Người nữ quân y của những con đường thương binh
Hà Nguyên Thị sinh năm 1916 ở một khu phố cổ của Hà Nội. Từ nhỏ bà đã theo mẹ đi bán hàng rong, nhìn những dòng người bận rộn bên hồ Gươm, nghe tiếng chuông tàu điện leng keng mỗi buổi sáng. Nhưng rồi chiến tranh đến, khu phố bình yên bị xé nát bởi tiếng bom đạn. Chính từ những ngày ấy, trong lòng cô gái trẻ nhen lên một điều duy nhất: phải cứu người.
Khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Hà Nguyên Thị rời Hà Nội theo đoàn tản cư lên Việt Bắc. Trong túi chỉ có vài bộ quần áo nâu, nhưng trong lòng bà có một quyết tâm lớn hơn bất cứ hành trang nào.
Bước vào lực lượng quân y
Cuối năm 1947, bà gia nhập Cục Quân y, Tổng cục Hậu cần. Công việc ban đầu chỉ là rửa dụng cụ, nấu nước, sắc thuốc. Nhưng chỉ trong vài tháng, bà đã trở thành chiến sĩ quân y chính thức, được đào tạo cấp tốc về băng bó thương tích, chống sốc, cứu thương trên chiến trường.
Đồng đội kể rằng:
“Bà Hà không to con, nhưng sức làm việc bằng hai người.”
Những năm tháng gùi thương binh giữa rừng pháo
Chiến trường ác liệt, thương binh nhiều, điều kiện thiếu thốn. Nhiệm vụ của Hà Nguyên Thị và tổ quân y là:
băng bó, chống chảy máu, cấp cứu tại chỗ,
chăm sóc bệnh binh dài ngày,
gùi thương binh xuyên rừng, đưa về trạm hậu cứ an toàn.
Đường từ trận địa về khoét qua núi đá, len giữa rừng già ẩm ướt. Nhiều lúc mưa tầm tã, đất sụt, cáng thương binh lún đến nửa chân, nhưng bà vẫn kiên trì, không một lời than thở.
Có những đêm hành quân trong tiếng pháo địch, bà vừa đặt ống nghe lên ngực thương binh, vừa dặn anh em cáng khiêng:
“Các anh cứ đi chậm thôi. Còn người nằm đây, mình còn hy vọng.”
Câu chuyện ở trạm quân y bản Nà Lùm
Một lần, trạm quân y bị địch phát hiện. Pháo bắn dữ dội vào khu vực. Bà Hà nhận nhiệm vụ ở lại chốt cuối, nhường tuyến an toàn cho thương binh nặng.
Có một chiến sĩ trẻ bị mảnh pháo găm vào bụng, hơi thở yếu dần. Dưới ánh đèn dầu mờ, bà vừa giữ vết thương, vừa nói nhỏ:
“Em cố lên. Chị đưa em ra khỏi khe núi được.”
Bà bò cùng cáng thương binh qua suối, qua bãi đất bom cày, đẩy anh vượt qua tảng đá cuối cùng trước khi pháo ập xuống phía sau. Người chiến sĩ ấy sau này sống và trở về quê, luôn nói rằng:
“Tôi sống được là nhờ bàn tay của cô quân y Hà.”
Âm thầm nhưng không bao giờ lùi bước
Suốt nhiều năm, bà phục vụ trong hệ thống quân y tiền phương, không một lần xin rút, không một lần từ chối nhiệm vụ. Những chiến sĩ từng được bà chăm sóc đều nhớ người phụ nữ nhỏ bé, tóc búi gọn, nói khẽ nhưng làm việc không ngừng nghỉ.
Khi hòa bình lập lại, bà trở về Hà Nội, tiếp tục công tác trong ngành y tế một thời gian rồi nghỉ hưu. Bà sống giản dị, không kể về chiến công của mình, chỉ giữ lại chiếc hộp nhỏ đựng:
tấm băng vải bạc màu,
cuốn sổ kê thuốc chữ còn run run,
và chiếc kim khâu vết thương mà bà luôn mang bên người suốt những năm ở chiến trường.
