Người Ở Lại Với Làng
Câu chuyện về ông Võ Văn Khanh – người cán bộ cơ sở đã dùng tất cả sự khôn khéo, kinh nghiệm và lòng dũng cảm để giữ gìn mạng sống cho bà con trong những ngày Cam Lộ chìm trong bom đạn, và sau hòa bình đã dành cả phần đời còn lại để xây dựng lại quê hương từ đống tro tàn.
Trong chiến tranh, có những người chọn đi về phía trước – ra mặt trận, cầm súng. Nhưng cũng có những người chọn ở lại – ở lại với làng, với người già, với trẻ em, với những người không thể tự sơ tán.
Những người ấy ít được nhắc đến hơn. Nhưng không có họ, sẽ không biết bao nhiêu sinh mạng đã không còn để đón ngày thống nhất.
Võ Văn Khanh là một người như thế.
Những quyết định giữa đêm bom
Năm 1972, chiến sự lan rộng toàn tỉnh Quảng Trị. Huyện Cam Lộ – vốn là vùng đất nông nghiệp yên bình – bỗng trở thành vùng chiến sự. Đạn pháo rơi xuống cánh đồng, xuống nóc nhà, xuống chợ.
Là bí thư chi bộ xã Cam An, ông Khanh đứng trước nhiệm vụ nặng nề: tổ chức sơ tán hơn ba trăm người dân, phần lớn là người già, phụ nữ và trẻ em, trong khi đường sá bị bom cắt nát và không có phương tiện vận chuyển.
Ông không có xe. Không có lực lượng hộ tống. Chỉ có bản đồ địa hình trong đầu – kết quả của ba mươi năm sống và làm ruộng trên mảnh đất này.
Ba đêm dẫn đường
Trong ba đêm liên tiếp từ mồng 1 đến mồng 3 tháng 5 năm 1972, ông Khanh dẫn người dân đi theo những con đường mòn tắt qua rừng, tránh những trục đường lớn đang bị đánh phá. Ông đi trước, quan sát. Người già và trẻ em đi giữa. Thanh niên đi sau cùng đỡ những ai ngã.
Trong ba đêm đó, không một người dân Cam An nào tử vong vì bom đạn.
Ông kể về những đêm đó không phải với giọng tự hào, mà với giọng của người đã gánh nặng quá lớn: "Đêm nào tôi cũng đi mà không chắc ngày mai còn sống. Nhưng không đi thì họ chết hết. Mà chết hết thì còn lại làng để làm gì?"
Xây dựng lại từ tro tàn
Ngày hòa bình, ông Khanh là một trong những người đầu tiên kêu gọi bà con trở về, đồng thời vận động xây dựng khu tưởng niệm liệt sĩ tại xã. Ông đích thân đi tìm tên từng người con Cam An đã ngã xuống, đi gặp từng gia đình để xác nhận thông tin.
Đó là công việc mất nhiều năm. Và không có thù lao.
"Tôi làm vì tôi biết tên họ. Tôi nhớ mặt họ. Nếu không ai làm, họ sẽ bị quên," – ông nói.
Trách nhiệm với người nằm xuống
Ông Võ Văn Khanh mất năm 2006. Khu tưởng niệm liệt sĩ xã Cam An – công trình ông bỏ nhiều năm vận động xây dựng – vẫn còn đó, được hương khói đầy đủ mỗi ngày Rằm.
Câu chuyện của ông không phải về một trận đánh, một câu nói lịch sử, hay một khoảnh khắc anh hùng. Đó là câu chuyện về trách nhiệm bền vững qua năm tháng – trách nhiệm với người còn sống và trách nhiệm với người đã khuất.
Và đó cũng là một loại anh hùng.
