Người phụ nữ Chăm và những câu khẩu hiệu từ cuộc sống

Bác Trần Minh, tên thật là Trần Phú Thịnh, sinh năm 1927, mất năm 2015. Quê quán: thôn La Chữ, xã Phước Hữu, tỉnh Khánh Hòa. Là một cán bộ lão thành cách mạng, trong thời kỳ kháng chiến và sau ngày đất nước giải phóng, ông từng đảm nhiệm nhiều cương vị lãnh đạo, chỉ huy, có nhiều đóng góp cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và phát triển quê hương Ninh Thuận.

Theo lời kể của cô Trần Thị Sơn - tức Mười Sơn, cháu ruột của bác Trần Minh và gọi bác bằng chú (Nguyên Tỉnh Ủy viên, Trưởng Ban VHXH Hội đồng nhân dân tỉnh Ninh Thuận, nhiệm kỳ 2004-2009), sau cuộc gặp đầu tiên với người nông dân Chăm Phó Mú, người cán bộ cách mạng tiếp tục chờ đợi cuộc gặp với hai vợ chồng như đã hẹn.

Chiều hôm sau, ông ra khỏi hầm từ sớm và leo lên một cây cao để quan sát xung quanh. Khi trời vừa tối, từ phía làng La Chữ xuất hiện hai người.

Người đàn ông đi trước mang theo cuốc. Người phụ nữ đi phía sau, đội trên đầu một vật màu vàng. Hai người đi cách nhau một khoảng rồi tách về hai hướng khác nhau, như thể mỗi người đi một ngả để tránh bị chú ý. Sau đó, cả hai mới vòng về điểm hẹn.

Người cán bộ quan sát thấy họ đi rất kín đáo, cẩn thận đến nơi rồi mới tiến lại gần. Cuộc gặp diễn ra trong sự dè chừng nhưng cũng đầy tin tưởng.

Hai vợ chồng được đưa đến gần căn hầm bí mật. Người cán bộ trò chuyện với họ về cuộc sống gia đình, việc làm ăn và những điều họ chứng kiến dưới chế độ Mỹ - Diệm.

Trong cuộc trò chuyện, người vợ nói nhiều hơn người chồng. Qua lời kể của chị, người cán bộ nhận ra một người phụ nữ dù không được học hành nhiều nhưng lại có khả năng cảm nhận rất rõ cuộc sống và những thay đổi đang diễn ra quanh mình.

Điều đặc biệt là chị không chỉ kể về những khó khăn của gia đình hay cuộc sống của người dân. Chị còn nhắc đến Nghị quyết 15 và cách những nội dung của nghị quyết cần được truyền đến quần chúng.

Theo chị, những khẩu hiệu phải thật dễ hiểu, dễ nhớ để người dân có thể truyền tai nhau. Quan trọng hơn, những khẩu hiệu ấy phải gắn với những vấn đề thiết thực mà người dân đang chịu đựng: chống Mỹ - Diệm, chống áp bức, chống bắt bớ, đòi quyền tự do đi lại và làm ăn.

Những suy nghĩ ấy cho thấy người dân không chỉ là đối tượng được vận động. Chính từ cuộc sống của mình, họ có thể nhận ra điều gì đang tác động trực tiếp đến gia đình, làng xóm và cuộc sống của cộng đồng.

Người phụ nữ còn giúp người cán bộ hiểu thêm về tình hình đồng bào Chăm ở Văn Lâm. Sau năm 1954, nhiều người tập kết ra Bắc, những người ở lại mất chỗ dựa, phải sống trong cảnh bị kiểm soát và đàn áp. Chính quyền Mỹ - Diệm liên tục bắt bớ, giam cầm và khủng bố những người từng tham gia kháng chiến.

Chị kể về những người được bà con kính trọng, những người đã từng đứng lên vận động đồng bào Chăm và Kinh đoàn kết đấu tranh. Có những người bị bắt, bị sát hại; có người bị phục kích và hy sinh; có người bị địch cài gián điệp vào cơ sở rồi tổ chức phục kích.

Những câu chuyện ấy giúp người cán bộ hiểu rằng bên dưới vẻ bình lặng của làng quê là một đời sống đầy biến động. Người dân vừa phải đối mặt với đàn áp, vừa âm thầm tìm cách giữ gìn những mối liên hệ và niềm tin của mình.

Từ cuộc gặp với người phụ nữ Chăm, người cán bộ nhận ra thêm một điều quan trọng: muốn đưa chủ trương cách mạng đến với quần chúng, phải bắt đầu từ chính những vấn đề mà họ đang sống, đang chịu đựng và quan tâm.

Một khẩu hiệu chỉ thực sự có sức sống khi người dân hiểu được nó nói về cuộc sống của chính mình. Nghị quyết 15 cũng chỉ có thể đi vào quần chúng khi được chuyển thành những điều gần gũi, dễ hiểu và gắn với những mong muốn thiết thực như được tự do đi lại, được làm ăn và được sống không còn bị áp bức.

Câu chuyện về người phụ nữ Chăm vì vậy không chỉ cho thấy sự nhạy bén của một người dân trước hoàn cảnh đất nước, mà còn cho thấy sức mạnh của quần chúng trong việc nhận diện vấn đề và tìm cách diễn đạt những mong muốn của mình. Chính những tiếng nói từ đời sống ấy giúp người cán bộ hiểu rõ hơn cách xây dựng phong trào từ trong nhân dân.