NGƯỜI PHỤ NỮ GIỮ TRỌN LÒNG TIN GIỮA NHỮNG NĂM THÁNG CHIẾN TRANH

Có những con người bước vào lịch sử bằng những chiến công được ghi lại giữa chiến trường, bằng những trận đánh, những khoảnh khắc quyết liệt và những dấu mốc được nhắc đến qua nhiều thế hệ. Nhưng cũng có những con người đi vào ký ức lịch sử bằng những việc làm rất đỗi âm thầm. Họ không đứng giữa tiếng súng, không trực tiếp cầm vũ khí, không xuất hiện ở những nơi chiến sự được nhìn thấy rõ nhất. Họ sống giữa làng quê, giữa những mái nhà, những khoảng đất tưởng như bình thường, nhưng trong chính sự bình thường ấy lại cất giữ những bí mật có ý nghĩa đối với sự an toàn của những người hoạt động cách mạng.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Yến là một người như thế.

Bà sinh năm 1938, quê ở thôn Mỹ Trung, xã Phước Sơn, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định, nay là xã Tuy Phước Đông, tỉnh Gia Lai. Hiện nay, bà ở thôn Đá Trắng, xã Phước Hữu, tỉnh Khánh Hòa. Cuộc đời bà có những năm tháng gắn bó với quê hương trong một thời kỳ mà chiến tranh hiện diện sâu sắc trong đời sống của mỗi người dân.

Bà lớn lên giữa bom đạn và sự kiểm soát gắt gao của địch. Đó là một hoàn cảnh mà sự bình yên vốn có của một làng quê không còn nguyên vẹn. Một ngày có thể bắt đầu bằng những công việc quen thuộc của đời sống, nhưng phía sau những sinh hoạt bình thường ấy luôn là một cảm giác bất trắc. Người dân phải sống trong những nỗi lo thường trực, phải biết giữ gìn từng lời nói, từng hành động, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể kéo theo những hậu quả nặng nề cho bản thân và gia đình.

Trong hoàn cảnh ấy, con người đứng trước những lựa chọn không dễ dàng. Chiến tranh không chỉ đặt ra câu hỏi về việc phải làm gì, mà còn đặt con người trước câu hỏi mình sẽ đứng về phía nào, sẽ bảo vệ điều gì và sẽ giữ lấy điều gì trong những năm tháng đầy biến động.

Với bà Nguyễn Thị Ngọc Yến, tình yêu quê hương và lòng căm thù giặc dần hun đúc nên ý chí cách mạng. Sự đóng góp của bà không bắt đầu từ một chiến công lớn lao được ghi dấu giữa chiến trường. Nó bắt đầu từ chính cuộc sống của người dân, từ những công việc mà một người phụ nữ bình dị có thể làm trong hoàn cảnh mình đang sống.

Đó là một cách lựa chọn rất âm thầm nhưng cũng rất rõ ràng.

Bà từng đào hầm bí mật để nuôi giấu, che chở cán bộ cách mạng. Nếu nhìn từ cuộc sống hôm nay, một căn hầm có thể chỉ được hình dung như một khoảng đất được đào sâu dưới lòng đất. Nhưng trong những năm tháng chiến tranh, một căn hầm bí mật không đơn giản chỉ là một nơi trú ẩn. Nó là nơi gắn với sự sống còn của những người đang hoạt động cách mạng và là nơi đặt vào đó niềm tin của những người dân đã lựa chọn che chở họ.

Đào một căn hầm đã là một công việc cần sự cẩn trọng. Nhưng đào xong rồi giữ kín sự tồn tại của nó lại là một thử thách khác. Người đào hầm phải giữ kín. Người đưa cán bộ xuống hầm phải giữ kín. Những người biết đến căn hầm cũng phải giữ kín. Trong hoàn cảnh ấy, một bí mật không được phép trở thành câu chuyện để kể lại. Nó phải được giữ bằng sự im lặng.

Và sự im lặng ấy không phải là một sự im lặng bình thường.

Đó là sự im lặng có ý thức, có trách nhiệm và có thể phải trả giá. Một lời nói sơ suất, một hành động bất cẩn hay một dấu hiệu bất thường đều có thể khiến sự che chở bị phát hiện. Khi đó, không chỉ người được che giấu gặp nguy hiểm mà chính người che chở và gia đình cũng có thể phải đối mặt với những hậu quả nặng nề.

Bà Yến hiểu điều đó.

Một căn hầm nằm giữa làng quê có thể chẳng gây chú ý với người ngoài. Trên mặt đất vẫn là những sinh hoạt của một cuộc sống tưởng như bình thường. Nhưng phía dưới lớp đất ấy lại là một thế giới khác – một thế giới được tạo nên từ sự kín đáo, lòng tin và sự chờ đợi. Căn hầm không có tiếng nói, nhưng những người liên quan đến nó đều hiểu rằng sự im lặng của căn hầm có thể bảo vệ một con người.

Bởi vậy, khi cán bộ vào hầm, trong lòng người che chở luôn có một nỗi lo. Nỗi lo ấy có thể đến từ một tiếng động bất thường, từ một cuộc lùng sục, từ một ánh mắt nghi ngờ hay bất cứ dấu hiệu nào cho thấy bí mật có nguy cơ bị phát hiện. Trong chiến tranh, có những lúc sự bình thản bên ngoài phải được giữ thật nguyên vẹn để che giấu những điều đang diễn ra bên trong.

Người phụ nữ ấy đã sống với sự căng thẳng như vậy.

Nhưng bà vẫn làm.

Hai chữ rất ngắn, song khi đặt trong hoàn cảnh ấy, chúng trở nên nặng hơn nhiều. Bà vẫn đào hầm. Bà vẫn che chở cán bộ. Bà vẫn giữ kín điều cần phải giữ kín.

Không có tiếng súng trong đôi tay bà. Không có chiến hào trước mắt. Nhưng cuộc đấu tranh mà bà tham gia vẫn hiện diện trong từng việc làm âm thầm. Mỗi lần che chở một cán bộ, bà phải đối diện với nguy cơ bị phát hiện. Mỗi lần giữ một bí mật, bà phải tự nhắc mình rằng bí mật ấy không chỉ liên quan đến bản thân.

Đó là một sự lựa chọn.

Trong chiến tranh, có những người lựa chọn cầm súng. Có những người lựa chọn làm nhiệm vụ trên những cung đường. Và cũng có những người lựa chọn mở lòng mình, mở mái nhà, mở một khoảng đất và giữ lấy bí mật để bảo vệ người khác. Mỗi lựa chọn có một cách biểu hiện riêng, nhưng đều đòi hỏi con người phải có niềm tin.

Với bà Yến, căn hầm chính là nơi niềm tin ấy được thể hiện bằng hành động.

Nếu chỉ nhìn căn hầm như một công trình nằm sâu dưới lòng đất, người ta sẽ khó cảm nhận được hết ý nghĩa của nó. Căn hầm là nơi gửi gắm niềm tin của người dân vào cách mạng. Trong lòng đất tối tăm, giữa những hiểm nguy luôn rình rập bên ngoài, những con người ấy vẫn giữ lấy một niềm tin mà họ cho rằng cần phải bảo vệ bằng mọi giá.

Niềm tin ấy không cần phải được nói bằng những lời lớn lao. Nó được thể hiện qua việc làm. Một căn hầm được đào. Một cán bộ được che chở. Một bí mật được giữ kín. Một người phụ nữ chấp nhận những nguy cơ có thể xảy đến với mình và gia đình.

Có những lời hứa không được viết trên giấy nhưng lại được giữ bằng cả sự can đảm của một đời người.

Bà Yến không trực tiếp cầm súng nơi chiến trường. Nhưng bằng đôi tay của mình, bà đào hầm. Bằng sự can đảm của mình, bà che chở cán bộ. Bằng sự im lặng và lòng trung thành, bà bảo vệ những người đã đặt niềm tin vào mình.

Những hành động ấy không ồn ào. Có lẽ cũng chính vì không ồn ào nên chúng dễ bị khuất khỏi những hình dung thông thường về chiến tranh. Khi người ta nhìn vào lịch sử qua những trận đánh, người ta có thể thấy những người ở nơi tiếng súng vang lên. Nhưng phía sau đó còn có những làng quê, những gia đình, những người phụ nữ và những người dân bình thường sống giữa hiểm nguy.

Họ không đứng ở nơi trung tâm của chiến trường, nhưng họ góp phần tạo nên một hậu phương của niềm tin.

Lịch sử không chỉ được làm nên bởi những người có tên trong những chiến công lớn. Lịch sử còn được tạo nên từ những người bình dị làm những việc cần làm trong hoàn cảnh của mình. Một căn hầm, một mái nhà, một sự chở che và một lòng trung thành cũng có thể trở thành những dấu tích của lịch sử.

Nhiều năm trôi qua, bà Yến nay đã ở tuổi cao. Thời gian mang theo nhiều đổi thay. Những ký ức của một đời người có thể không còn nguyên vẹn như thuở ban đầu. Nhưng những căn hầm bí mật vẫn là một phần trong cuộc đời bà, một phần ký ức gắn với thời hoa lửa mà bà đã đi qua bằng lòng yêu quê hương và sự kiên trung với cách mạng.

Có thể những căn hầm năm xưa giờ không còn nguyên hình dáng. Đất đai, cây cỏ và sự đổi thay của làng quê có thể đã phủ lên những dấu tích ấy. Nhưng điều được gửi gắm trong những căn hầm ấy thì không dễ biến mất.

Đó là lòng tin.

Đó là sự kiên trung.

Đó là sự lựa chọn bảo vệ nhau giữa hiểm nguy.

Và đó là một phần ký ức của người dân trong những năm tháng chiến tranh.

Nhìn lại câu chuyện của bà Nguyễn Thị Ngọc Yến, điều đáng nhớ không chỉ là một người phụ nữ từng đào hầm. Điều đáng nhớ hơn là phía sau công việc ấy có một con người đã lựa chọn đứng về phía cách mạng bằng chính khả năng của mình. Bà đã làm những điều mình có thể làm trong hoàn cảnh mình đang sống. Chính sự giản dị ấy làm nên chiều sâu của câu chuyện.

Bởi lòng yêu nước đôi khi không bắt đầu từ những điều lớn lao. Nó có thể bắt đầu bằng việc che chở một người, giữ kín một bí mật, bảo vệ một cán bộ cách mạng trước sự truy lùng của kẻ địch.

Những việc làm ấy có thể không được nhìn thấy ngay lập tức. Nhưng thời gian có một cách riêng để trả lại ý nghĩa cho những điều từng bị che khuất. Khi chiến tranh đã lùi xa, khi cuộc sống trở lại bình yên, những câu chuyện của người từng sống trong thời đại ấy trở thành những chứng nhân lặng lẽ.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Yến là một trong những chứng nhân như vậy.

Cuộc đời bà nhắc chúng ta rằng trong những thời khắc khắc nghiệt, phẩm chất của con người thường được bộc lộ qua lựa chọn. Có người chọn đứng ngoài. Có người chọn im lặng. Và có người chọn bảo vệ điều mà mình tin là đúng, dù biết phía trước có thể là hiểm nguy.

Bà đã chọn sự che chở.

Bà đã chọn lòng tin.

Bà đã chọn cách âm thầm góp sức cho cách mạng.

Những lựa chọn ấy đã làm nên một phần cuộc đời bà và trở thành một phần ký ức của quê hương.

Ngày hôm nay, khi nhìn lại câu chuyện ấy, chúng ta không cần phải biến người phụ nữ ấy thành một hình tượng xa lạ với đời sống. Trái lại, chính sự bình dị của bà mới làm câu chuyện trở nên gần gũi. Bà là một người phụ nữ sống trong hoàn cảnh của mình, làm những công việc trong khả năng của mình và chấp nhận những điều mà một người bình thường có thể rất khó chấp nhận.

Lịch sử, suy cho cùng, được tạo nên từ những con người cụ thể như thế.

Những con người không nhất thiết phải đứng ở nơi ánh sáng rực rỡ, nhưng đã giữ cho một niềm tin không tắt trong những năm tháng tối tăm.

THÔNG ĐIỆP GỬI ĐẾN THẾ HỆ TRẺ, ĐOÀN VIÊN, THANH NIÊN NGÀY NAY: Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Ngọc Yến nhắc thế hệ trẻ rằng trách nhiệm với quê hương không nhất thiết phải bắt đầu từ những việc lớn lao; điều quan trọng là biết lựa chọn điều đúng đắn, biết sống có trách nhiệm và dám làm những việc có ích cho cộng đồng. Từ sự lựa chọn âm thầm của một người phụ nữ trong chiến tranh, đoàn viên, thanh niên hôm nay cần biết biến tình yêu quê hương thành hành động cụ thể, giữ gìn niềm tin, sống kiên định với những giá trị tốt đẹp và sẵn sàng đóng góp bằng chính khả năng của mình.