NGƯỜI PHỤ NỮ ĐI QUA HAI BỜ SÔNG LỊCH SỬ

Câu chuyện về bà Nguyễn Thị Bình – người phụ nữ Việt Nam trên bàn đàm phán Paris

Cuộc thi sưu tầm, tuyên truyền các câu chuyện lịch sử

chủ đề “Câu chuyện thời hoa lửa” năm học 2026–2027

Câu chuyện thời hoa lửa – Nguyễn Thị Bình | Trang 1Bà Nguyễn Thị Bình ký Hiệp định Paris ngày 27/1/1973. Ảnh: Văn Lượng/TTXVN, VietnamPlus.

1. TỪ CÔ GÁI QUẢNG NAM ĐẾN CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG

Nguyễn Thị Bình, tên khai sinh là Nguyễn Thị Châu Sa, sinh ngày 26 tháng 5 năm 1927 tại

Điện Bàn, Quảng Nam, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Bà là cháu ngoại của nhà

yêu nước Phan Châu Trinh.

Tuổi trẻ của bà không bắt đầu bằng những trang sách lịch sử mà bằng một cuộc sống rất

đỗi bình dị. Nhưng đất nước khi ấy không cho thế hệ của bà một tuổi trẻ bình yên. Khi chiến

tranh và ách thống trị của thực dân Pháp bao phủ quê hương, bà tham gia hoạt động cách mạng

từ khi còn rất trẻ.

Năm 1951, bà bị chính quyền thực dân Pháp bắt và giam tại khám Chí Hòa. Những năm

tháng tù đày không khiến người phụ nữ trẻ từ bỏ con đường đã lựa chọn. Ra khỏi nhà tù, bà

tiếp tục hoạt động.

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Thị Bình, có thể thấy con đường ấy không được tạo nên bởi một

khoảnh khắc anh hùng duy nhất, mà bởi rất nhiều lựa chọn nhỏ nhưng kiên định: không khuất

phục khi bị bắt, tiếp tục hoạt động khi nguy hiểm và đặt lợi ích của đất nước lên trên cuộc sống

riêng.

2. MỘT “CHIẾN TRƯỜNG” KHÔNG CÓ TIẾNG SÚNGCâu chuyện thời hoa lửa – Nguyễn Thị Bình | Trang 2Năm 1961, bà Nguyễn Thị Bình được giao phụ trách hoạt động ngoại giao nhân dân của

Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Cuối năm 1968, bà được cử tham gia Hội

nghị Paris và từ tháng 1 năm 1969 trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của phía

cách mạng miền Nam tại hội nghị.

Paris khi ấy không chỉ là một thành phố hoa lệ. Với Việt Nam, Paris trở thành một mặt trận

ngoại giao. Ở đó, từng câu nói đều có ý nghĩa. Một cách diễn đạt có thể trở thành lập trường

chính trị; một nhượng bộ có thể ảnh hưởng đến cả tiến trình thương lượng. Đằng sau mỗi phiên

họp là một cuộc chiến đang diễn ra khốc liệt tại Việt Nam.

Bà Nguyễn Thị Bình xuất hiện trước báo giới quốc tế với phong thái điềm tĩnh, mềm mỏng

nhưng kiên định. Bà nói tiếng Pháp trực tiếp, trả lời phóng viên và trình bày lập trường của

phía mình rõ ràng. Chính phong thái ấy khiến bà trở thành một gương mặt nổi bật tại Paris.

3. NGƯỜI PHỤ NỮ NHỎ BÉ GIỮA NHỮNG CUỘC THƯƠNG LƯỢNG LỚN

Tháng 6 năm 1969, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được

thành lập. Bà Nguyễn Thị Bình giữ chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và tiếp tục là Trưởng đoàn

đàm phán tại Hội nghị Paris.

Những năm tháng ấy không hề dễ dàng. Các cuộc thương lượng kéo dài; những đề nghị

được đưa ra rồi bị bác bỏ; những quan điểm đối lập liên tục va chạm. Có những lúc tưởng như

đàm phán không thể đi đến đâu.

Nhưng đoàn đàm phán Việt Nam vẫn tiếp tục. Bà Nguyễn Thị Bình nhiều lần trình bày

những đề xuất về giải pháp chính trị, trong đó có những yêu cầu then chốt liên quan đến việc

Mỹ rút quân và tương lai chính trị của miền Nam Việt Nam.

Có lẽ điều đáng nhớ ở bà không chỉ là khả năng ngoại giao mà còn là sự bình tĩnh. Sự

mềm mỏng trong cách ứng xử đi cùng một lập trường không dễ lay chuyển. Đó chính là bản

lĩnh của một nhà ngoại giao.

4. KHI NGƯỜI PHỤ NỮ TRỞ VỀ GIỮA NHỮNG NGÀY BOM ĐẠN

Cuối năm 1972, khi Mỹ tiến hành các cuộc ném bom dữ dội xuống miền Bắc Việt Nam,

trong đó có Hà Nội, bà Nguyễn Thị Bình trở về Hà Nội. Bà đến thăm khu phố Khâm Thiên bị

tàn phá và thăm hai người con nhỏ đang sơ tán tại thị xã Hưng Yên.

Khoảnh khắc ấy cho thấy rõ hơn con người phía sau một nhà ngoại giao. Bà không chỉ là

người đại diện cho một phái đoàn. Bà cũng là một người mẹ, một người phụ nữ có gia đình và

như hàng triệu người Việt Nam khác, bà có những người thân yêu phải sống trong chiến tranh.

Câu chuyện thời hoa lửa – Nguyễn Thị Bình | Trang 3Vì thế, với bà, hòa bình chưa bao giờ chỉ là một khái niệm trên giấy. Hòa bình là khi trẻ

em không còn phải sơ tán; khi người mẹ không phải lo con mình có trở về hay không; khi

những thành phố không còn rung chuyển bởi bom đạn.

5. MỘT NÉT BÚT VÀ MỘT CHẶNG ĐƯỜNG LỊCH SỬ

Ngày 27 tháng 1 năm 1973, sau một quá trình đàm phán kéo dài gần năm năm, Hiệp định

Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết. Bà Nguyễn Thị Bình

là một trong bốn đại diện ký kết, với tư cách Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Chính phủ Cách mạng

lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Người phụ nữ từng bị bắt giam ở Chí Hòa; người từng bước qua những năm tháng chiến

tranh; người từng đứng trước hàng trăm phóng viên quốc tế ở Paris; người từng đối diện với

những cuộc tranh luận căng thẳng trên bàn đàm phán — giờ đây đặt bút ký vào văn kiện lịch

sử.

Bà từng hồi tưởng rằng khi đặt bút ký Hiệp định, bà nghĩ đến những đồng bào, đồng chí đã

ngã xuống và vô cùng xúc động.

Không có một chữ ký nào tự nhiên xuất hiện trên trang giấy. Đằng sau nó là những năm

tháng đấu tranh, những người đã hy sinh, những gia đình chia lìa, những thành phố từng bị

bom đạn tàn phá và hàng triệu con người chờ đợi hòa bình.

6. SAU PARIS, CÂU CHUYỆN VẪN CHƯA KẾT THÚC

Cuộc đời Nguyễn Thị Bình không dừng lại ở Paris. Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp

tục đảm nhiệm nhiều trọng trách. Từ năm 1976 đến năm 1987, bà giữ cương vị Bộ trưởng Bộ

Giáo dục; sau đó công tác tại Ban Đối ngoại Trung ương và giữ nhiều vị trí trong Quốc hội.

Năm 1992, bà được Quốc hội bầu làm Phó Chủ tịch nước và được bầu lại vào năm 1997.

Từ một người phụ nữ bước ra từ phong trào cách mạng, bà trở thành một nhà ngoại giao,

một nhà quản lý giáo dục và một nữ lãnh đạo cấp cao của đất nước.

Nhìn lại toàn bộ cuộc đời ấy, có thể thấy một sợi chỉ xuyên suốt: phụng sự đất nước. Vai

trò thay đổi theo từng giai đoạn, nhưng trách nhiệm thì không.

7. CÂU CHUYỆN CÒN LẠI CHO THẾ HỆ HÔM NAY

Có những nhân vật lịch sử được nhớ đến bởi một trận đánh. Có người được nhớ bởi một

chiến thắng. Còn Nguyễn Thị Bình được nhớ bởi một cuộc chiến không diễn ra bằng tiếng

súng.

Câu chuyện thời hoa lửa – Nguyễn Thị Bình | Trang 4Hình ảnh bà ngồi giữa bàn đàm phán Paris khiến người ta dễ nghĩ đến một nhà ngoại giao.

Nhưng phía sau người phụ nữ ấy là cả một thế hệ Việt Nam đã sống, chiến đấu và hy sinh

trong những năm tháng khốc liệt nhất của thế kỷ XX.

Điều làm tôi ấn tượng nhất ở bà không chỉ là việc bà từng là Bộ trưởng Ngoại giao hay

từng ký Hiệp định Paris, mà là hình ảnh một người phụ nữ nhỏ bé nhưng không nhỏ bé trước

lịch sử.

Ngày hôm nay, “thời hoa lửa” đã trở thành ký ức. Nhưng những giá trị được tạo nên từ

thời hoa lửa — lòng yêu nước, bản lĩnh, trách nhiệm, trí tuệ và khát vọng hòa bình — vẫn còn

nguyên ý nghĩa.

Chúng ta có thể không phải ngồi ở một bàn đàm phán như Nguyễn Thị Bình, nhưng có thể

học cách đứng vững trước khó khăn như bà. Có thể chúng ta không phải ký một văn kiện làm

thay đổi lịch sử, nhưng có thể góp phần viết tiếp lịch sử bằng những việc mình làm hôm nay.

Bà Nguyễn Thị Bình trả lời phỏng vấn báo chí tại Paris, tháng 1/1969. Ảnh tư liệu đăng trên Báo Nghệ An.

Nguyễn Thị Bình đã đi qua chiến tranh để tìm kiếm hòa bình. Bà từng đứng giữa Paris hoa

lệ, nhưng trong tâm trí vẫn là một Việt Nam đang chịu đựng bom đạn. Bà từng ngồi trước

những người đại diện cho các thế lực lớn, nhưng chưa bao giờ quên mình đang nói thay tiếng

nói của một dân tộc.

Câu chuyện thời hoa lửa – Nguyễn Thị Bình | Trang 5Và khi nét bút cuối cùng được đặt xuống ngày 27 tháng 1 năm 1973, điều vang lên trong

khoảnh khắc ấy không chỉ là tiếng bút chạm vào giấy. Đó là tiếng vọng của những năm tháng

chiến tranh, của những người đã hy sinh, của những người vẫn đang chờ ngày trở về — và của

một dân tộc đã đi qua lửa đạn với một ước mong giản dị: được sống trong hòa bình, được làm

chủ quê hương và được tự quyết định tương lai của mình.