người ở hậu phương gửi được sức người, sức của vào tiền tuyến.

Và phía sau mỗi thành tích là những con người cụ thể – những người đã sống, chiến đấu, hy sinh và cống hiến bằng những năm tháng đẹp nhất của đời mình.

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lân vì thế không chỉ là câu chuyện về một nữ Đại đội trưởng của Đại đội 557.

Đó còn là câu chuyện về một thế hệ thanh niên Việt Nam đã sống trong những năm tháng đất nước thử thách nhất.

Họ đã đi qua chiến tranh với một niềm tin giản dị: đất nước cần thì mình đi, Tổ quốc cần thì mình làm.

Ngày hôm nay, chúng ta được sống trong hòa bình, được học tập và xây dựng tương lai. Có thể chúng ta không thể hình dung hết những gian khổ mà thế hệ ấy từng trải qua.

Nhưng chúng ta có thể lắng nghe.

Có thể ghi nhớ.

Có thể kể lại.

Bởi những câu chuyện như câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lân chính là những mạch ký ức giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về giá trị của hòa bình.

Và trong ký ức của người nữ thanh niên xung phong năm ấy, có lẽ hình ảnh đẹp nhất vẫn là khoảnh khắc Bác Hồ nhìn người nữ Đại đội trưởng nhỏ bé và nói:

“Người thì nhỏ mà chí lớn.”

Một câu nói ngắn.

Một cuộc gặp chỉ vài phút.

Nhưng đủ để trở thành động lực theo bà Nguyễn Thị Lân suốt cả cuộc đời.

Để hôm nay, khi mái tóc đã bạc, bà vẫn có thể tự hào kể lại với con cháu và thế hệ trẻ rằng:

Tuổi trẻ của mình đã từng được sống trong một thời đại đặc biệt – thời đại mà những người bình thường đã làm nên những điều phi thường cho Tổ quốc.

Và những ký ức ấy sẽ còn được kể lại, để thời hoa lửa không bao giờ bị lãng quên.