Người pháo thủ cuối cùng trong khẩu đội pháo Pháo đài Láng

Cụ Đỗ Văn Đa (người làng thường gọi tên thân mật là cụ Đơ) sinh năm 1925, hiện thường trú tại Tổ dân phố 34, ngách 102/44 phố Pháo đài Láng, phường Láng Thượng, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội. Năm 1946, cụ là pháo thủ của khẩu đội pháo tại Pháo đài Láng khai hỏa, bắn những loạt đạn pháo đầu tiên mở đầu cho cuộc kháng chiến toàn quốc. Từ năm 1949 đến năm 1954, cụ Đỗ Văn Đa là lính Sư đoàn 308 tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Chiến trường nối tiếp chiến trường, từ năm 1955 đến năm 1972, cụ tiếp tục tham gia kháng chiến chống Mỹ, là lính Quân chủng Phòng không - Không quân tham gia trận “Điện Biên Phủ trên không năm 1972”. Năm 1973, cụ ra quân với quân hàm Thượng úy.

Cụ Đỗ Văn Đa (người làng thường gọi tên thân mật là cụ Đơ) sinh năm 1925, hiện thường trú tại Tổ dân phố 34, ngách 102/44 phố Pháo đài Láng, phường Láng Thượng, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội. Năm 1946, cụ là pháo thủ của khẩu đội pháo tại Pháo đài Láng khai hỏa, bắn những loạt đạn pháo đầu tiên mở đầu cho cuộc kháng chiến toàn quốc. Từ năm 1949 đến năm 1954, cụ Đỗ Văn Đa là lính Sư đoàn 308 tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Chiến trường nối tiếp chiến trường, từ năm 1955 đến năm 1972, cụ tiếp tục tham gia kháng chiến chống Mỹ, là lính Quân chủng Phòng không - Không quân tham gia trận “Điện Biên Phủ trên không năm 1972”. Năm 1973, cụ ra quân với quân hàm Thượng úy.

Đúng 20 giờ 03 phút ngày 19/12/1946, sau khi đèn điện toàn thành phố phụt tắt làm tín hiệu tấn công, Trung đội trưởng Nguyễn Ưng Gia dõng dạc hô khẩu lệnh: “Bắn!, thế là tôi bê đạn đặt vào máng, lại hô bắn! lại đặt lại, lại hô bắn!”. Ba loạt đạn từ hai khẩu pháo tại Pháo đài Láng bắn lần lượt 6 viên đạn đầu tiên vào cơ sở của địch trong thành phố, đồng thời cũng là hiệu lệnh kháng chiến toàn quốc. Sau 3 loạt đạn, đồng chí Võ Nguyên Giáp gọi điện cho Trung đội trưởng Nguyễn Ưng Gia cho trinh sát vào trong thành xem có viên đạn nào lạc vào nhà dân không. Chỉ ít phút sau trinh sát báo về, đạn rơi vào trong thành địch chết nhiều lắm, chỉ có một viên đạn pháo của ta rơi ra ngoài thành nhưng không ảnh hưởng đến dân. Sau loạt đạn từ Pháo đài Láng vào thành, các pháo đài Xuân Canh, Xuân Tảo cũng lần lượt phát hỏa vào các mục tiêu đã định trước. Cũng trong sáng ngày 20/12, tại hang núi Trầm (xã Phụng Châu, huyện Chương Mỹ, Hà Nội) Đài Tiếng nói Việt Nam đã phát đi “Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh khiến cho khí thế đấu tranh của quân dân Hà Nội lại càng lên cao. Anh em pháo thủ tại Pháo đài Láng lại càng nức lòng khi Tổng Chỉ huy Võ Nguyên Giáp gọi điện biểu dương cán bộ, chiến sĩ Pháo đài Láng bắn giỏi, gọi loạt đạn Pháo đài Láng bắn đêm 19/12 là loạt đạn thần thánh, phá tan âm mưu của địch khi muốn giành thế chủ động trong trận chiến với ta.

Hiện nay ở phòng trưng bày số 11-14 trong hệ thống trưng bày Bảo tàng Lịch sử quốc gia đang trưng bày hiện vật gốc là nòng pháo đại bác ở Pháo đài Láng (Hà Nội) - một trong hai khẩu pháo cao xạ 75mm đã bắn loạt đạn đầu tiên mở đầu Toàn kháng chiến ngày 19/12/1946. Những câu chuyện kể qua kí ức của nhân chứng lịch sử Đỗ Văn Đa đã được Bảo tàng Lịch sử quốc gia ghi âm, ghi hình, biên tập, thẩm định nội dung thông tin, là nguồn tư liệu quý giá, bổ sung kịp thời cho nội dung trưng bày về sự kiện này. Đặc biệt là, nguồn tư liệu này sẽ góp phần làm nâng cao khả năng tương tác, trải nghiệm, tạo cảm xúc, khơi gợi ký ức chia sẻ của khách tham quan, giúp khách tham quan khám phá, hiểu rõ hơn nội dung trưng bày của một trong những sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc.