NGƯỜI PHỤ NỮ KHÔNG CÚI ĐẦU

Có những người phụ nữ bước vào lịch sử bằng một cuộc đời rất dài, nhưng cũng có những người ngã xuống khi vừa qua tuổi ba mươi, để lại dấu ấn bất tử trong lòng muôn thế hệ. Nguyễn Thị Minh Khai chính là một người con gái như thế. Tên thật của bà là Nguyễn Thị Vịnh, sinh năm 1910 tại thành phố Vinh (Nghệ An), quê gốc ở Đức Thọ (Hà Tĩnh). Mười bảy tuổi bước vào con đường cách mạng, tuổi trẻ của bà không có những buổi chiều bình yên, không có một cuộc sống riêng tư êm đềm như bao người con gái khác, mà gắn liền với những buổi họp bí mật, những nẻo đường đêm, nhà tù lạnh lẽo và cuối cùng là một pháp trường rực lửa.

Sinh ra trong một gia đình công chức nhỏ giữa vùng đất xứ Nghệ giàu truyền thống yêu nước, cô gái Nguyễn Thị Vịnh từ sớm đã chứng kiến cảnh đất nước đắm chìm trong đêm dài nô lệ. Năm 1927, mới 17 tuổi, bà tham gia Tân Việt Cách mạng Đảng. Giữa những ngày sục sôi của phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh (1930 - 1931), cô gái trẻ ấy đã trưởng thành vượt bậc, thể hiện sự mưu trí, can đảm và bản lĩnh kiên cường của một người chiến sĩ cách mạng thực thụ.

Con đường hoạt động cuốn bà rời xa quê nhà, từ Nghệ An sang Hồng Kông làm việc tại Văn phòng Phương diện Đông Dương của Quốc tế Cộng sản. Cũng chính trong những năm tháng đầy bão tố ấy, bà gặp gỡ đồng chí Lê Hồng Phong — người bạn đời, người đồng chí chung lý tưởng. Tình yêu của họ không có nhiều những ngày tháng bình yên bên nhau mà gắn liền với những hiểm nguy chực chờ. Năm 1939, bà sinh con gái Lê Nguyễn Hồng Minh. Nhưng gạt lại nỗi lòng của một người mẹ trẻ, bà phải gửi con cho cơ sở nuôi dưỡng để tiếp tục dấn thân vào cuộc chiến.

Trở về nước, Nguyễn Thị Minh Khai giữ trọng trách Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn. Giữa lòng đô thành dày đặc mật thám, bà lãnh đạo phong trào bằng sự khôn khéo và lòng dũng cảm. Chiếc mâm gỗ giản dị trong căn nhà bí mật trở thành “xưởng in” truyền đơn kêu gọi quần chúng đứng lên. Nhưng rồi tháng 7 năm 1940, bà bị địch bắt và đưa về Khám Lớn Sài Gòn. Mặc cho những trận tra tấn dã man của thực dân Pháp, bà vẫn giữ trọn khí tiết, nhất quyết không khai báo để bảo vệ tổ chức và đồng chí.

Sáng ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại Ngã ba Giồng (Hóc Môn), thực dân Pháp đưa Nguyễn Thị Minh Khai cùng các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu ra xử bắn. Trước họng súng kẻ thù, người nữ Bí thư Thành ủy Sài Gòn bước đi với tư thế hiên ngang, không van xin, không cúi đầu, giữ vững niềm tin sắt đá vào ngày chiến thắng của dân tộc.

Nguyễn Thị Minh Khai ngã xuống khi mới 31 tuổi. Bà ra đi khi chưa kịp nghe tiếng con gái lớn lên gọi "mẹ", nhưng sự hy sinh cao cả của bà và chồng — đồng chí Lê Hồng Phong — đã trở thành ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ mai sau. Hơn tám mươi năm trôi qua, những con đường, ngôi trường mang tên Nguyễn Thị Minh Khai trên khắp mọi miền Tổ quốc vẫn ngày ngày nhắc nhớ về một hình ảnh bất tử: Người phụ nữ xứ Nghệ kiên trung, người chiến sĩ cách mạng không bao giờ cúi đầu trước gian nguy.