Người nữ du kích trên dòng Thạch Hãn: Chở hàng nghìn chiến sĩ vào Thành cổ, chỉ hai người trở về

Nguyễn Thị Thu sinh năm 1955 tại huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị (nay thuộc xã Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị). Năm 1972, khi mới 17 tuổi, bà tham gia lực lượng du kích địa phương đúng vào thời điểm chiến sự tại Quảng Trị bước vào giai đoạn khốc liệt nhất.

Khi đó, bà vừa làm lễ dạm ngõ với ông Nguyễn Câu nhưng chưa kịp tổ chức đám cưới thì chiến tranh bùng nổ dữ dội. Ông Câu lên đường chiến đấu ở chiến trường miền Nam, còn bà ở lại quê nhà cùng cha chồng tương lai là ông Nguyễn Con tham gia phục vụ chiến đấu trên tuyến sông Thạch Hãn.

Mùa hè năm 1972, Thành cổ Quảng Trị trở thành chiến trường ác liệt bậc nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Để bảo đảm lực lượng và vũ khí tiếp tục được đưa vào trận địa, những chuyến đò vượt sông Thạch Hãn trở thành tuyến tiếp tế sống còn.

Giữa làn bom pháo dày đặc, chiếc đò nhỏ của cha con ông Nguyễn Con và Nguyễn Thị Thu ngày đêm âm thầm hoạt động. Ban ngày, máy bay liên tục quần thảo, pháo kích dội xuống khắp khu vực. Ban đêm, trong bóng tối đặc quánh, những người chèo đò lặng lẽ đưa từng tốp chiến sĩ vượt sông tiến vào Thành cổ.

Mỗi chuyến đò chỉ chở được khoảng mười người, nhưng phải hoạt động liên tục suốt đêm. Những người lính bước lên đò phần lớn chỉ mới mười tám, đôi mươi. Nhiều người là học sinh, sinh viên từ Hà Nội và các tỉnh miền Bắc vừa rời giảng đường để khoác lên mình màu áo lính.

Họ lặng lẽ lên đường với niềm tin vào ngày chiến thắng.

Nhưng rất nhiều người trong số họ đã không bao giờ trở về.

Sau này nhớ lại, bà Thu từng nghẹn ngào chia sẻ rằng điều khiến bà day dứt nhất chính là việc mình đã đưa rất nhiều chiến sĩ sang bờ bên kia, nhưng hiếm ai còn có cơ hội quay trở lại.

Có những người bị thương nặng được đưa từ Thành cổ trở ra nhưng hy sinh ngay khi vừa cập bến. Có những chiến sĩ trong cơn hấp hối vẫn gọi hai tiếng "mẹ ơi" giữa đêm tối bên dòng sông đầy khói lửa.

Trong hàng nghìn lượt chiến sĩ được bà Thu chở qua sông suốt 81 ngày đêm lịch sử ấy, về sau chỉ có đúng hai người còn sống trở lại tìm gặp người nữ du kích năm xưa.

Một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất về cuộc chiến Thành cổ Quảng Trị hiện nay vẫn được lưu giữ tại Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị. Đó là bức ảnh "Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ" do Đoàn Công Tính thực hiện năm 1972.

Trong bức ảnh ấy, ông Nguyễn Con đang cầm lái con đò nhỏ, bên cạnh là cô du kích Nguyễn Thị Thu ôm súng, phía sau là những chiến sĩ trẻ vẫn nở nụ cười giữa khói lửa chiến tranh. Tấm ảnh đã trở thành một trong những biểu tượng xúc động nhất về tinh thần chiến đấu và sự hy sinh của quân dân Quảng Trị trong mùa hè đỏ lửa.

Sau ngày đất nước thống nhất, Nguyễn Thị Thu và ông Nguyễn Câu mới có điều kiện tổ chức đám cưới. Hai người trở về cuộc sống đời thường giản dị bên dòng Thạch Hãn lịch sử.

Hiện nay, bà Nguyễn Thị Thu vẫn sinh sống tại quê hương Quảng Trị. Dù tuổi đã cao và sức khỏe không còn như trước, nhưng ký ức về những ngày tháng chiến tranh vẫn chưa bao giờ phai nhạt. Mỗi dịp tháng Bảy hay những ngày kỷ niệm chiến thắng Quảng Trị, bà lại đến Thành cổ thắp hương tưởng nhớ những người lính trẻ đã mãi mãi nằm lại nơi đây.

Không mang quân hàm cao, không giữ những chức vụ lớn, Nguyễn Thị Thu chỉ là một nữ du kích bình dị của vùng quê Triệu Phong. Nhưng chính những chuyến đò âm thầm giữa mưa bom bão đạn năm ấy đã góp phần giữ vững tuyến tiếp tế cho Thành cổ Quảng Trị trong những ngày khốc liệt nhất.

Có những anh hùng không trực tiếp cầm đại bác hay chỉ huy những trận đánh lớn. Họ lặng lẽ làm công việc của mình giữa hiểm nguy, chấp nhận đối mặt với cái chết để hoàn thành nhiệm vụ. Và người nữ du kích Nguyễn Thị Thu chính là một trong những con người như thế.

Hình ảnh con đò nhỏ trên dòng Thạch Hãn năm 1972 sẽ mãi là biểu tượng của lòng dũng cảm, sự hy sinh và tinh thần bất khuất của những người dân Quảng Trị trong cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước.

Tuấn Kiệt (tổng hợp)