Người pháo thủ “ngắm qua nòng” và 36 ngày đêm trên đồi E1 - Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phùng Văn Khầu

Ông là người dân tộc Nùng, sinh năm 1930 tại Cao Bằng, lớn lên trong cảnh nghèo khó và từng phải đi ở từ khi còn nhỏ. Sau này, ông trở thành một trong những pháo thủ nổi tiếng của Chiến dịch Điện Biên Phủ, được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1955, tiếp tục chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và cuối cùng nghỉ hưu với quân hàm Đại tá. (QDND)

Nhưng câu chuyện về ông không kết thúc khi tiếng súng chiến tranh ngừng lại.

Trong thời bình, người lính ấy lại bước vào một “mặt trận” khác: đấu tranh chống những biểu hiện tiêu cực, tham nhũng, làm sai chính sách ở địa phương.

Và ông vẫn giữ nguyên một phẩm chất:

Thấy điều không đúng thì không thể làm ngơ.

Tuổi thơ của một cậu bé nghèo

Phùng Văn Khầu sinh ra trong một gia đình nghèo người Nùng ở Cao Bằng.

Cha mẹ mất sớm, tuổi thơ của ông gắn với những ngày tháng cơ cực. Khi còn nhỏ, ông phải đi ở, làm thuê cho địa chủ để kiếm sống. Những gì ông chứng kiến đã để lại trong người thanh niên ấy một khát vọng mãnh liệt: thoát khỏi cuộc sống áp bức và tìm đến cách mạng. (QDND)

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mở ra một cuộc đời khác.

Năm 1946, khi còn rất trẻ, Phùng Văn Khầu rời khỏi nhà địa chủ, tìm đến lực lượng cách mạng.

Ông làm nhiều công việc: liên lạc, an ninh rồi tham gia quân đội.

Nhưng ông có một mong muốn rất đặc biệt.

Ông muốn trở thành pháo binh.

Theo lời kể được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, lý do của ông rất mộc mạc: bộ binh dùng súng nhỏ có thể chỉ tiêu diệt một mục tiêu mỗi lần bắn, còn pháo binh một phát có thể tiêu diệt nhiều quân địch hơn. (QDND)

Đó là suy nghĩ của một chàng trai trẻ.

Nhưng đằng sau suy nghĩ ấy là một quyết tâm rất rõ ràng:

Muốn học cách đánh giặc hiệu quả nhất.

Người lính không biết chữ và những viên sỏi

Có một nghịch cảnh đi theo Phùng Văn Khầu trong những năm đầu quân ngũ:

Ông không biết chữ.

Điều đó khiến việc học tập và sử dụng các loại khí tài quân sự trở nên khó khăn.

Thời gian đầu, ông chưa được trực tiếp làm pháo thủ mà làm công tác nuôi quân, tiếp phẩm.

Công việc tưởng như đơn giản nhưng lại khiến ông gặp một vấn đề lớn.

Mỗi ngày phải mua thực phẩm, quản lý tiền bạc cho hàng trăm cán bộ, chiến sĩ.

Ông không thể đọc, viết và ghi sổ như những người khác.

Nhưng Phùng Văn Khầu không chịu bó tay.

Ông nghĩ ra một cách rất đặc biệt:

Dùng những viên sỏi để làm “sổ kế toán”.

Sỏi to tượng trưng cho một mệnh giá.

Sỏi vừa là một mệnh giá khác.

Sỏi nhỏ lại tượng trưng cho những khoản tiền nhỏ hơn.

Nhờ cách ghi nhớ ấy, ông có thể kiểm soát việc chi tiêu mà không cần sử dụng chữ viết. (QDND)

Đó là một chi tiết nhỏ nhưng nói lên rất nhiều về con người Phùng Văn Khầu.

Ông có thể không biết chữ.

Nhưng ông biết suy nghĩ.

Ông có thể không có điều kiện học tập như người khác.

Nhưng ông biết tìm cách vượt qua giới hạn của mình.

Và rồi ông bắt đầu học pháo.

Khẩu sơn pháo 75mm

Làm pháo thủ không phải chuyện dễ dàng.

Khẩu pháo nặng.

Đạn nặng.

Thao tác phải nhanh và chính xác.

Đặc biệt, muốn bắn trúng mục tiêu phải xác định được cự ly, hướng bắn và độ cao.

Nhưng Phùng Văn Khầu lại gặp một khó khăn đặc biệt: ông không sử dụng được máy ngắm hiện đại.

Vậy phải làm sao?

Ông học cách ngắm trực tiếp qua nòng pháo bằng mắt thường.

Ban đầu, ông bắn trượt.

Rồi tập tiếp.

Bắn tiếp.

Điều chỉnh tiếp.

Cuối cùng, ông làm chủ được cách ngắm bắn đặc biệt này và trở thành một pháo thủ giỏi. (QDND)

Từ một người lính trẻ không biết chữ, Phùng Văn Khầu dần trở thành một chiến sĩ pháo binh có bản lĩnh.

Ông tham gia nhiều chiến dịch lớn trước khi đến Điện Biên Phủ.

Những chiến dịch ấy chính là trường học thực tế giúp ông trưởng thành.

Đường lên Điện Biên Phủ

Năm 1954.

Phùng Văn Khầu cùng đơn vị hành quân lên Điện Biên Phủ.

Đơn vị của ông thuộc Đại đội 755, Trung đoàn Sơn pháo 675, Đại đoàn Công pháo 351.

Khẩu đội được trang bị pháo sơn 75mm.

Nhiệm vụ của họ là chi viện cho bộ binh.

Nhưng ở Điện Biên Phủ, pháo binh phải đối mặt với một thử thách chưa từng có.

Bom đạn của quân Pháp.

Pháo binh đối phương.

Máy bay.

Xe tăng.

Những cứ điểm kiên cố.

Và những trận phản kích liên tục.

Trong hoàn cảnh đó, Phùng Văn Khầu được giao chỉ huy khẩu đội.

Ông bước vào một trong những trận chiến quyết định nhất của cuộc đời mình.

22 viên đạn trên đồi E1

Ngày 30 tháng 3 năm 1954, quân ta mở đợt tiến công thứ hai vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Khẩu đội của Phùng Văn Khầu được giao nhiệm vụ phá hủy các lô cốt trên đồi E1.

Nhiệm vụ yêu cầu sử dụng 30 viên đạn.

Nhưng ông bình tĩnh quan sát mục tiêu.

Ngắm.

Điều chỉnh.

Bắn.

Một phát.

Rồi một phát nữa.

Từng viên đạn được đưa chính xác vào mục tiêu.

Kết quả, khẩu đội chỉ sử dụng 22 viên đạn để phá hủy 4 lô cốt, tiết kiệm được 8 viên so với yêu cầu ban đầu. (QDND)

Đó không chỉ là sự chính xác.

Đó còn là khả năng tiết kiệm từng viên đạn trong điều kiện chiến trường khốc liệt.

Sau trận đánh, ông được tặng Huy hiệu Bác Hồ và Huân chương Chiến công hạng Ba. (QDND)

Nhưng đó mới chỉ là bắt đầu.

36 ngày đêm trên đồi E1

Từ đầu tháng 4 đến cuối tháng 4 năm 1954, khẩu đội của Phùng Văn Khầu tiếp tục bám trụ trên đồi E1.

Đây là một trong những khu vực chiến đấu vô cùng ác liệt.

Quân Pháp liên tục phản kích.

Pháo binh hai bên đấu pháo.

Bộ binh giành giật từng đoạn chiến hào.

Những người lính trong khẩu đội lần lượt bị thương, hy sinh.

Nhưng Phùng Văn Khầu vẫn ở lại.

36 ngày đêm.

Ông cùng đồng đội bám trụ trận địa, liên tục chi viện cho bộ binh.

Trong những ngày ấy, khẩu pháo 75mm trở thành một phần sinh mệnh của ông.

Ông sống cùng nó.

Chiến đấu cùng nó.

Và nhiều lần đứng bên nó giữa những trận pháo kích dữ dội. (QDND)

Khi cả khẩu đội chỉ còn một người

Ngày 23 tháng 4 năm 1954 là một trong những ngày ác liệt nhất.

Đơn vị Phùng Văn Khầu được lệnh tiêu diệt trận địa pháo 105mm của quân Pháp đang gây nhiều khó khăn cho bộ binh ta.

Nhưng quân Pháp phát hiện trận địa.

Xe tăng và hỏa lực đối phương tập trung bắn phá.

Hai khẩu pháo của đơn vị bị phá hỏng.

Nhiều chiến sĩ hy sinh và bị thương.

Cuối cùng, trong khẩu đội của Phùng Văn Khầu, chỉ còn lại một mình ông có thể tiếp tục chiến đấu. (QDND)

Một người.

Một khẩu pháo.

Một trận địa địch phía trước.

Nếu là người bình thường, có lẽ chỉ cần tìm cách sống sót.

Nhưng Phùng Văn Khầu lại nghĩ khác.

Ông ở lại.

Một mình làm công việc của cả khẩu đội

Pháo binh không phải công việc của một người.

Một khẩu pháo cần nhiều pháo thủ.

Người quan sát.

Người xác định mục tiêu.

Người nạp đạn.

Người thao tác pháo.

Người ngắm.

Người bắn.

Nhưng trong khoảnh khắc ấy, Phùng Văn Khầu phải làm tất cả.

Ông kể lại rằng mình bị ngất đi rồi tỉnh lại nhiều lần, nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu. (QDND)

Ông làm thay công việc của những người đồng đội đã hy sinh hoặc bị thương.

Quan sát.

Xác định mục tiêu.

Ngắm.

Nạp đạn.

Bắn.

Rồi lại tiếp tục.

Kết quả, khẩu pháo 75mm của ông đã phá hủy 4 khẩu pháo 105mm, 2 khẩu đại liên, 1 kho đạn, đồng thời tiêu diệt nhiều quân địch, hoàn thành nhiệm vụ chi viện cho bộ binh. (QDND)

Đó là một trong những chiến công đặc biệt của pháo binh Việt Nam tại Điện Biên Phủ.

Người pháo thủ của Điện Biên

Sau 56 ngày đêm chiến đấu, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

Phùng Văn Khầu trở về từ chiến trường với những ký ức không thể nào quên.

Ông là một trong những người lính tiêu biểu của chiến dịch.

Ngày 31 tháng 8 năm 1955, khi còn rất trẻ, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, cùng Huân chương Quân công hạng Ba. (QDND)

Một người từng không biết chữ.

Một cậu bé từng đi ở.

Một người lính bắt đầu bằng những công việc giản dị.

Giờ đây trở thành Anh hùng.

Nhưng với Phùng Văn Khầu, đó không phải điểm kết thúc.

Đó chỉ là một chặng đường.

Người lính Điện Biên bước vào cuộc chiến mới

Sau Điện Biên Phủ, đất nước vẫn chưa có hòa bình trọn vẹn.

Phùng Văn Khầu tiếp tục phục vụ trong quân đội.

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra, ông lại ra chiến trường.

Ông tham gia nhiều chiến trường ác liệt như Tà Cơn, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đường 9 - Khe Sanh, Hạ Lào, Quảng Trị và Tổng tiến công Xuân Mậu Thân 1968. (QDND)

Từ một chiến sĩ trẻ, ông từng bước trưởng thành thành cán bộ chỉ huy.

Năm 1968, khi 39 tuổi, ông giữ cương vị Phó chính ủy Trung đoàn Pháo binh 675B tại mặt trận. Sau hơn 40 năm quân ngũ, ông nghỉ hưu với quân hàm Đại tá. (QDND)

Một cuộc đời quân ngũ trải dài qua nhiều cuộc chiến.

Nhưng câu chuyện về ông vẫn chưa kết thúc.

“Mặt trận” trong thời bình

Sau khi nghỉ hưu, Phùng Văn Khầu trở về cuộc sống đời thường.

Ông có thể chọn một cuộc sống bình yên.

Sau hàng chục năm chiến đấu, ông hoàn toàn có quyền nghỉ ngơi.

Nhưng rồi ông chứng kiến những vụ việc mà ông cho là tiêu cực, tham nhũng, làm trái chính sách ở địa phương.

Và người lính Điện Biên năm xưa không thể làm ngơ.

Ông bắt đầu tìm hiểu.

Thu thập hồ sơ.

Kiểm tra tài liệu.

Tìm chứng cứ.

Gửi đơn.

Gặp các cơ quan chức năng.

Có những vụ việc phải theo đuổi trong thời gian dài.

Theo Báo Quân đội nhân dân, người dân ở Sơn Lộc từng gọi ông là “người hùng chống tiêu cực” bởi ông đã trực tiếp đấu tranh trong nhiều vụ việc, có lúc phải lặn lội đến các cơ quan Trung ương để trình báo cho đến khi vụ việc được xem xét, giải quyết. (QDND)

Vì sao ông không thể im lặng?

Có một câu nói thể hiện rất rõ suy nghĩ của Phùng Văn Khầu.

Ông từng lý giải rằng mình và đồng đội đã chịu đựng gian khổ, hy sinh để giữ gìn từng tấc đất, để đất nước độc lập và nhân dân được hạnh phúc.

Vì thế, khi thấy một số người lợi dụng chức vụ để vụ lợi, ông cảm thấy những việc đó không chỉ làm tổn hại xã hội mà còn xúc phạm sự hy sinh của những người đã ngã xuống. (QDND)

Đây chính là điểm nối giữa hai giai đoạn cuộc đời ông.

Thời chiến: chiến đấu chống quân xâm lược.

Thời bình: đấu tranh chống điều mà ông cho là sai trái, tiêu cực.

Đối tượng khác nhau.

“Trận địa” khác nhau.

Nhưng nguyên tắc không thay đổi:

Không thỏa hiệp với điều mình cho là sai.

Người lính vẫn còn nguyên trong con người ấy

Điều đáng quý ở Phùng Văn Khầu là dù chiến tranh đã kết thúc từ lâu, phẩm chất của người lính vẫn không biến mất.

Ông từng nói về việc mình đấu tranh chống tiêu cực như một cuộc chiến.

Có lúc, theo ông, cuộc đấu tranh ấy còn khó khăn hơn cả chiến đấu với kẻ thù xâm lược, bởi nó đòi hỏi phải kiên trì tìm kiếm hồ sơ, tài liệu, chứng cứ và theo đuổi vụ việc đến cùng. (QDND)

Có thể hiểu điều ấy bằng một hình ảnh:

Ngày xưa, ông đứng bên khẩu pháo.

Đạn pháo của đối phương bay tới.

Ông không bỏ vị trí.

Nhiều thập kỷ sau, ông đứng trước những vấn đề của đời sống xã hội.

Ông vẫn không chọn cách quay mặt đi.

Tinh thần của người lính vẫn còn đó.

Từ cậu bé đi ở đến vị Đại tá

Nếu nhìn lại toàn bộ cuộc đời Phùng Văn Khầu, điều đáng kinh ngạc không chỉ là những chiến công.

Mà là hành trình ông đã đi qua.

Một cậu bé mồ côi.

Một người từng phải đi ở.

Một thanh niên không biết chữ.

Một người lính bắt đầu học pháo bằng đôi mắt và sự kiên trì.

Một pháo thủ nổi tiếng của Điện Biên Phủ.

Một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Một cán bộ pháo binh từng chiến đấu qua nhiều chiến trường.

Một Đại tá.

Và cuối cùng, một người cựu chiến binh tiếp tục lên tiếng trước những điều ông cho là không đúng.

Cuộc đời ấy giống như một đường thẳng:

Khó khăn không khiến ông lùi bước.

Mỗi lần gặp một giới hạn, ông lại tìm cách vượt qua.

Không biết chữ — dùng sỏi để ghi nhớ tiền.

Không biết sử dụng máy ngắm — học cách ngắm qua nòng pháo.

Thiếu người — tự mình làm công việc của cả khẩu đội.

Sau chiến tranh — tiếp tục đóng góp theo cách của mình.

Người anh hùng đã đi xa

Ngày 25 tháng 8 năm 2021, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phùng Văn Khầu qua đời. (QDND)

Ông để lại một cuộc đời trải dài qua những biến động lớn của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

Nhưng điều khiến người ta nhớ về ông không chỉ là những tấm huân chương.

Không chỉ là khẩu pháo 75mm.

Không chỉ là những con số về mục tiêu bị tiêu diệt.

Mà là một tinh thần không chịu khuất phục trước nghịch cảnh.

Ông từng nói về phẩm chất người lính rằng dù ở thời chiến hay thời bình, người lính vẫn phải phấn đấu hết mình. (QDND)

Đó có lẽ chính là câu trả lời cho câu hỏi:

Điều gì làm nên một người anh hùng?

Không phải chỉ là một khoảnh khắc phi thường.

Mà là khả năng giữ phẩm chất ấy trong suốt cuộc đời.

Lời kết

Phùng Văn Khầu đã đi qua gần như toàn bộ những năm tháng dữ dội nhất của thế kỷ XX.

Từ Cao Bằng đến Điện Biên.

Từ đồi E1 đến những chiến trường chống Mỹ.

Từ người lính trẻ đến Đại tá.

Và từ chiến trường có tiếng pháo đến “mặt trận” đời thường nơi ông đấu tranh chống những điều ông cho là tiêu cực.

Ở Điện Biên Phủ, ông từng một mình bên khẩu pháo, khi những người đồng đội lần lượt hy sinh và bị thương.

Trong thời bình, ông lại một mình kiên trì theo đuổi những vụ việc mà ông tin rằng cần được làm sáng tỏ.

Hai hoàn cảnh khác nhau.

Nhưng cùng một con người.

Cùng một ý chí.

Cùng một câu hỏi mà ông đã trả lời bằng cả cuộc đời:

Khi Tổ quốc và nhân dân cần, mình có thể làm được gì?

Phùng Văn Khầu đã trả lời bằng những viên đạn trên đồi E1, bằng hơn bốn mươi năm quân ngũ, và bằng những năm tháng sau khi nghỉ hưu vẫn không ngừng lên tiếng trước điều ông cho là bất công.

Vì thế, ông không chỉ là người pháo thủ anh hùng của Điện Biên Phủ.

Ông còn là hình ảnh của một người lính mang phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” từ thời chiến sang thời bình — một con người đã sống gần trọn một thế kỷ và để lại một lời nhắc giản dị:

Chiến tranh kết thúc, nhưng trách nhiệm với đất nước và nhân dân không kết thúc.

Phùng Văn Khầu đã qua đời.

Nhưng câu chuyện về người pháo thủ năm xưa — người ngắm bắn qua nòng pháo, bám trụ đồi E1 suốt 36 ngày đêm và từng một mình vận hành khẩu pháo giữa trận địa — vẫn còn được nhắc lại như một trong những câu chuyện đẹp về trí tuệ, lòng dũng cảm và ý chí của người lính Việt Nam. (QDND)