NGƯỜI PHỤ NỮ CẮN VÀO ĐỜI MÀ VIẾT THƠ
Buổi chiều ấy, tiếng trống phiên chợ cuối cùng vang lên, lác đác những người gánh hàng đi qua mặt hồ. Giữa con đường nhỏ phủ đầy nắng, một người phụ nữ áo lụa nâu đứng lặng nhìn mặt nước. Đôi mắt bà đen, sâu, có gì đó như cười mà lại như thách thức cả cõi đời.
Đó chính là Hồ Xuân Hương.
Bên sườn đồi, mấy nho sinh trẻ xuất hiện, tay ôm sách, miệng đọc những câu thơ đạo mạo. Thấy Xuân Hương đứng đó, họ chào, có người dè dặt cúi đầu, có người nhìn bằng ánh mắt nửa ngưỡng mộ, nửa e ngại.
Một nho sinh hỏi:
“Thưa bà… vì sao bà hay viết những câu thơ khiến thiên hạ đỏ mặt?”
Xuân Hương khẽ cười, nụ cười cong như lưỡi liềm cắt trăng:
“Ta chỉ viết những điều đời chưa dám nói.
Thơ mà không có hơi thở của đời… thì chẳng khác chi tờ giấy trắng.”
Nói xong, bà bước tới gốc mít bên đường, vuốt nhẹ trái mít gai sần sùi. Bà nói tiếp, giọng trêu mà thấm:
“Đời… cái chi cũng có gai, có mật.
Ta chỉ mượn cái gai, cái mật đó mà nói chuyện lòng người.”
Nho sinh lặng im. Gió thổi qua tóc bà, gió mang theo mùi đất, mùi hồ, mùi tự do—thứ tự do mà phụ nữ thời ấy hiếm ai dám chạm.
Xuân Hương ngồi xuống phiến đá, ngắm chiếc quạt trong tay. Rồi viết vài nét lên giấy, mực loang ra như cánh bướm.
Một nho sinh tò mò hỏi:
“Thơ về chuyện gì vậy, thưa bà?”
Bà đáp tỉnh queo:
“Chuyện đời.
Mà đời thì… lúc nào cũng có đàn ông, đàn bà, có duyên, có phận, có trêu ngươi lý lẽ trời.”
Bà nhìn lên bầu trời xanh lộng, ánh mắt sáng như mũi dao bén:
“Các ông cứ nói ta nghịch.
Nhưng chính cái nghịch ấy… mới giữ được tiếng nói cho đàn bà.”
Nói xong, bà đứng dậy, nụ cười nửa giễu nửa thương:
“Khi đời nặng như đá, ta đem thơ mà làm nhẹ.
Khi đời giả bộ đoan trang, ta đem thơ mà bóc trần.”
Rồi bà thong thả bước đi, để lại phía sau tiếng gió, tiếng cười và tiếng thở dài của những người vừa hiểu… vừa chưa dám hiểu.
Dạ thưa ông chủ Tâm, Hồ Xuân Hương là:
người phụ nữ dám sống khác,
dám yêu theo trái tim mình,
dám đấu lại cả một xã hội bằng… một bài thơ,
và dám dùng tiếng cười để chẻ đôi thói đạo đức giả.
Thơ bà vừa tục vừa thanh, vừa tếu táo vừa nhân đạo, vừa là tiếng thở dài, vừa là tiếng cười xé gió.
Một người phụ nữ như vậy – sống ở thế kỷ XVIII – mà vẫn hiện đại hơn bao nhiêu người thời nay.
