Người nữ tướng của Đồng khởi Bến Tre
Nguyễn Thị Định sinh ngày 15/3/1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre, trong một gia đình nông dân nghèo nhưng có truyền thống yêu nước.
Cuộc đời của bà trải qua nhiều giai đoạn quan trọng của cách mạng Việt Nam, từ những năm đấu tranh chống thực dân Pháp đến cuộc kháng chiến chống Mỹ và những năm đầu xây dựng đất nước sau ngày thống nhất.
1. Cô Út Định bước vào con đường cách mạng
Năm 1936, khi phong trào Đông Dương Đại hội lan rộng, Nguyễn Thị Định bắt đầu tham gia hoạt động. Hai năm sau, tháng 10/1938, bà gia nhập Đảng Cộng sản.
Ngay từ khi còn trẻ, bà đã phải hoạt động trong điều kiện hết sức nguy hiểm. Chồng bà, ông Nguyễn Văn Bích, một tỉnh ủy viên Bến Tre, bị mật thám bắt năm 1939. Sau đó ông bị đày ra Côn Đảo.
Năm 1940, Nguyễn Thị Định cũng bị bắt. Bà bị đưa vào nhà tù Bà Rá trong khi con nhỏ phải gửi về gia đình.
Tại nhà tù, bà nhận được tin chồng hy sinh ở Côn Đảo.
2. Người phụ nữ vượt biển ra Bắc
Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Thị Định tham gia lãnh đạo quần chúng giành chính quyền tại Bến Tre.
Tháng 3/1946, bà tham gia đoàn cán bộ miền Nam vượt biển ra Bắc để báo cáo tình hình chiến trường và xin Trung ương chi viện.
Chuyến đi ấy trở thành một dấu mốc đặc biệt. Sau khi ra Bắc, bà cùng đồng đội tổ chức vận chuyển 12 tấn vũ khí từ miền Bắc trở lại Nam Bộ bằng đường biển.
Đây là một trong những hoạt động tiền thân của tuyến vận tải chiến lược trên biển sau này được biết đến với tên gọi Đường Hồ Chí Minh trên biển.
3. Trở lại miền Nam trong những năm gian khó
Sau Hiệp định Genève năm 1954, tình hình miền Nam trở nên đặc biệt khó khăn. Nhiều cán bộ cách mạng phải hoạt động bí mật.
Nguyễn Thị Định tiếp tục ở lại miền Nam. Bà nhiều lần phải cải trang thành người tu hành, người buôn bán hoặc người lao động để tránh sự truy bắt của đối phương.
Trong điều kiện lực lượng cách mạng bị tổn thất và vũ khí thiếu thốn, việc giữ liên lạc, xây dựng cơ sở và duy trì phong trào trở thành nhiệm vụ rất khó khăn.
4. Đồng khởi Bến Tre
Cuối năm 1959, Nguyễn Thị Định là Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre và được giao tiếp thu Nghị quyết 15 rồi truyền đạt lại cho Tỉnh ủy.
Ngày 17/1/1960, cuộc nổi dậy tại Bến Tre bắt đầu bằng trận đánh vào Tổng đoàn dân vệ ở xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày.
Nguyễn Thị Định trực tiếp tham gia chỉ đạo phong trào. Bà kết hợp hoạt động vũ trang với đấu tranh chính trị và binh vận.
Từ phong trào này hình thành lực lượng được biết đến với tên gọi “đội quân tóc dài”, trong đó phụ nữ giữ vai trò quan trọng trong đấu tranh chính trị và vận động binh lính đối phương.
5. Ba mũi giáp công
Một đặc điểm quan trọng trong phong trào Đồng khởi Bến Tre là sự kết hợp giữa đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang và binh vận.
Cách tổ chức này tạo ra sức ép từ nhiều phía và trở thành một phương thức được áp dụng rộng hơn trong phong trào chiến tranh nhân dân ở miền Nam.
6. Trở thành nữ tướng của Quân giải phóng miền Nam
Năm 1965, Nguyễn Thị Định được giao giữ chức Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ giải phóng miền Nam và đồng thời được giao nhiệm vụ Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam.
Trong cương vị này, bà tham gia chỉ đạo phong trào chiến tranh du kích và các hoạt động đấu tranh ở miền Nam.
Năm 1974, bà được phong quân hàm Thiếu tướng.
7. Sau ngày thống nhất
Sau năm 1975, Nguyễn Thị Định tiếp tục đảm nhận nhiều nhiệm vụ trong bộ máy Nhà nước và các tổ chức phụ nữ.
Bà từng giữ chức Thứ trưởng Bộ Thương binh và Xã hội, Phó Chủ tịch thứ nhất Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Ủy viên Trung ương Đảng và Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước.
Bà mất ngày 26/8/1992.
8. Người phụ nữ của một thời đại
Cuộc đời Nguyễn Thị Định trải dài qua nhiều giai đoạn lịch sử: từ một cô gái Bến Tre tham gia phong trào yêu nước, người tù cách mạng, người vượt biển vận chuyển vũ khí, người lãnh đạo Đồng khởi đến một nữ tướng của Quân giải phóng miền Nam.
Những tư liệu được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ cho thấy vai trò của bà không chỉ gắn với chiến trường mà còn với công tác tổ chức, vận động quần chúng và phong trào phụ nữ trong thời chiến.
