Người phụ nữ gửi lại tuổi xuân trong một cuốn sổ nhỏ

Có những kỷ vật lịch sử rất lớn.

Một lá cờ.

Một khẩu súng.

Một chiếc máy truyền tin.

Một bộ quân phục.

Nhưng cũng có những kỷ vật nhỏ đến mức nếu không được đặt trong bảo tàng, có lẽ chẳng ai nghĩ chúng từng gắn với một con người đã đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của lịch sử.

Một cuốn sổ tay.

Một chiếc kẹp tóc.

Hai vật dụng tưởng chừng rất bình thường.

Nhưng phía sau chúng là câu chuyện về một người phụ nữ đã dành cả tuổi xuân cho cách mạng.

Đó là Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng.

Câu chuyện về bà không chỉ là câu chuyện của một nữ cán bộ cách mạng.

Đó còn là câu chuyện về một người phụ nữ với những tình cảm rất đời thường, một người biết yêu thương, biết nhớ nhung, biết chăm chút cho bản thân, nhưng khi đất nước cần, đã chấp nhận bước vào con đường đầy hiểm nguy.

Từ một người phụ nữ đến với cách mạng

Lê Thị Riêng trưởng thành trong thời kỳ đất nước chìm trong chiến tranh và chế độ thuộc địa.

Đó là thời đại mà cuộc sống của người dân Việt Nam, đặc biệt ở Nam Bộ, chịu nhiều mất mát và đàn áp.

Phong trào cách mạng ngày càng phát triển.

Trong phong trào ấy, phụ nữ không đứng ngoài.

Họ tham gia tuyên truyền.

Họ vận động quần chúng.

Họ nuôi giấu cán bộ.

Họ làm liên lạc.

Họ tổ chức cơ sở.

Và có những người phụ nữ trực tiếp đảm nhận những vị trí quan trọng trong tổ chức cách mạng.

Lê Thị Riêng là một trong những người như thế.

Bà gắn bó với công tác phụ nữ và phong trào cách mạng ở Nam Bộ.

Công việc ấy đòi hỏi sự kiên trì.

Bởi muốn vận động phụ nữ, trước hết phải hiểu cuộc sống của họ.

Phải biết những khó khăn mà họ đang đối mặt.

Phải biết cách tập hợp những người tưởng như chỉ quanh quẩn với gia đình, ruộng vườn và con cái thành một lực lượng có tổ chức.

Đó là công việc không ồn ào.

Nhưng có ý nghĩa rất lớn.

Khi người phụ nữ bước ra khỏi căn nhà nhỏ

Trong xã hội truyền thống, người phụ nữ thường được gắn với gia đình.

Nhưng chiến tranh đã đặt ra những yêu cầu khác.

Đất nước cần những người phụ nữ bước ra khỏi căn nhà nhỏ của mình.

Họ trở thành cán bộ.

Thành liên lạc viên.

Thành người tổ chức.

Thành người vận động quần chúng.

Thành những chiến sĩ hoạt động bí mật.

Lê Thị Riêng đã lựa chọn con đường ấy.

Bà không chỉ tham gia cách mạng với tư cách một người phụ nữ.

Bà trở thành một cán bộ có vai trò trong phong trào.

Điều đó đồng nghĩa với việc cuộc sống riêng phải nhường chỗ cho nhiệm vụ.

Những cuộc gặp gỡ phải bí mật.

Những chuyến đi phải cẩn trọng.

Mỗi mối liên hệ đều có thể trở thành nguy hiểm.

Một người cán bộ hoạt động trong lòng địch không thể sống như một người bình thường.

Ngay cả những điều nhỏ nhất cũng phải cân nhắc.

Công việc thầm lặng phía sau phong trào

Khi nói về chiến tranh, người ta thường nhớ đến những trận đánh.

Nhưng phía sau mỗi phong trào lớn luôn có rất nhiều công việc âm thầm.

Có người chuẩn bị tài liệu.

Có người truyền tin.

Có người xây dựng cơ sở.

Có người vận động quần chúng.

Có người chăm lo cho những gia đình có người tham gia cách mạng.

Công tác phụ nữ cũng như vậy.

Muốn phong trào phát triển, phải tạo được niềm tin.

Phải đến với từng người.

Hiểu hoàn cảnh của từng gia đình.

Kiên nhẫn thuyết phục.

Và đôi khi phải chấp nhận nguy hiểm để bảo vệ cơ sở.

Lê Thị Riêng đã dành nhiều năm cho công việc ấy.

Không phải lúc nào tên tuổi của bà cũng xuất hiện trên những trang sách lịch sử.

Nhưng những đóng góp của bà nằm trong chính sự trưởng thành của phong trào phụ nữ Nam Bộ.

Một cuốn sổ tay

Ngày nay, khi đến bảo tàng, người ta thường chú ý đến những hiện vật lớn.

Nhưng có những hiện vật nhỏ lại khiến người xem dừng lại lâu hơn.

Một trong số đó là cuốn sổ tay gắn với Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng.

Theo hồ sơ hiện vật của Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, cuốn sổ cùng một chiếc kẹp tóc của bà đã được Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam chuyển giao cho bảo tàng vào năm 1973.

Một cuốn sổ.

Không phải bản kế hoạch quân sự.

Không phải một tài liệu chiến lược.

Chỉ là một vật dụng nhỏ gắn với đời sống của một người phụ nữ.

Nhưng chính sự nhỏ bé ấy lại khiến câu chuyện trở nên đặc biệt.

Bởi khi nhìn vào cuốn sổ, chúng ta có thể nghĩ đến một Lê Thị Riêng rất khác.

Không chỉ là nữ cán bộ cách mạng.

Mà còn là một người phụ nữ có đời sống nội tâm.

Có những suy nghĩ riêng.

Có những điều muốn ghi nhớ.

Có những tình cảm dành cho gia đình, đồng chí và những người thân yêu.

Chiếc kẹp tóc nhỏ bé

Kỷ vật thứ hai là một chiếc kẹp tóc.

Chỉ một chiếc kẹp tóc.

Nhưng nó lại kể một câu chuyện rất khác.

Trong những năm chiến tranh, người phụ nữ vẫn là người phụ nữ.

Họ vẫn có mái tóc cần chải.

Vẫn muốn mình gọn gàng.

Vẫn có những khoảnh khắc chăm sóc bản thân.

Những điều ấy rất nhỏ.

Nhưng chính những điều nhỏ bé giúp chúng ta hiểu rằng những nữ chiến sĩ cách mạng không phải những nhân vật chỉ tồn tại trong những trang sử khô cứng.

Họ có cuộc sống.

Có cảm xúc.

Có vẻ đẹp.

Có những thói quen đời thường.

Và họ đã mang chính con người đời thường ấy bước vào cuộc chiến.

Chiếc kẹp tóc của Lê Thị Riêng vì thế có một ý nghĩa rất riêng.

Nó khiến hình ảnh một nữ chiến sĩ cách mạng trở nên gần gũi hơn với thế hệ hôm nay.

Phía sau người cán bộ là một người phụ nữ

Có thể trong những tài liệu lịch sử, chúng ta thường thấy những chức vụ và nhiệm vụ.

Nhưng phía sau mỗi chức vụ là một con người.

Lê Thị Riêng là một cán bộ cách mạng.

Nhưng bà cũng là một người phụ nữ.

Có những phút yếu lòng.

Có những nỗi nhớ.

Có những mối quan hệ tình cảm.

Có những điều bình dị mà chiến tranh buộc bà phải gác lại.

Đó chính là điều làm cho sự hy sinh của bà trở nên sâu sắc.

Bởi hy sinh không có nghĩa là con người không còn những ước muốn riêng.

Hy sinh là khi con người có những ước muốn ấy nhưng vẫn chấp nhận đặt lợi ích lớn hơn lên trước.

Những ngày tháng nguy hiểm

Hoạt động cách mạng trong lòng địch luôn chứa đựng hiểm nguy.

Không có chiến tuyến rõ ràng.

Không biết ai là người có thể tin tưởng.

Một cuộc gặp có thể bị theo dõi.

Một địa điểm quen thuộc có thể trở thành nơi nguy hiểm.

Một thông tin bị lộ có thể khiến nhiều người bị bắt.

Những cán bộ như Lê Thị Riêng phải sống trong trạng thái cảnh giác thường xuyên.

Nhưng càng khó khăn, bà càng gắn bó với công việc.

Đó là bản lĩnh của người làm cách mạng.

Không phải lúc nào cũng thể hiện bằng tiếng súng.

Nhiều khi chỉ là sự kiên trì.

Sự im lặng.

Sự chịu đựng.

Và khả năng giữ vững niềm tin trong những ngày tưởng như không có lối thoát.

Người phụ nữ giữa phong trào đấu tranh

Một đóng góp quan trọng của Lê Thị Riêng là gắn bó với công tác phụ nữ.

Đây là một lĩnh vực đặc biệt.

Bởi phụ nữ trong chiến tranh phải chịu rất nhiều mất mát.

Họ có thể là người trực tiếp tham gia chiến đấu.

Nhưng cũng có thể là người ở hậu phương.

Người mẹ nuôi con trong chiến tranh.

Người vợ có chồng ra trận.

Người chị chăm sóc gia đình khi người thân hy sinh.

Người phụ nữ che giấu cán bộ.

Người liên lạc đưa thư.

Mỗi người một hoàn cảnh.

Mỗi người một cách đóng góp.

Công tác phụ nữ vì vậy không chỉ là tập hợp lực lượng.

Đó còn là việc đánh thức lòng yêu nước và tinh thần trách nhiệm trong hàng triệu người phụ nữ.

Lê Thị Riêng đã dành tâm huyết cho công việc ấy.

Khi cuộc đời bị chiến tranh cắt ngang

Những năm tháng chiến tranh ngày càng khốc liệt.

Lực lượng cách mạng phải đối diện với sự truy lùng gắt gao.

Nhiều cán bộ lần lượt bị bắt.

Nhiều cơ sở bị phá vỡ.

Nhiều người phải hy sinh.

Lê Thị Riêng cũng không thoát khỏi số phận ấy.

Bà hy sinh trong cuộc đấu tranh đầy gian khổ của cách mạng miền Nam.

Một cuộc đời đang tiếp tục cống hiến bị chiến tranh cắt ngang.

Nhưng điều còn lại không chỉ là sự mất mát.

Đó còn là những gì bà đã để lại cho phong trào phụ nữ và cho những thế hệ đi sau.

Hai kỷ vật và một cuộc đời

Điều khiến câu chuyện về Lê Thị Riêng đặc biệt hơn là ngày nay chúng ta vẫn còn những kỷ vật rất nhỏ gắn với bà.

Một cuốn sổ tay.

Một chiếc kẹp tóc.

Hai vật dụng không thể kể hết một cuộc đời.

Nhưng chúng mở ra hai cánh cửa để nhìn vào con người phía sau nhân vật lịch sử.

Cuốn sổ gợi đến những suy nghĩ, công việc và tình cảm.

Chiếc kẹp tóc gợi đến hình ảnh một người phụ nữ trong đời sống thường ngày.

Hai hiện vật ấy đặt cạnh nhau như một lời nhắc:

Người anh hùng trước hết cũng là một con người.

Họ cũng từng có những ngày bình thường.

Chỉ là khi lịch sử đặt họ trước những lựa chọn khó khăn, họ đã chọn con đường mà mình tin là đúng.

Kỷ vật không biết nói

Một cuốn sổ không thể kể chuyện.

Một chiếc kẹp tóc cũng không thể nói.

Nhưng khi đặt chúng trong bảo tàng, con người có thể kể câu chuyện phía sau.

Đó là lý do việc bảo tồn hiện vật lịch sử có ý nghĩa đặc biệt.

Nếu những kỷ vật ấy biến mất, một phần ký ức cũng có thể biến mất theo.

Một thế hệ trẻ hôm nay có thể không biết Lê Thị Riêng từng sống như thế nào.

Nhưng khi nhìn thấy chiếc kẹp tóc của bà, các em có thể hình dung:

Ngày ấy cũng có một người phụ nữ trẻ chăm sóc mái tóc của mình.

Cũng có những khoảnh khắc bình thường.

Rồi người phụ nữ ấy bước vào cuộc đấu tranh.

Và không trở về.

Lịch sử nhờ vậy không còn xa.

Nó trở thành câu chuyện về một con người.

Năm 2026, cái tên ấy lại được nhắc đến

Trong tháng 7/2026, câu chuyện về Lê Thị Riêng tiếp tục nhận được sự quan tâm khi việc tìm kiếm hài cốt của bà và các đồng đội tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh, được triển khai.

Trong khi công việc tìm kiếm vẫn còn tiếp tục, những kỷ vật tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia vẫn lặng lẽ kể lại câu chuyện về cuộc đời bà.

Điều đó khiến ký ức về Lê Thị Riêng không chỉ nằm trong quá khứ.

Nó trở thành một câu chuyện đang được thế hệ hôm nay tiếp tục tìm hiểu.

Tìm kiếm một hài cốt là tìm kiếm một phần thân thể của người đã hy sinh.

Nhưng tìm kiếm những câu chuyện, những kỷ vật và những ký ức về họ cũng chính là cách tìm lại một phần lịch sử.

Một cái tên giữa lòng thành phố

Ngày nay, nhiều người biết đến Công viên Lê Thị Riêng ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Tên gọi ấy đã trở nên quen thuộc với người dân thành phố.

Nhưng phía sau tên công viên là câu chuyện về một người phụ nữ đã sống trong một thời đại hoàn toàn khác.

Một thời đại mà tuổi trẻ không được lựa chọn cuộc sống bình yên.

Một thời đại mà những người như Lê Thị Riêng phải đánh đổi rất nhiều.

Tên của bà được đặt cho một công viên.

Nhưng điều quan trọng hơn là tên ấy vẫn gợi nhắc về một thế hệ phụ nữ đã góp phần làm nên lịch sử.

Những người phụ nữ không đứng phía sau lịch sử

Khi nhắc đến chiến tranh, chúng ta thường nhớ đến những người lính ngoài mặt trận.

Nhưng lịch sử còn được làm nên bởi những người phụ nữ.

Có người trực tiếp cầm súng.

Có người làm giao liên.

Có người hoạt động bí mật.

Có người vận động quần chúng.

Có người nuôi giấu cán bộ.

Có người giữ hậu phương.

Và có người dành cả cuộc đời cho công tác phụ nữ.

Lê Thị Riêng thuộc về thế hệ ấy.

Bà chứng minh rằng phụ nữ không chỉ là những người đứng phía sau.

Họ cũng là những người trực tiếp tham gia và đóng góp vào những quyết định quan trọng của phong trào cách mạng.

Từ một chiếc kẹp tóc đến một bài học cho tuổi trẻ

Có thể một bạn trẻ hôm nay nhìn chiếc kẹp tóc và nghĩ:

“Đó chỉ là một vật dụng bình thường.”

Đúng.

Nó rất bình thường.

Nhưng chính sự bình thường ấy lại đáng suy ngẫm.

Bởi những người hy sinh cho đất nước cũng từng có những điều bình thường như vậy.

Họ từng có mái tóc.

Có quần áo.

Có gia đình.

Có người thân.

Có những dự định riêng.

Có tương lai mà họ mong muốn.

Nhưng chiến tranh buộc họ phải lựa chọn.

Lê Thị Riêng đã lựa chọn cống hiến.

Vì thế, mỗi kỷ vật nhỏ của bà đều trở thành một lời nhắc về giá trị của hòa bình.

Không để những cái tên trở thành xa lạ

Một trong những cách tốt nhất để tri ân những người đã hy sinh là kể lại câu chuyện về họ.

Không chỉ kể ngày sinh.

Không chỉ kể ngày mất.

Không chỉ kể chức vụ.

Mà phải kể về con người.

Họ đã sống thế nào?

Họ đã yêu thương ai?

Họ đã làm công việc gì?

Họ đã phải từ bỏ điều gì?

Và họ đã lựa chọn như thế nào?

Khi những câu hỏi ấy được đặt ra, nhân vật lịch sử trở nên gần gũi.

Lê Thị Riêng cũng vậy.

Một cuốn sổ.

Một chiếc kẹp tóc.

Hai hiện vật nhỏ.

Nhưng từ đó có thể kể về cả một thế hệ phụ nữ.

Tuổi xuân gửi lại cho đất nước

Tuổi trẻ của Lê Thị Riêng gắn với một thời đại mà mỗi lựa chọn đều có thể quyết định số phận.

Bà đã không chọn sự an toàn.

Bà chọn hoạt động cách mạng.

Không chọn cuộc sống bình lặng.

Bà chọn con đường nhiều hiểm nguy.

Không chỉ sống cho riêng mình.

Bà dành tâm huyết cho phong trào phụ nữ và sự nghiệp cách mạng.

Đến cuối cùng, bà đã hy sinh.

Tuổi xuân ấy không trở lại.

Nhưng những giá trị mà bà để lại vẫn còn.

Có lẽ đó cũng là ý nghĩa sâu sắc nhất của hai kỷ vật đang được lưu giữ.

Một cuốn sổ tay.

Một chiếc kẹp tóc.

Chúng không phải những thứ có giá trị vật chất lớn.

Nhưng chúng có giá trị ký ức.

Chúng nhắc chúng ta rằng:

Lịch sử không chỉ được viết bằng những chiến công lớn.

Lịch sử còn được giữ lại trong những vật dụng rất nhỏ.

Một người phụ nữ có thể để lại cho thế hệ sau không phải một gia tài.

Mà chỉ là một chiếc kẹp tóc.

Một cuốn sổ.

Nhưng phía sau đó là cả một cuộc đời.

Lời nhắn gửi thế hệ trẻ

Ngày hôm nay, chúng ta được sống trong hòa bình.

Thanh niên có thể học tập.

Có thể lựa chọn nghề nghiệp.

Có thể theo đuổi ước mơ.

Có thể yêu thương và xây dựng gia đình.

Những điều tưởng như bình thường ấy từng là một ước mơ xa xỉ đối với nhiều người trong thời chiến.

Vì vậy, nhớ về Lê Thị Riêng không chỉ để biết thêm một nhân vật lịch sử.

Mà để hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng tuổi trẻ của rất nhiều người.

Trong đó có những người phụ nữ.

Những người đã âm thầm cống hiến nhưng không phải lúc nào cũng được nhắc tên đầy đủ.

Lê Thị Riêng đã đi qua một thời đại đầy biến động.

Bà để lại dấu ấn trong phong trào cách mạng và phong trào phụ nữ.

Bà hy sinh khi đất nước vẫn còn chiến tranh.

Nhưng câu chuyện về bà vẫn tiếp tục được kể.

Đặc biệt, những kỷ vật nhỏ bé đang được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ đã giúp hình ảnh người nữ chiến sĩ trở nên gần gũi hơn với công chúng hôm nay.

Một cuốn sổ.

Một chiếc kẹp tóc.

Hai vật nhỏ bé.

Nhưng chứa đựng một thông điệp rất lớn:

Đằng sau mỗi cái tên trong lịch sử là một con người từng có tuổi trẻ, tình cảm, ước mơ và một cuộc đời riêng.

Lê Thị Riêng đã trao tuổi trẻ ấy cho đất nước.

Và hôm nay, khi nhắc đến bà, chúng ta không chỉ nhắc đến một người đã hy sinh.

Chúng ta nhắc đến một người phụ nữ đã sống có lý tưởng, có trách nhiệm và có lòng yêu nước sâu sắc.

Đó là lý do câu chuyện về bà cần tiếp tục được kể cho thế hệ trẻ.

Để những cái tên của thời hoa lửa không trở thành những cái tên xa lạ.

Để một cuốn sổ nhỏ vẫn có thể kể được câu chuyện của một cuộc đời lớn.

Và để mỗi chúng ta hiểu hơn giá trị của hai chữ hòa bình.