Người nữ du kích xứ Dừa – biểu tượng của trí tuệ, lòng dũng cảm trong phong trào Đồng khởi Bến Tre
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Tạ Thị Kiều, tên thường gọi là Mười Lý, sinh năm 1938, quê xã An Thạnh, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, bà sớm tham gia hoạt động và trở thành một cán bộ tiêu biểu của phong trào cách mạng ở Mỏ Cày. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, Tạ Thị Kiều nổi bật không chỉ bởi lòng dũng cảm mà còn bởi khả năng vận động quần chúng, binh vận, tổ chức lực lượng và sử dụng cách đánh linh hoạt, mưu trí. Bà đã tổ chức và tham gia 107 cuộc đấu tranh chính trị trực diện, chiến đấu 33 trận, diệt 7 quân đối phương, làm bị thương 11, bắt sống 13 và thu 24 súng các loại.
Bảy tháng xây dựng cơ sở giữa vùng địch kiểm soát
Tháng 1-1960, khi chính quyền Sài Gòn tăng cường củng cố khu trù mật Thành Thới ở Mỏ Cày nhằm kiểm soát và kìm kẹp nhân dân, Tạ Thị Kiều được giao nhiệm vụ xây dựng phong trào và phát triển cơ sở cách mạng. Đây là thời điểm tình hình miền Nam đặc biệt căng thẳng, phong trào đấu tranh của quần chúng đang tìm cách chuyển từ thế phòng giữ sang thế tiến công.
Trong gần 7 tháng, bà kiên trì vận động nhân dân, trực tiếp tham gia các cuộc đấu tranh chính trị với đối phương, đồng thời làm công tác binh vận. Kết quả, bà xây dựng được 3 tổ nòng cốt, vận động 13 gia đình binh sĩ, thuyết phục được 4 binh lính trở về với nhân dân và tranh thủ thêm những người giúp đỡ cách mạng. Cùng với đấu tranh chính trị, bà tổ chức một tiểu đội du kích hoạt động phá rào ấp chiến lược, rải truyền đơn, phá đường, đốt chòi canh và đánh những mục tiêu cần thiết.
Những hoạt động ấy diễn ra trong bối cảnh phong trào Đồng khởi Bến Tre năm 1960 đang phát triển mạnh. Bến Tre trở thành một trong những địa bàn tiêu biểu của phong trào quần chúng nổi dậy, từ đó hình thành lực lượng “Đội quân tóc dài” – một hình thức đấu tranh đặc biệt của phụ nữ miền Nam, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh quân sự và binh vận. Tạ Thị Kiều là một trong những nữ cán bộ tiêu biểu của phong trào ấy.
Những trận đánh bằng mưu trí thay cho hỏa lực
Một nét đặc biệt trong cách đánh của Tạ Thị Kiều là lấy mưu trí và khả năng nắm tình hình làm yếu tố quyết định. Trong trận đánh bốt An Bình, tuy lực lượng cách mạng ít hơn đối phương, bà dựa vào cơ sở đã xây dựng, tìm cách phân tán và đánh lừa đối phương, tạo điều kiện để đồng đội tiến vào lấy bốt mà vẫn bảo đảm an toàn và giữ được thế đấu tranh chính trị.
Tại bốt Kinh Quang, bà trực tiếp xây dựng phương án dụ lực lượng đối phương ra khỏi vị trí phòng thủ. Khi đối phương rời bờ bốt, lực lượng cách mạng nhanh chóng xung phong chiếm đồn mà không phải sử dụng một viên đạn. Những trận đánh như vậy cho thấy một đặc điểm quan trọng của chiến tranh du kích ở Nam Bộ: thắng lợi không nhất thiết phụ thuộc vào ưu thế về quân số và vũ khí mà còn phụ thuộc vào thế trận nhân dân, khả năng điều nghiên, yếu tố bất ngờ và nghệ thuật binh vận.
Trận phục kích tháng 10-1961 – người nữ chỉ huy ở lại phía sau
Một trong những trận đánh thể hiện rõ nhất bản lĩnh của Tạ Thị Kiều diễn ra vào tháng 10-1961, khi bà chỉ huy đội du kích phục kích đoàn xe đối phương trên tuyến đường Mỏ Cày – Thom.
Khi xe đối phương lọt vào trận địa, lực lượng du kích nổ súng, bắn cháy một xe. Tuy nhiên, đối phương nhanh chóng triển khai lực lượng và sử dụng hỏa lực mạnh để phản kích. Trước tình thế bất lợi, Tạ Thị Kiều không rút lui ngay mà bình tĩnh ở lại cơ động chiến đấu, chặn đối phương, tạo thời gian cho đồng đội đưa thương binh rút khỏi trận địa. Sau khi bảo đảm đồng đội rút an toàn, bà mới tìm cách thoát khỏi vòng vây.
Chi tiết này phản ánh phẩm chất nổi bật của người chỉ huy trong chiến đấu: dám nhận phần nguy hiểm về mình để bảo vệ đồng đội. Với lực lượng du kích nhỏ, việc bảo toàn lực lượng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi mỗi cán bộ, chiến sĩ đều là một hạt nhân xây dựng phong trào cách mạng tại cơ sở.
Người nữ Anh hùng của phong trào Đồng khởi
Những năm 1963–1964, Tạ Thị Kiều hai năm liền được công nhận là Chiến sĩ thi đua của Quân khu. Ngày 5-5-1965, bà được tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba và tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Giải phóng.
Cuối năm 1965, Tạ Thị Kiều cùng đoàn Anh hùng, chiến sĩ thi đua miền Nam ra miền Bắc và vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tại Phủ Chủ tịch ngày 11-11-1965. Những hồi ức của bà về cuộc gặp Bác cho thấy tình cảm sâu nặng của người miền Nam đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Báo Nhân Dân ghi lại lời bà rằng mỗi lần được gặp Bác là một niềm vinh dự và là nguồn động viên giúp bà thêm mạnh mẽ.
Sau này, bà tiếp tục công tác trong quân đội và mang quân hàm Đại tá. Năm 2012, Anh hùng Tạ Thị Kiều qua đời, để lại hình ảnh một nữ cán bộ cách mạng tiêu biểu của quê hương Đồng khởi Bến Tre. Báo Tin tức ghi nhận bà là một trong những nữ du kích xuất sắc của cuộc kháng chiến chống Mỹ, người đã góp phần làm nên truyền thống kiên cường của phụ nữ miền Nam.
Giá trị của một “câu chuyện thời hoa lửa”
Câu chuyện của Tạ Thị Kiều cho thấy sức mạnh của chiến tranh nhân dân không chỉ nằm ở súng đạn mà còn nằm ở lòng dân, trí thông minh và bản lĩnh của người cán bộ. Từ những cuộc đấu tranh chính trị ở Thành Thới, những trận đánh bốt An Bình, Kinh Quang đến trận phục kích trên đường Mỏ Cày – Thom, bà luôn kết hợp chặt chẽ đấu tranh chính trị, binh vận và đấu tranh vũ trang.
Tạ Thị Kiều vì thế không chỉ là một nữ Anh hùng của Bến Tre mà còn là biểu tượng của “Đội quân tóc dài” trong phong trào Đồng khởi – những người phụ nữ đã biến sự mềm dẻo, kiên trì và trí tuệ thành sức mạnh chiến đấu. Câu chuyện thời hoa lửa của bà nhắc nhở thế hệ hôm nay về một giá trị giản dị nhưng sâu sắc: trong những hoàn cảnh khó khăn nhất, lòng yêu nước, sự mưu trí, tinh thần trách nhiệm và ý chí bảo vệ đồng đội, nhân dân có thể tạo nên những chiến công lớn lao.
