Người nữ du kích bên dòng sông Nhật Tảo
Cuối thế kỷ XIX, sau khi Pháp chiếm được nhiều vùng ở Nam Kỳ, phong trào chống Pháp vẫn tiếp tục diễn ra. Một trong những vùng có nhiều hoạt động nghĩa quân là Long An, nơi có những cánh đồng, kênh rạch và sông ngòi thuận lợi cho việc xây dựng căn cứ.
Trong lịch sử chống Pháp ở vùng này, Nguyễn Thị Một là một trong những người phụ nữ tham gia hoạt động nghĩa quân.
Bà xuất thân từ một gia đình nông dân. Khi quân Pháp mở rộng việc kiểm soát, bà tham gia giúp đỡ nghĩa quân, làm nhiệm vụ liên lạc và vận chuyển lương thực.
Công việc của những người phụ nữ như bà thường diễn ra trong im lặng. Họ có thể mang thư trong giỏ hàng, đưa thuốc men qua những con đường làng hoặc chèo thuyền trên những con rạch để tránh các trạm kiểm soát.
Nhờ thông thuộc địa hình, người dân địa phương có thể đưa nghĩa quân đi qua những khu vực mà quân Pháp khó phát hiện.
Khu vực Vàm Nhựt Tảo đặc biệt nổi tiếng trong lịch sử vì đây là nơi Nguyễn Trung Trực đánh chìm tàu L’Espérance của Pháp năm 1861.
Sau trận đánh, vùng sông nước này tiếp tục là một địa bàn được nghĩa quân sử dụng. Những con rạch nhỏ và những cánh đồng ngập nước trở thành nơi ẩn náu và di chuyển.
Ngày nay, Khu di tích Vàm Nhựt Tảo vẫn còn được bảo tồn ở Long An. Nơi đây không chỉ nhắc đến chiến công của Nguyễn Trung Trực mà còn gợi lại cuộc sống của người dân Nam Bộ trong những năm đầu chống thực dân Pháp.
Những người phụ nữ tham gia nghĩa quân thường không để lại nhiều tài liệu như các thủ lĩnh nổi tiếng. Họ không có những trận đánh được ghi chép đầy đủ trong sử sách.
Nhưng họ đã làm những công việc rất quan trọng: đưa tin, nuôi quân, che giấu nghĩa quân và giữ liên lạc giữa những vùng đang bị kiểm soát.
Lịch sử đôi khi được viết bằng tên tuổi của những người đứng đầu. Nhưng để một cuộc khởi nghĩa có thể tồn tại, phía sau họ luôn có rất nhiều con người bình thường âm thầm góp sức.
