NGƯỜI NỮ TƯỚNG CỦA ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN – ĐỒNG SĨ NGUYÊN
Đào Thị Thanh Nga
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh là một trong những tuyến vận tải chiến lược quan trọng nhất. Đây không phải một con đường duy nhất mà là cả một hệ thống đường bộ, đường sông và các tuyến vận tải nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Để duy trì tuyến đường ấy, hàng vạn bộ đội, thanh niên xung phong, dân công và công nhân giao thông đã làm việc trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Một trong những người giữ trọng trách lớn trong việc tổ chức và chỉ huy tuyến vận tải chiến lược này là Đồng Sĩ Nguyên.
Đồng Sĩ Nguyên sinh năm 1923 tại Quảng Bình. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ sớm và trải qua nhiều vị trí trong quân đội. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông được giao trọng trách Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn từ năm 1967 đến năm 1976. Đây là khoảng thời gian tuyến Trường Sơn phát triển mạnh mẽ và trở thành một hệ thống vận tải chiến lược có quy mô rất lớn.
Trách nhiệm của Đồng Sĩ Nguyên vô cùng nặng nề. Ông phải tổ chức hàng vạn cán bộ, chiến sĩ và lực lượng thanh niên xung phong hoạt động trên một tuyến đường dài hàng nghìn kilômét. Đường đi qua rừng núi hiểm trở, thường xuyên bị máy bay đánh phá. Mỗi khi một đoạn đường bị bom phá hỏng, lực lượng công binh phải nhanh chóng sửa chữa để đoàn xe tiếp tục hoạt động.
Đồng Sĩ Nguyên hiểu rằng muốn bảo đảm vận chuyển lâu dài, không thể chỉ dựa vào một con đường. Vì vậy, hệ thống Trường Sơn từng bước được mở rộng thành nhiều tuyến, nhiều nhánh. Khi một tuyến bị đánh phá, các đoàn xe có thể chuyển sang tuyến khác. Đây là một cách tổ chức phù hợp với điều kiện chiến tranh.Một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn là bảo vệ những đoàn xe vận tải. Xe phải di chuyển trong rừng, thường vào ban đêm để tránh máy bay. Đường có nhiều dốc, cua và suối. Trong mùa mưa, đường có thể bị lầy lội hoặc sạt lở. Trong mùa khô, bụi đất dày đặc khiến việc di chuyển cũng rất khó khăn.Không chỉ bộ đội lái xe, còn có hàng vạn thanh niên xung phong làm nhiệm vụ mở đường, phá bom và bảo đảm giao thông. Nhiều người trong số họ là những cô gái rất trẻ. Họ dùng cuốc, xẻng và các phương tiện đơn giản để san lấp hố bom. Khi máy bay ngừng đánh phá, họ lập tức ra đường làm việc.
Đồng Sĩ Nguyên phải chỉ huy một hệ thống rất phức tạp. Có những đơn vị làm đường, đơn vị vận tải, đơn vị công binh, thông tin, phòng không và hậu cần. Tất cả phải phối hợp với nhau để bảo đảm một mục tiêu: đưa người và hàng hóa từ hậu phương vào chiến trường.Trong những năm 1968–1972, tuyến Trường Sơn tiếp tục được mở rộng và nâng cấp. Một số đoạn được cải tạo để xe vận tải có thể đi quanh năm. Các cầu và đường ngầm được xây dựng để vượt sông suối. Hệ thống kho và trạm sửa chữa cũng được tổ chức dọc tuyến.
Chiến tranh trên Trường Sơn không có một trận đánh duy nhất quyết định tất cả. Đó là cuộc chiến kéo dài từng ngày. Mỗi chuyến xe vượt qua một đoạn đường bị đánh phá là một lần vượt qua thử thách. Mỗi cây cầu được dựng lại sau một trận bom là một lần tuyến đường được nối tiếp.Vì thế, khi nói đến trách nhiệm của Đồng Sĩ Nguyên, cần nhìn vào khả năng tổ chức cả một hệ thống. Ông không chỉ ra lệnh cho một trận đánh mà phải tính toán lâu dài: làm đường ở đâu, bảo vệ tuyến nào, vận chuyển ra sao, phân phối lực lượng thế nào và làm thế nào để hạn chế tổn thất.
Một trong những dấu mốc quan trọng của tuyến Trường Sơn là việc hình thành mạng lưới đường ngày càng hoàn chỉnh, giúp vận chuyển một khối lượng lớn người và vật chất vào chiến trường. Tuyến đường này trở thành một trong những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sức mạnh cho chiến trường miền Nam.Năm 1975, khi cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân diễn ra, hệ thống đường Trường Sơn đóng vai trò đặc biệt trong việc cơ động lực lượng và phương tiện. Những đoàn xe vận tải hoạt động với cường độ cao, đưa quân và vật chất tiến về phía Nam.Sau ngày đất nước thống nhất, Đồng Sĩ Nguyên tiếp tục giữ nhiều chức vụ quan trọng. Nhưng khi nhắc đến ông, người ta vẫn nhớ đến những năm tháng gắn với Trường Sơn.
Đường Trường Sơn ngày nay không còn là những con đường đất giữa rừng núi. Nhiều đoạn đã trở thành những tuyến đường hiện đại. Nhưng mỗi khi đi trên những con đường ấy, chúng ta có thể nhớ rằng từng có một thế hệ đã mở đường bằng đôi tay, vận chuyển hàng hóa dưới bom đạn và giữ cho tuyến giao thông không bị đứt đoạn.Đồng Sĩ Nguyên là người giữ trọng trách lớn trong việc tổ chức tuyến đường ấy, nhưng ông không phải người duy nhất làm nên kỳ tích. Phía sau ông là hàng vạn con người. Có người lái xe, có người mở đường, có người sửa cầu, có người phá bom, có người làm thông tin. Mỗi người một nhiệm vụ, cùng tạo nên một con đường nối liền hậu phương với tiền tuyến.
Nếu chiến trường là nơi người lính trực tiếp đối mặt với đối phương thì Trường Sơn là mạch máu đưa sức mạnh từ hậu phương đến chiến trường. Đồng Sĩ Nguyên là một trong những người có trách nhiệm giữ cho mạch máu ấy luôn vận hành.Câu chuyện về ông vì vậy không chỉ là câu chuyện về một vị tướng mà còn là câu chuyện về cả một thế hệ đã biến núi rừng thành những tuyến đường, biến khó khăn thành động lực và biến những con đường giữa bom đạn thành con đường dẫn đến ngày đất nước thống nhất.
