NGƯỜI NỮ DU KÍCH VÀ NHỮNG CHUYẾN ĐÒ TRÊN DÒNG THẠCH HÃN

Có những ký ức đã đi qua hơn nửa thế kỷ nhưng vẫn không thể phai mờ. Đó là tiếng bom đạn giữa những ngày chiến tranh khốc liệt, là những chuyến đò vượt sông trong đêm tối và những người lính trẻ đã gửi lại tuổi thanh xuân nơi Thành cổ Quảng Trị.

Với bà Nguyễn Thị Thu, những năm tháng làm du kích địa phương gắn liền với một phần ký ức đặc biệt của cuộc đời: những ngày cùng bố chồng là ông Nguyễn Con chèo đò đưa bộ đội vượt sông Thạch Hãn, tiếp cận khu vực Thành cổ Quảng Trị trong 81 ngày đêm mùa hè năm 1972.

Đó là câu chuyện về một nữ du kích trẻ tuổi, về những người dân bình dị đã góp sức cho chiến trường và về những người lính mà nhiều người trong số họ đã không trở về.

Tuổi mười bảy giữa mùa hè đỏ lửa

Năm 1972, khi cuộc chiến đấu tại Quảng Trị diễn ra vô cùng ác liệt, Nguyễn Thị Thu mới 17 tuổi. Bà tham gia lực lượng du kích tại địa phương và cùng nhân dân góp sức phục vụ chiến đấu.

Cũng trong khoảng thời gian ấy, bà gặp và gắn bó với ông Nguyễn Câu, người cùng quê và cũng mới 17 tuổi. Ông Câu là con trai ông Nguyễn Con, một người dân địa phương làm nghề đánh bắt, cào hến trên sông Thạch Hãn.

Hai người chưa kịp tổ chức đám cưới, mới chỉ làm lễ dạm ngõ theo phong tục gia đình. Chiến tranh khiến cuộc sống của họ phải tạm gác lại. Ông Câu sau đó vào miền Nam làm nhiệm vụ, còn bà Thu ở lại cùng bố chồng, tham gia phục vụ cách mạng.

Trong những ngày chiến sự diễn ra ác liệt quanh Thành cổ Quảng Trị, chiếc đò của gia đình trở thành một phương tiện quan trọng giúp đưa bộ đội qua sông.

Những chuyến đò giữa mưa bom, bão đạn

Mùa hè năm 1972, khu vực Thành cổ Quảng Trị và hai bên bờ sông Thạch Hãn trở thành chiến trường đặc biệt khốc liệt.

Ban ngày, máy bay và pháo binh đối phương liên tục đánh phá. Vì vậy, theo hồi ức của bà Thu, phần lớn những chuyến đò đưa bộ đội vượt sông được thực hiện vào ban đêm.

Trong bóng tối, người chèo đò gần như chỉ có thể nhìn thấy nhau trong những khoảnh khắc ánh sáng từ bom đạn lóe lên. Dòng sông Thạch Hãn khi ấy không chỉ là một con sông mà còn là một phần của tuyến đường đưa bộ đội vào chiến đấu và đưa thương binh trở ra.

Theo lời kể của bà Thu, chiếc đò của gia đình mỗi ngày thực hiện nhiều chuyến. Mỗi chuyến chỉ có thể chở một số lượng chiến sĩ nhất định; những người khác phải tìm cách vượt sông bằng phương thức phù hợp với điều kiện chiến trường.

Ngoài nhiệm vụ chèo đò, bà Thu và ông Nguyễn Con còn hỗ trợ dẫn đường cho bộ đội tiếp cận khu vực Thành cổ.

Đó là công việc vô cùng nguy hiểm.

Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả người đưa đò và những người trên đò gặp nguy hiểm.

Những người lính trẻ không trở về

Điều ám ảnh nhất trong ký ức của bà Thu không phải là những chuyến đò, mà là những người lính trẻ đã đi qua dòng sông nhưng không thể trở lại.

Theo hồi ức của bà, nhiều chiến sĩ mà bà từng đưa qua sông còn rất trẻ, có người chỉ khoảng 18–20 tuổi. Trong số đó có những người vừa rời giảng đường, tạm gác việc học để lên đường nhập ngũ.

Có những chuyến đò đưa người lính sang bờ bên kia, nhưng chuyến trở về lại chở thương binh.

Có người bị thương rất nặng. Khi được đưa trở lại bờ, họ đã không còn đủ sức chờ đến lúc được chuyển tới trạm quân y.

Những tiếng gọi mẹ, tiếng rên đau đớn của người lính trẻ giữa chiến trường đã trở thành ký ức day dứt trong tâm trí bà Thu.

Tuổi tác và những di chứng của chiến tranh khiến bà không còn nhớ được tất cả những người mình từng gặp. Nhưng những hình ảnh của 81 ngày đêm năm ấy vẫn còn in đậm trong ký ức.

Đó là những con người đã đi qua cuộc đời bà trong một thời gian rất ngắn, nhưng để lại những dấu ấn không thể xóa nhòa.

Một cuộc gặp lại sau nhiều thập niên

Chiến tranh kết thúc. Mỗi người trở về một nơi, mang theo những ký ức riêng.

Bà Nguyễn Thị Thu tiếp tục cuộc sống của mình bên dòng Thạch Hãn. Những người lính năm xưa cũng mỗi người một hoàn cảnh.

Thế rồi, nhiều thập niên sau, bà có dịp gặp lại một người lính mà mình từng đưa qua sông.

Đó là ông Phạm Hùng, một cựu chiến sĩ từng chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị, sau này sinh sống tại Thái Nguyên.

Theo lời kể của ông Hùng, năm 2018, khi xem một chương trình truyền hình về những người từng chèo đò đưa bộ đội qua sông Thạch Hãn, những ký ức cũ được đánh thức. Ông nhớ đến hình ảnh một người đàn ông lớn tuổi và một nữ du kích trẻ từng đưa bộ đội vượt sông.

Từ những thông tin ít ỏi còn nhớ được, ông bắt đầu tìm kiếm người đưa đò năm xưa.

Cuối cùng, sau nhiều năm, cuộc gặp giữa người lính và nữ du kích đã diễn ra.

Người thiếu nữ 17 tuổi ngày nào nay đã trở thành một phụ nữ ngoài 70 tuổi. Người lính trẻ năm xưa cũng đã mang mái tóc bạc.

Cuộc gặp ấy vừa là niềm vui của những người còn sống, vừa gợi lại một ký ức buồn về những đồng đội đã không thể trở về.

Bức ảnh lưu giữ một khoảnh khắc lịch sử

Một dấu ấn đặc biệt trong câu chuyện về gia đình ông Nguyễn Con và bà Nguyễn Thị Thu là một bức ảnh do nhà báo, nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính chụp trong năm 1972.

Bức ảnh có tên “Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ” ghi lại hình ảnh ông Nguyễn Con đang chèo đò, bên cạnh là nữ du kích Nguyễn Thị Thu và những người lính trên thuyền.

Trong hoàn cảnh chiến tranh, những bức ảnh như vậy có giá trị đặc biệt. Chúng không chỉ ghi lại một khoảnh khắc của chiến trường mà còn lưu giữ hình ảnh những người dân bình thường đã góp sức vào cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị.

Đối với gia đình ông Nguyễn Câu, bức ảnh càng có ý nghĩa sâu sắc bởi đó là một trong những hình ảnh hiếm hoi còn lưu lại chân dung người cha Nguyễn Con.

Nhiều năm sau, nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính đã tìm lại được gia đình nhân vật trong bức ảnh và trao lại tấm ảnh cho ông Nguyễn Câu.

Niềm vui ấy cũng pha lẫn xúc động. Người cha đã qua đời từ lâu, nhưng nụ cười của ông trên chiếc đò năm nào vẫn còn được lưu giữ trong một khoảnh khắc lịch sử.

Người lái đò trở về với cuộc sống bình dị

Sau 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, cuộc sống dần trở lại.

Ông Nguyễn Con tiếp tục công việc lao động bình dị trên sông Thạch Hãn cho đến cuối đời.

Còn ông Nguyễn Câu và bà Nguyễn Thị Thu sau khi đất nước thống nhất đã tổ chức đám cưới. Hai người cùng nhau xây dựng gia đình và có bốn người con.

Hơn nửa thế kỷ sau những ngày chiến tranh, hai người vẫn sống bên dòng Thạch Hãn – nơi từng chứng kiến tuổi trẻ, tình yêu và những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc đời họ.

Nhưng mỗi khi nhớ về quá khứ, bà Thu vẫn nhớ những người lính trẻ năm xưa.

Bà trở lại Thành cổ, thắp hương cho những người đã nằm lại nơi đây.

Ông Câu cũng tìm về mộ người cha – ông Nguyễn Con – người từng cùng con dâu chèo những chuyến đò đưa bộ đội qua sông.

Dòng Thạch Hãn và ký ức không thể lãng quên

Sông Thạch Hãn hôm nay vẫn chảy qua vùng đất Quảng Trị. Dòng sông đã chứng kiến những năm tháng chiến tranh khốc liệt và cũng chứng kiến cuộc sống hồi sinh trong hòa bình.

Đối với bà Nguyễn Thị Thu, những chuyến đò năm xưa đã trở thành một phần của cuộc đời.

Bà không phải là người trực tiếp cầm súng trên chiến trường, nhưng trong những ngày tháng ấy, bà đã góp sức bằng công việc của mình: chèo đò, dẫn đường và đưa những người lính vượt sông.

Đó là một công việc bình dị nhưng được thực hiện trong hoàn cảnh vô cùng nguy hiểm.

Những người như bà Thu, ông Nguyễn Con và rất nhiều người dân Quảng Trị năm ấy đã góp phần tạo nên sức mạnh của hậu phương tại chỗ, giúp bộ đội thực hiện nhiệm vụ trong những ngày chiến đấu ác liệt.

Ngày hôm nay, khi chiến tranh đã lùi xa, câu chuyện ấy càng trở nên đáng trân trọng.

Bởi đằng sau những trang sử về một chiến dịch lớn luôn có những con người cụ thể: những người lính trẻ, những người mẹ, những người dân, những nữ du kích và những người lái đò.

Họ có thể không xuất hiện nhiều trong những trang sách lịch sử, nhưng sự đóng góp của họ đã trở thành một phần ký ức không thể tách rời của cuộc chiến đấu năm xưa.

Dòng Thạch Hãn vẫn lặng lẽ chảy. Những chuyến đò năm nào đã đi vào quá khứ, nhưng ký ức về những người lính trẻ và những người dân đã âm thầm góp sức cho chiến trường vẫn còn ở lại. Đó là ký ức của một thời hoa lửa – đau thương nhưng cũng sáng ngời tình yêu quê hương, lòng dũng cảm và sự hy sinh vì Tổ quốc.

Và với thế hệ hôm nay, mỗi lần nhắc đến Thành cổ Quảng Trị, hãy nhớ rằng phía sau những chiến công là biết bao con người bình dị đã góp phần làm nên lịch sử. Trân trọng những ký ức ấy cũng chính là trân trọng giá trị của hòa bình mà hôm nay chúng ta đang được sống.