Người nữ du kích “tay không bắt giặc” ở Thái Bình
Năm 1951, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra ác liệt. Ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, quân Pháp xây dựng nhiều đồn bốt để kiểm soát làng mạc, đường giao thông và ngăn lực lượng du kích hoạt động.
Tại Kiến Xương, Thái Bình, một nữ du kích trẻ tên Nguyễn Thị Chiên đã trở thành nỗi ám ảnh đối với nhiều toán quân Pháp.
Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930 trong một gia đình nghèo. Cha mẹ mất sớm, tuổi thơ của chị gắn với cuộc sống đi ở rất cơ cực. Sau Cách mạng Tháng Tám, chị tham gia hoạt động cách mạng và đến năm 1946 bắt đầu làm giao thông cho đoàn thể phụ nữ và du kích địa phương. Sau đó, chị lần lượt trở thành tiểu đội trưởng rồi trung đội trưởng đội nữ du kích xã Tán Thuật.
Đội du kích của Nguyễn Thị Chiên hoạt động ngay giữa vùng đồng bằng, nơi quân Pháp thường xuyên tổ chức càn quét. Chị cùng đồng đội phải vừa xây dựng cơ sở trong dân, vừa trinh sát, phá đường, quấy rối các đồn bốt và tìm cách bảo vệ làng.
Có một lần, chị bị quân Pháp bắt.
Chúng tra tấn chị suốt ba tháng, nhiều lần đưa chị ra dọa bắn để buộc khai báo. Nhưng Nguyễn Thị Chiên không nói một lời về cơ sở và đồng đội.
Cuối cùng, chị tìm cách thoát được.
Điều đáng kinh ngạc là dù cơ thể đầy thương tích, chân bị đau đến mức khó đi lại, Nguyễn Thị Chiên vẫn trở về hoạt động gần như ngay lập tức.
Năm 1951, chị cùng đội du kích tham gia nhiều trận đánh. Trong đợt thi đua từ ngày 19 tháng 5 đến 19 tháng 12, Nguyễn Thị Chiên được ghi nhận đã tham gia 10 trận, tự tay tước 15 khẩu súng và bắt sống 20 tên địch, trong đó có một sĩ quan Pháp.
Đặc biệt, trong một trận phối hợp với bộ đội chủ lực trên đường 39, Nguyễn Thị Chiên đã trực tiếp bắt sống một sĩ quan Pháp. Từ chiến công ấy, chị được đồng đội gọi bằng một cái tên rất đặc biệt: “người phụ nữ tay không bắt giặc.”
Nhưng Nguyễn Thị Chiên không chỉ biết chiến đấu.
Khi bắt được một viên đồn trưởng từng giết anh trai mình, chị vẫn thực hiện chính sách khoan hồng, giải thích cho hắn rồi thả hắn về. Sau đó, người này đã vận động nhiều binh lính khác ra hàng.
Tháng 5 năm 1952, tại Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, Nguyễn Thị Chiên được tuyên dương. Ngày 19 tháng 5 năm 1952, khi mới 22 tuổi, chị được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Một hiện vật vẫn còn lưu giữ câu chuyện ấy: chiếc mã tấu Nguyễn Thị Chiên từng sử dụng trong những trận đánh chống càn, hiện được trưng bày tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.
Sau này, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục công tác trong quân đội, được phong quân hàm Trung tá. Bà qua đời năm 2016, thọ 87 tuổi.
Điều khiến câu chuyện này đáng nhớ không chỉ là những con số về chiến công. Đó là hình ảnh một cô gái mồ côi, từng đi ở cho địa chủ, sau đó trở thành người chỉ huy một trung đội nữ du kích giữa vùng quê Thái Bình.
Chị từng bị bắt, bị tra tấn, bị dọa giết. Nhưng khi thoát ra, việc đầu tiên chị nghĩ đến không phải là chạy thật xa khỏi chiến tranh, mà là quay trở lại với đồng đội và người dân của mình.
