Người phụ nữ kiên trung
Buổi chiều ngày 16-8-1935, Đại hội Quốc tế Cộng sản họp phiên thứ 40. Đại hội nghe nữ đồng chí Phan Lan, đại biểu Đông Dương đọc tham luận “Vai trò phụ nữ Đông Dương tham gia đấu tranh cách mạng”. Mở đầu, đồng chí nói:
Lần đầu tiên trên diễn đàn Quốc tế, một phụ nữ phương Đông, một nữ chiến sĩ cách mạng Việt Nam cất tiếng nói dõng dạc vạch trần chính sách xâm lược của bọn thực dân Pháp đối với Đông Dương. Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai sinh năm 1910, trong một gia đình công chức nhỏ tại Vinh (nay thuộc tỉnh Nghệ An). Thời kỳ học tiểu học, chị được thầy giáo Trần Phú giác ngộ cách mạng, chỉ cho hướng đi đúng đắn của thanh niên. Năm 17 tuổi, chị được giới thiệu vào Đảng Tân Việt (đến năm 1930, Tân Việt cách mạng Đảng chuyển thành Đông Dương cộng sản liên đoàn)Mùa hè năm 1930, Minh Khai được cử sang Hương Cảng làm việc tại văn phòng chi nhánh Đông phương bộ của Quốc tế Cộng sản. Ở đây, chị được Bác Hồ trực tiếp giáo dục về lý luận, chính trị và kinh nghiệm hoạt động cách mạng. Do yêu cầu công tác, chị đã khắc phục khó khăn, kiên trì học các thứ tiếng Anh, Pháp và Trung Quốc. Cuối năm 1934, Nguyễn Thị Minh Khai được cử làm đại biểu trong đoàn đại biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương đi dự Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ 7 ở Mát-xcơ-va. Sau đại hội, chị ở lại Mát-xcơ-va tiếp tục học một thời gian nữa tại trường Đại học Đông Phương Xta-lin. Giữa năm 1936, chị về nước, tham gia Xứ ủy Nam kỳ và là bí thư Thành ủy Sài Gòn-Chợ Lớn. Đây là nơi tập trung nhiều cơ quan đầu não của địch, nhưng cũng là nơi đã nổ ra những cuộc đấu tranh cách mạng quyết liệt của nhân dân lao động. Các cuộc biểu tình, mít tinh đòi quyền tự do dân chủ, cơm áo, hòa bình diễn ra liên tiếp, sôi nổi. Thời gian này, chị Minh Khai viết một cuốn sách giới thiệu về phong trào đấu tranh của phụ nữ Quốc tế, để giáo dục và nâng cao nhận thức về cách mạng cho chị em phụ nữ. Chị không những tích cực lãnh đạo phong trào quần chúng đấu tranh mà còn đặc biệt chú ý xây dựng Đảng ở Sài Gòn-Chợ Lớn. Tháng 7-1940, sau khi họp xứ ủy, Nguyễn Thị Minh Khai bị địch bắt. Trong phiên tòa xử kín của bọn thực dân, khi nghe tên chánh án tuyên án: “Nguyễn Thị Minh Khai, tử hình!”, chị thản nhiên quay lại trìu mến dặn em gái: “Thôi, em về đi. Chị chết nhưng không ân hận, vì chị đã làm một việc có ích cho dân tộc, cho cách mạng”. Trở về Khám Lớn Sài Gòn, Nguyễn Thị Minh Khai tiếp tục cuộc sống chiến đấu của mình. Chị luôn nêu cao gương hoạt động bền bỉ và tinh thần lạc quan. Chị tranh thủ từng ngày, từng giờ truyền lại những bài học và kinh nghiệm đấu tranh cách mạng cho chị em trong tù. Trong những ngày ở xà lim án chém. Chờ ra pháp trường, chị tước vải áo nhà tù, lấy từng sợi vải để đan thành chiếc áo gối. Từng đường đăng-ten, từng mũi chỉ khâu của áo gối đều gói ghém tình sâu nghĩa nặng của Minh Khai đối với bố mẹ già. Nghĩ đến Lê Hồng Phong, người chồng thân yêu, người đồng chí chiến đấu đang bị quân thù giam cầm ngoài Côn Đảo, chị nhờ các đồng chí nhắn gửi lời chào vĩnh biệt!
