NGƯỜI NỮ DU KÍCH TAY KHÔNG BẮT GIẶC

Tuổi thơ nghèo khó trên quê lúa

Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930 tại xóm Trại Đồng, xã Tân Tiến, huyện Kiến Xương. Gia đình bà có năm người con và bà là con út. Cuộc sống của gia đình vốn đã nghèo khó lại càng đau thương khi nạn đói năm 1945 lần lượt cướp đi bốn người anh, chị của bà.

Cha mẹ mất sớm, từ nhỏ bà phải đi làm thuê, ở mướn và trông con cho những gia đình khá giả trong làng để kiếm sống. Những năm tháng cơ cực giúp cô bé Tý Con sớm hiểu được nỗi khổ của người dân mất nước và nuôi trong lòng khát vọng thay đổi cuộc đời.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Thị Chiên được các cán bộ địa phương giác ngộ và dìu dắt. Năm 1946, bà chính thức tham gia hoạt động cách mạng, ban đầu làm công tác giao thông liên lạc cho tổ chức phụ nữ và lực lượng du kích thôn.

Những nhiệm vụ đầu tiên

Nguyễn Thị Chiên được giao rải truyền đơn, chuyển thư từ, canh gác vòng ngoài cho các cuộc họp bí mật và theo dõi hoạt động của quân Pháp. Ban ngày bà vẫn làm những công việc bình thường để tránh bị nghi ngờ; khi đêm xuống, bà bí mật rời nơi ở để thực hiện nhiệm vụ.

Nhờ nhanh nhẹn, cẩn thận và gan dạ, bà lần lượt được đồng đội tín nhiệm bầu làm Tiểu đội phó, Tiểu đội trưởng rồi Trung đội trưởng Trung đội nữ du kích. Năm 18 tuổi, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong hoàn cảnh lực lượng còn thiếu thốn, bà không chỉ tổ chức chiến đấu mà còn vận động chị em khai hoang, cấy lúa, tự túc lương thực và giúp đỡ các gia đình có người tham gia kháng chiến. Bà hiểu rằng muốn duy trì phong trào lâu dài thì lực lượng du kích phải luôn gắn bó, bảo vệ và được nhân dân tin tưởng.

Bảo vệ kho lương thực của nhân dân

Tháng 12 năm 1949, quân Pháp tổ chức các cuộc càn quét với ý định cướp phá lương thực, muối và tài sản của người dân. Nguyễn Thị Chiên chỉ huy đội nữ du kích phối hợp với lực lượng địa phương bảo vệ kho muối.

Dù trang bị còn hạn chế, các nữ du kích tận dụng địa hình quen thuộc, tổ chức cảnh giới và kiên trì bám trụ. Kho muối được bảo vệ, góp phần giữ lại nguồn lương thực quan trọng cho nhân dân và các đơn vị kháng chiến.

Bị bắt nhưng không để lộ cơ sở

Tháng 4 năm 1950, trong một lần dẫn đường đưa Bí thư Chi bộ trở về địa phương hoạt động, Nguyễn Thị Chiên gặp một cuộc phục kích. Bà nhanh chóng báo hiệu để người cán bộ rút khỏi khu vực, còn bản thân bị bắt.

Trong hơn ba tháng bị giam giữ và tra khảo, bà kiên quyết không tiết lộ thông tin về tổ chức, đồng đội hay các gia đình đang nuôi giấu cán bộ. Không thu được tài liệu và chứng cứ, quân Pháp cuối cùng phải trả tự do cho bà.

Dù sức khỏe suy giảm, sau thời gian điều trị, Nguyễn Thị Chiên lại trở về địa phương, tiếp tục xây dựng cơ sở và chỉ huy lực lượng du kích.

Gây dựng lại phong trào trong vùng bị kiểm soát

Năm 1951, tình hình tại Kiến Xương rất khó khăn. Nhiều cơ sở cách mạng bị phá vỡ, cán bộ phải tạm rút khỏi địa bàn và một bộ phận nhân dân hoang mang.

Nguyễn Thị Chiên vẫn kiên trì bám làng, bí mật gặp từng gia đình, giải thích chủ trương và động viên mọi người tiếp tục bảo vệ cán bộ. Với sự hỗ trợ của cấp ủy và nhân dân, bà góp phần khôi phục được cơ sở cách mạng tại năm thôn, tạo nơi đứng chân cho lực lượng kháng chiến.

Bà còn chỉ huy đội nữ du kích thực hiện nhiều hoạt động chống càn, phá tề, bảo vệ nhân dân và phối hợp với bộ đội chủ lực trên tuyến đường 39. Những hoạt động ấy khiến lực lượng đối phương luôn phải đề phòng, đồng thời củng cố niềm tin của người dân đối với phong trào kháng chiến.

Cuộc đối đầu trên đường 39

Một trong những chiến công nổi tiếng nhất của Nguyễn Thị Chiên diễn ra khi đội du kích phối hợp với Đại đội 44, Tiểu đoàn 680, Đại đoàn 320 phục kích một đơn vị lính Âu-Phi trên đường 39.

Trong lúc theo dõi đội hình đối phương, bà phát hiện một sĩ quan Pháp cùng hai người bảo vệ đã tách khỏi đơn vị chính. Khi ấy, Nguyễn Thị Chiên chỉ có một mình và chưa có vũ khí trong tay.

Tận dụng bụi cây ven đường để che giấu vị trí, bà bất ngờ hô lớn như thể phía sau đang có cả một đội du kích bao vây. Hai người bảo vệ hoảng hốt bỏ chạy, để lại viên sĩ quan. Nguyễn Thị Chiên lập tức tiến lên khống chế và dẫn người này về giao cho bộ đội.

Việc viên sĩ quan bị bắt làm đội hình đối phương rối loạn, tạo điều kiện để bộ đội chủ lực triển khai tiến công. Sau trận đánh, danh tiếng về người nữ du kích nhỏ bé nhưng gan dạ và mưu trí nhanh chóng lan truyền khắp vùng.

Từ đó, bà được gọi bằng cái tên đầy khâm phục: “Người phụ nữ tay không bắt giặc.”

Người chỉ huy không bỏ lại đồng đội

Trong các trận chiến đấu, Nguyễn Thị Chiên đặc biệt quan tâm đến sự an toàn của đồng đội. Khi có người bị thương, bà cùng các nữ du kích tìm cách đưa họ rời khỏi khu vực nguy hiểm và chuyển về nơi chăm sóc.

Tháng 1 năm 1952, trong trận phối hợp tiến công đồn An Bồi, bà cùng đồng đội tiếp cận hàng rào và tham gia hỗ trợ bộ đội làm chủ vị trí. Sau trận đánh, bà góp phần đưa sáu thương binh ra ngoài an toàn.

Những hành động ấy cho thấy sự dũng cảm của Nguyễn Thị Chiên luôn đi cùng tình thương yêu đồng đội và trách nhiệm của người chỉ huy.

Gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tháng 5 năm 1952, Nguyễn Thị Chiên là nữ du kích duy nhất được chọn báo cáo thành tích tại Đại hội liên hoan Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất tổ chức tại Việt Bắc.

Khi gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, người nữ du kích 22 tuổi vô cùng xúc động. Bác ân cần hỏi thăm, biểu dương tinh thần chiến đấu và căn dặn bà tiếp tục giữ vững sự khiêm tốn, đoàn kết với đồng đội và gắn bó với nhân dân.

Tại đại hội, Nguyễn Thị Chiên được Bác Hồ tặng một khẩu súng ngắn làm phần thưởng và được trao các phần thưởng cao quý. Đến ngày 10 tháng 8 năm 1952, sắc lệnh chính thức tuyên dương các Anh hùng thi đua ái quốc được ban hành. Nguyễn Thị Chiên trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam khi mới 22 tuổi.

Chủ tịch Hồ Chí Minh còn viết bài giới thiệu tấm gương Nguyễn Thị Chiên, nhấn mạnh những phẩm chất nổi bật của bà: yêu nước, kiên quyết bám dân, thương yêu đồng đội, chấp hành chính sách và luôn hoàn thành nhiệm vụ.

Tiếp tục phục vụ đất nước

Năm 1953, Nguyễn Thị Chiên chính thức gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam. Bà được giao tham gia quản lý, xây dựng lực lượng dân quân tại các huyện ngoại thành Hà Nội.

Sau kháng chiến chống Pháp, bà tiếp tục công tác tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô, nay là Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội. Năm 1984, bà nghỉ hưu với quân hàm Trung tá.

Dù mang nhiều thương tích do chiến tranh để lại, bà vẫn thường xuyên kể chuyện truyền thống, gặp gỡ thế hệ trẻ và nhắc nhở con cháu về trách nhiệm giữ gìn nền hòa bình mà các thế hệ đi trước đã phải đánh đổi bằng tuổi xuân và sự hy sinh.

Ngày 1 tháng 6 năm 2016, Trung tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Chiên qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 87 tuổi.