Người nữ du kích và chiếc mã tấu năm xưa

Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930 tại Kiến Xương, Thái Bình. Khi mới 16 tuổi, bà đã tham gia hoạt động cách mạng và sau đó trở thành Trung đội trưởng Trung đội nữ du kích tại địa phương. Những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, vùng quê Thái Bình thường xuyên phải đối mặt với các cuộc càn quét, truy bắt cán bộ và phá cơ sở cách mạng. Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Thị Chiên cùng đội du kích nữ vừa làm nhiệm vụ nắm tình hình, bảo vệ cơ sở, vừa trực tiếp tổ chức nhiều trận đánh và quấy rối lực lượng đối phương.

Có thời gian bà bị bắt, bị giam giữ và tra khảo trong nhiều tháng. Theo những tư liệu được lưu lại, đối phương nhiều lần tìm cách buộc bà khai ra cơ sở cách mạng nhưng không đạt được mục đích. Không có đủ chứng cứ, họ phải thả bà. Trở về địa phương, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục tham gia chiến đấu.

Tháng 10 năm 1951, trong một trận đánh trên đường 39, đơn vị của bà phối hợp với bộ đội chủ lực tiến công lực lượng đối phương. Nguyễn Thị Chiên trực tiếp bắn bị thương một lính địch, bắt sống sáu người và thu bốn khẩu súng. Cuối năm ấy, khi một toán lính tiến vào làng, bà cùng du kích tổ chức đánh bất ngờ và bắt sống thêm bốn người.

Những trận đánh ấy khiến tên Nguyễn Thị Chiên được nhiều đơn vị biết đến. Tháng 5 năm 1952, bà là nữ du kích duy nhất được chọn báo cáo thành tích tại Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất ở Việt Bắc. Khi ấy bà mới 22 tuổi. Cùng với La Văn Cầu, Cù Chính Lan và Nguyễn Quốc Trị, Nguyễn Thị Chiên trở thành một trong những Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đầu tiên của Quân đội.

Sau kháng chiến, bà tiếp tục phục vụ trong quân đội và công tác nhiều năm trước khi nghỉ hưu. Nguyễn Thị Chiên qua đời năm 2016.

Ngày nay, tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam vẫn còn lưu giữ chiếc mã tấu bà từng sử dụng trong những năm chiến đấu. Một hiện vật rất đơn giản, nhưng phía sau nó là câu chuyện của một cô gái nông thôn Thái Bình đã bước vào cuộc kháng chiến từ tuổi 16 và trở thành một trong những nữ anh hùng đầu tiên của quân đội ta.