Người nữ pháo binh của cao nguyên B’Lao

Lê Thị Pha sinh năm 1942 trong một gia đình nông dân nghèo ở ấp Bàu Tre, xã Tân An Hội, huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. Tuổi thơ của chị gắn với cuộc sống khó khăn của một gia đình nông dân. Chị không có nhiều điều kiện học tập mà phải sớm phụ giúp mẹ làm ruộng và chăm sóc các em. Chính hoàn cảnh ấy đã giúp Lê Thị Pha hình thành tính cách chịu khó, mạnh mẽ và có tinh thần trách nhiệm từ rất sớm.

Năm 1960, phong trào Đồng khởi diễn ra ở nhiều địa phương miền Nam. Khi ấy, Lê Thị Pha mới 18 tuổi. Chị bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng, trước hết là giúp đỡ những người đang hoạt động bí mật tại quê nhà.

Đối với một cô gái trẻ ở Củ Chi lúc ấy, đây là một lựa chọn không dễ dàng. Cuộc sống gia đình vốn đã khó khăn, trong khi chiến tranh ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến làng quê. Thế nhưng Lê Thị Pha vẫn quyết định tham gia.

Ngày 16/5/1962, khi mới 20 tuổi, chị thoát ly gia đình và vào đơn vị C1200 SX. Công việc của chị lúc đầu là sản xuất lúa để phục vụ bộ đội và góp phần bảo đảm lương thực cho chiến trường. Đây là một công việc hậu cần nhưng có vai trò quan trọng. Một lực lượng chiến đấu muốn hoạt động lâu dài cần có nguồn lương thực ổn định.

Cuối năm 1962, chị chuyển về công tác tại cơ quan quân sự.

Đến giữa năm 1963, Lê Thị Pha làm việc tại Văn phòng E300, thuộc Trung đoàn 300, và đảm nhận công tác phụ nữ trong đơn vị. Từ đây, công việc của chị ngày càng gắn với quân đội và phong trào cách mạng.

Điều đáng chú ý là chị không chỉ làm những công việc hành chính.

Qua thời gian, Lê Thị Pha được rèn luyện và trưởng thành trong môi trường quân sự. Chị từng bước có thêm kinh nghiệm tổ chức, chỉ huy và hoạt động tại cơ sở.

Đến ngày 9/1/1968, Lê Thị Pha được điều về căn cứ Nam để làm Chính trị viên Đội Vận tải H5 của tỉnh Lâm Đồng. Đây là một bước ngoặt lớn trong cuộc đời chị. Từ một cô gái Củ Chi, chị bắt đầu gắn bó với chiến trường cao nguyên Lâm Đồng.

Lâm Đồng lúc bấy giờ là địa bàn chiến lược với địa hình rừng núi phức tạp. Việc đi lại, vận chuyển người và hàng hóa đều gặp nhiều khó khăn.

Lê Thị Pha phải thích nghi với một môi trường hoàn toàn khác quê hương.

Chị luôn được đồng đội nhớ đến là một người xông xáo và gương mẫu. Khi đơn vị phải mang vác nặng, chị cũng trực tiếp làm cùng mọi người. Chị không muốn mình chỉ đứng phía sau chỉ huy mà luôn cố gắng cùng đồng đội chia sẻ những công việc khó khăn nhất.

Cuối năm 1968, Lê Thị Pha tiếp tục được giao nhiệm vụ làm Chính trị viên một đơn vị nữ pháo binh hoạt động trên chiến trường Lâm Đồng. Đây là một đơn vị đặc biệt bởi lực lượng chiến đấu chủ yếu là phụ nữ.

Công việc của một đơn vị pháo binh không đơn giản.

Các chiến sĩ phải học cách vận chuyển, bố trí và phối hợp vũ khí trong điều kiện địa hình phức tạp. Họ cũng phải phối hợp chặt chẽ với các đơn vị khác.

Lê Thị Pha vừa làm công tác chính trị, vừa trực tiếp cùng đồng đội chuẩn bị cho các nhiệm vụ chiến đấu.

Theo tư liệu giáo dục địa phương của tỉnh Lâm Đồng, dưới sự dẫn dắt của Lê Thị Pha, đội nữ pháo binh đã thực hiện nhiều trận đánh tại địa bàn Lâm Đồng và gây tổn thất cho các vị trí quân sự của đối phương.

Điều đáng chú ý ở chị là tinh thần tự rèn luyện.

Lê Thị Pha cẩn thận ghi lại những việc làm hằng ngày, những ưu điểm và khuyết điểm của bản thân sau mỗi trận đánh và mỗi quyết định. Việc đó giúp chị nhìn lại công việc, nhận ra những thiếu sót và tìm cách sửa chữa.

Đây là một chi tiết rất đáng nhớ.

Trong chiến tranh, một người chỉ huy không thể chỉ dựa vào lòng dũng cảm. Họ cần biết đánh giá chính mình, rút kinh nghiệm và cải thiện cách làm việc.

Lê Thị Pha đã thể hiện điều đó qua việc tự kiểm điểm và rèn luyện.

Không lâu sau, chị tiếp tục đảm nhận một nhiệm vụ mới tại Đại Lào.

Năm 1971, Lê Thị Pha làm việc tại Y2 Đại Lào, thuộc khu vực Bảo Lộc ngày nay, và giữ chức Bí thư Chi bộ. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi chị không chỉ quan tâm đến quân sự mà còn phải xây dựng cơ sở và vận động nhân dân.

Đại Lào lúc đó có nhiều nông trường chè.

Chị cùng đồng đội thường xuyên bí mật đến những khu vực này để tiếp xúc với người dân, xây dựng cơ sở và vận động người dân tham gia phong trào.

Công việc dân vận đòi hỏi sự kiên nhẫn.

Người cán bộ phải hiểu cuộc sống của người dân.

Phải tạo được niềm tin.

Và quan trọng nhất là phải sống gần gũi với cộng đồng.

Theo những tư liệu về Lê Thị Pha, chị có khả năng vận động khá tốt và đã thuyết phục được nhiều người dân ở khu vực Đại Lào tham gia hoạt động cách mạng.

Trong đời thường, Lê Thị Pha được đồng đội mô tả là người giản dị, thân thiện và hòa đồng.

Chị quan tâm đến những người xung quanh, thường xuyên động viên đồng đội khi họ gặp khó khăn.

Điều này khiến hình ảnh của chị khác với một người chỉ huy khô khan.

Chị vừa nghiêm túc trong công việc, vừa gần gũi trong cuộc sống.

Những năm ở Lâm Đồng, Lê Thị Pha đã gắn bó với vùng đất cao nguyên.

Từ một người con gái Củ Chi, chị trở thành một phần của phong trào cách mạng tại B’Lao.

Những đồi chè, những con đường và những vùng căn cứ của Đại Lào trở thành một phần ký ức của chị.

Nhưng cuộc đời chị không có cơ hội kéo dài.

Ngày 6/6/1972, trên đường đi công tác tại Đại Lào, Lê Thị Pha cùng hai đồng đội người dân tộc đã gặp mìn tại khu vực cầu Đại Lào. Chị và đồng đội hy sinh. Bảo tàng Lâm Đồng ghi nhận đây là ngày chị ngã xuống tại Đại Lào.

Lê Thị Pha hy sinh khi mới 30 tuổi.

Nếu sống trong thời bình, tuổi 30 thường là giai đoạn một người đang xây dựng sự nghiệp, gia đình và tương lai.

Nhưng với Lê Thị Pha, gần như toàn bộ tuổi trẻ đã gắn với chiến tranh.

Từ năm 18 tuổi bắt đầu hoạt động đến năm 30 tuổi hy sinh, cuộc đời chị gần như hoàn toàn dành cho cách mạng.

Sau khi chị mất, đồng đội và người dân Lâm Đồng vẫn tiếp tục nhắc đến tên chị.

Những chiến sĩ nữ từng cùng chị chiến đấu không quên hình ảnh người chính trị viên luôn gương mẫu, chịu khó và quan tâm đến mọi người. Báo Lâm Đồng cũng ghi lại ký ức của các nữ pháo binh về sự hy sinh của chị tại Đại Lào năm 1972.

Năm 1978, Nhà nước truy tặng Lê Thị Pha danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi chị sau này được đặt cho một trường học ở Bảo Lộc.

Đây là một sự tưởng nhớ đặc biệt.

Một người phụ nữ đã hy sinh tại Đại Lào, nhưng nhiều năm sau tên chị lại xuất hiện trong một ngôi trường – nơi những học sinh được học tập trong hòa bình.

Điều đó tạo nên một sự nối tiếp rất đẹp giữa quá khứ và hiện tại.

Những học sinh mang tên trường Lê Thị Pha có thể tìm hiểu về một người phụ nữ đã sống trên chính vùng đất mà họ đang học tập.

Câu chuyện của chị cũng đặc biệt bởi nó gắn với đội nữ pháo binh Lâm Đồng.

Trong lịch sử chiến tranh, phụ nữ không chỉ làm công việc hậu phương.

Họ có thể trực tiếp tham gia những đơn vị chiến đấu.

Họ học cách sử dụng và phối hợp vũ khí.

Họ hành quân qua những vùng rừng núi.

Họ làm công tác chính trị, hậu cần và trực tiếp tham gia chiến đấu.

Lê Thị Pha là một trong những người tiêu biểu cho thế hệ phụ nữ ấy.

Tuy nhiên, điều đáng nhớ nhất về chị không phải là việc chị được phong danh hiệu Anh hùng.

Đó là cách chị sống với đồng đội.

Chị luôn cố gắng làm trước những công việc khó.

Chị tự nhìn lại khuyết điểm của mình.

Chị quan tâm đến những người xung quanh.

Chị cố gắng xây dựng niềm tin với nhân dân.

Và chị đã dành toàn bộ tuổi trẻ cho công việc mình lựa chọn.

Câu chuyện của Lê Thị Pha cũng giúp chúng ta hiểu thêm về Bảo Lộc và vùng Đại Lào trong chiến tranh.

Ngày nay, những đồi chè xanh, những con đường và khu dân cư của Bảo Lộc mang một diện mạo hoàn toàn khác.

Những nơi từng là chiến trường nay trở thành nơi học tập, sản xuất và sinh sống.

Nhưng dưới những lớp đất ấy vẫn có ký ức của những người từng sống và chiến đấu.

Lê Thị Pha là một trong những cái tên được lưu giữ trong ký ức ấy.

Đối với thế hệ trẻ, câu chuyện của chị không phải là lời kêu gọi sống trong chiến tranh.

Ngược lại, nó giúp chúng ta hiểu vì sao hòa bình đáng quý.

Một người phụ nữ mới 30 tuổi đã không có cơ hội nhìn thấy những năm tháng hòa bình sau năm 1975.

Nhưng chính những thế hệ sinh sau đó lại được học tập, trưởng thành và xây dựng tương lai trên vùng đất mà chị từng chiến đấu.

Đó có lẽ là cách ý nghĩa nhất để tưởng nhớ những người đã hy sinh.

Không chỉ nhớ tên họ, mà còn sống tốt, học tập và đóng góp cho quê hương.

Lê Thị Pha – người nữ pháo binh của cao nguyên B’Lao – là một trong những anh hùng đặc biệt của Lâm Đồng. Từ cô gái nghèo ở Củ Chi, chị trở thành chính trị viên nữ pháo binh, cán bộ xây dựng cơ sở tại Đại Lào và hy sinh ở tuổi 30. Tên tuổi chị vẫn được lưu giữ qua Bảo tàng Lâm Đồng, những trang sử địa phương và ngôi trường mang tên chị tại Bảo Lộc.