Người nữ du kích và những chuyến đò không trở lại

Người nữ du kích và những chuyến đò không trở lại

Bà Nguyễn Thị Thu (sinh khoảng năm 1954), quê tại xã Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, là nữ du kích từng cùng cha chồng chèo đò đưa bộ đội vượt sông Thạch Hãn trong 81 ngày đêm lịch sử bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng với bà, những ký ức về chiến tranh vẫn chưa bao giờ phai nhạt.

Có những ký ức, dù hơn nửa thế kỷ trôi qua, vẫn không thể bị thời gian xóa nhòa. Đối với bà Nguyễn Thị Thu, đó không phải là tiếng mưa rơi trên dòng Thạch Hãn, mà là tiếng bom dội xuống đất, tiếng đạn rít trên đầu và tiếng gọi "Mẹ ơi!" xé lòng của những người lính trẻ trước khi trút hơi thở cuối cùng.

Suốt bốn năm tham gia lực lượng du kích, điều khiến bà ám ảnh nhất không phải những lần đối mặt với cái chết, mà là 81 ngày đêm mùa hè đỏ lửa năm 1972, khi bà cùng cha chồng chèo chiếc đò nhỏ đưa bộ đội vượt sông Thạch Hãn tiếp viện cho Thành cổ Quảng Trị.

Năm ấy, bà Thu vừa tròn 17 tuổi. Ở cái tuổi đáng lẽ chỉ biết đến trường lớp và những ước mơ đầu đời, bà đã khoác lên mình màu áo du kích. Bà và chàng trai cùng tuổi Nguyễn Câu vừa làm lễ dạm ngõ thì chiến tranh chia cắt đôi lứa. Ông Câu lên đường vào chiến trường miền Nam, còn bà ở lại quê hương cùng cha chồng là cụ Nguyễn Con làm nhiệm vụ đưa bộ đội qua sông.

Chiếc đò mộc vốn dùng để mưu sinh bỗng trở thành nhịp cầu nối giữa hậu phương và Thành cổ.

Nhớ lại những ngày ấy, bà Thu xúc động kể:

"Lúc đó cả hai chúng tôi chưa tổ chức đám cưới, chỉ mới thăm hỏi nhưng cũng đã coi nhau như vợ chồng. Tôi tham gia lực lượng du kích địa phương, cùng bố chồng ở lại để phục vụ cách mạng."

Ban ngày, bầu trời Quảng Trị đặc quánh khói bom. Máy bay địch liên tục quần thảo, dội xuống những trận mưa lửa. Chỉ khi màn đêm buông xuống, hai cha con mới dám chèo đò vượt sông.

Đêm tối không có ánh đèn.

Thỉnh thoảng, một quầng lửa từ quả bom vừa phát nổ lóe sáng, soi rõ gương mặt những người lính trẻ ngồi sát nhau trên chiếc đò nhỏ. Rồi tất cả lại chìm vào bóng tối.

Ngày này qua ngày khác, chuyến đò vẫn lặng lẽ rời bến.

Mỗi chuyến chỉ chở được chưa đến mười người. Hàng nghìn chiến sĩ đã đặt chân lên con đò ấy để tiến vào Thành cổ.

Và rất nhiều người trong số họ đã không bao giờ trở về.

"Con đò của tôi đưa hàng ngàn chiến sĩ qua sông. Họ còn trẻ lắm, 18–20 tuổi. Đa phần là sinh viên ngoài Hà Nội mới gác bút cầm súng. Điều day dứt nhất là tôi đưa họ đi… nhưng chẳng mấy ai trở lại."

Đó là nỗi đau theo bà suốt hơn nửa thế kỷ.

Có những lần, bà lại chèo đò đưa thương binh từ bờ bên kia trở về.

Nhiều người bị thương quá nặng. Họ vừa đặt chân lên bờ thì sức lực cũng cạn dần.

"Có chiến sĩ bị thương nặng lắm... vừa đến bờ, chưa kịp chuyển đến trạm quân y thì đã hy sinh. Trước khi hy sinh, họ đau đớn gào thét gọi mẹ ơi."

Mỗi lần nhớ lại, đôi mắt người nữ du kích già vẫn đỏ hoe.

Chiến tranh qua đi nhưng những tiếng gọi ấy chưa từng rời khỏi ký ức của bà.

Di chứng bom đạn khiến trí nhớ của bà Thu không còn nguyên vẹn. Có nhiều chuyện bà đã quên, nhiều khuôn mặt đã nhạt dần theo năm tháng.

Thế nhưng, bà vẫn nhớ một điều.

Trong hàng vạn chiến sĩ được mình chèo đò đưa vào Thành cổ, chỉ có hai người được chính tay bà đưa trở về còn sống.

Một trong hai người ấy là ông Phạm Hùng, cựu chiến sĩ Thành cổ Quảng Trị.

Phải đến năm 2018, khi xem một chương trình truyền hình nói về người nữ du kích chèo đò trên sông Thạch Hãn, ký ức năm xưa mới thôi thúc ông vượt hàng trăm cây số từ Thái Nguyên vào Quảng Trị tìm gặp ân nhân sau 46 năm xa cách.

"Gặp lại người chiến sĩ trẻ năm nào giờ tóc đã bạc phơ, tôi vui lắm nhưng cũng nghẹn ngào… bởi số được như ông Hùng ít quá."

Cuộc hội ngộ ấy là niềm vui hiếm hoi sau biết bao mất mát của chiến tranh.

Trong Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị hiện vẫn lưu giữ một bức ảnh đặc biệt mang tên "Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ", do nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính chụp vào năm 1972.

Trong ảnh, cụ Nguyễn Con cầm lái chiếc đò, bên cạnh là nữ du kích Nguyễn Thị Thu ôm súng, phía sau là những người lính trẻ đang mỉm cười giữa khói lửa chiến tranh.

Nhiều năm sau, chính nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính đã tìm được gia đình bà Thu để trao lại bức ảnh quý giá ấy.

Đối với ông Nguyễn Câu, đó là món quà vô giá bởi sau khi cha qua đời, gia đình không còn lưu giữ bất kỳ tấm ảnh nào của ông.

"Nhận bức ảnh tôi nghẹn ngào lắm... bố tôi mất đã lâu nhưng chẳng có một bức ảnh nào. Thật may mắn khi được ông Tính trao tặng bức ảnh quý giá này."

Một tấm ảnh nhỏ đã lưu giữ gương mặt của người cha anh hùng và cả một phần ký ức của dòng Thạch Hãn năm ấy.

Hòa bình lập lại.

Chiếc đò trở về với những chuyến cào hến bình dị. Bà Thu và ông Câu tổ chức đám cưới, xây dựng mái ấm, nuôi lớn bốn người con bên dòng sông từng đỏ lửa.

Giờ đây, khi tuổi đã ngoài bảy mươi, mỗi dịp tháng Bảy hay những ngày tưởng niệm, bà lại đến Thành cổ Quảng Trị thắp nén hương cho những người lính trẻ năm nào.

Bởi với bà, họ không chỉ là những chiến sĩ từng ngồi trên chuyến đò vượt sông, mà còn là những người đã gửi lại tuổi xuân để đất nước có được hòa bình.

Trước khi chia tay, bà chỉ nhẹ nhàng nhắn nhủ:

"Các cháu, các con cứ nghe đấy, thấy đấy mà nhớ. Nhờ sự hy sinh của các anh nên mới có hòa bình hôm nay."

Dòng Thạch Hãn vẫn lặng lẽ chảy như hơn nửa thế kỷ trước.

Chỉ khác rằng, tiếng bom đã lùi vào quá khứ.

Nhưng những chuyến đò của người nữ du kích Nguyễn Thị Thu sẽ còn ở lại mãi trong ký ức dân tộc, như biểu tượng của lòng quả cảm, sự hy sinh thầm lặng và tinh thần bất khuất của những con người đã góp phần viết nên bản hùng ca 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị.