NGƯỜI PHỤ NỮ LÀM NÊN MỘT PHONG TRÀO

NGUYỄN THỊ ĐỊNH – NGƯỜI PHỤ NỮ LÀM NÊN MỘT PHONG TRÀO

Họ và tên: Nguyễn Thị Định
Tên thường gọi: Ba Định, Cô Ba Định
Sinh: 15/3/1920
Mất: 26/8/1992
Quê quán: Lương Hòa, Giồng Trôm, Bến Tre
Phân loại: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – nữ tướng Quân đội nhân dân Việt Nam – nhà lãnh đạo cách mạng
Địa bàn hoạt động tiêu biểu: Bến Tre – Nam Bộ – chiến trường miền Nam
Dấu ấn tiêu biểu: Đồng Khởi Bến Tre năm 1960 – “Đội quân tóc dài” – đường vận chuyển vũ khí từ Bắc vào Nam – công tác phụ nữ

Ngày 15 tháng 3 năm 1920, tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre, Nguyễn Thị Định ra đời trong một gia đình nông dân có truyền thống yêu nước.

Bến Tre những năm đầu thế kỷ XX là một vùng đất giàu truyền thống đấu tranh. Những câu chuyện về quê hương, về những người đi trước và cảnh đời của người dân dưới chế độ thuộc địa đã sớm hình thành trong cô gái trẻ Nguyễn Thị Định ý thức về vận mệnh của đất nước.

Năm 1936, khi mới mười sáu tuổi, bà bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng.

Đó là bước ngoặt đầu tiên của cuộc đời. Từ một cô gái nông dân ở vùng quê Nam Bộ, Nguyễn Thị Định bước vào một con đường mà phía trước là những năm tháng hoạt động bí mật, bị bắt, bị giam cầm, những chuyến đi nguy hiểm và sau này là những năm tháng trực tiếp chỉ huy phong trào cách mạng.

Tuổi trẻ của bà vì thế sớm gắn với đất nước. Không phải bằng những điều lớn lao ngay từ đầu, mà bằng những công việc âm thầm của một người cán bộ cách mạng ở cơ sở.

Những năm hoạt động cách mạng đầu tiên đưa Nguyễn Thị Định vào một hoàn cảnh mà mỗi người cán bộ đều phải đối mặt với nguy hiểm.

Cách mạng hoạt động trong điều kiện bí mật. Cơ sở có thể bị phát hiện bất cứ lúc nào. Người cán bộ phải vừa vận động quần chúng, vừa bảo vệ tổ chức, vừa tìm cách duy trì phong trào. Nguyễn Thị Định từng bị bắt và trải qua những năm tháng tù đày. Nhưng những thử thách ấy không làm bà rời bỏ con đường đã lựa chọn.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bắt đầu. Ở Nam Bộ, cuộc chiến diễn ra trong điều kiện vô cùng khó khăn. Lực lượng cách mạng thiếu vũ khí, thiếu phương tiện và phải hoạt động giữa vùng địch kiểm soát.

Trong hoàn cảnh ấy, một nhiệm vụ đặc biệt được đặt ra: đưa vũ khí từ miền Bắc vào chiến trường Nam Bộ.

Và Nguyễn Thị Định đã trở thành một trong những người tham gia thực hiện nhiệm vụ đó.

Cuối tháng 3 năm 1946, Tỉnh ủy Bến Tre cử Nguyễn Thị Định cùng một phái đoàn ra miền Bắc báo cáo tình hình và xin vũ khí chi viện cho chiến trường Nam Bộ.

Đây là một chuyến đi đặc biệt.

Từ miền Nam ra miền Bắc trong những năm đầu của cuộc kháng chiến đã khó khăn; nhưng khó khăn hơn nữa là nhiệm vụ đưa vũ khí trở lại chiến trường.

Theo tư liệu của Bộ Quốc phòng, tháng 11 năm 1946, Nguyễn Thị Định được giao nhiệm vụ trở về Nam bằng đường biển trên một con thuyền mang theo 10 tấn vũ khí do miền Bắc chi viện. Con thuyền vượt biển mang theo không chỉ những kiện vũ khí. Nó mang theo sự chi viện từ hậu phương cho chiến trường đang chiến đấu.

Và với Nguyễn Thị Định, chuyến đi ấy cũng là một thử thách về bản lĩnh.

Sau này, những tuyến vận tải trên biển tiếp tục được tổ chức và phát triển, góp phần hình thành đường Hồ Chí Minh trên biển. Nhưng từ trước khi con đường ấy trở thành một tuyến vận tải chiến lược, những chuyến đi như chuyến của Nguyễn Thị Định đã cho thấy một thực tế: để chiến trường có thể tiếp tục chiến đấu, phải có những con người dám vượt qua biển cả, hiểm nguy và sự truy đuổi của kẻ thù.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt. Ở miền Nam, chính quyền Ngô Đình Diệm tiến hành đàn áp những người từng tham gia kháng chiến và những người yêu nước. Phong trào cách mạng đứng trước những khó khăn rất lớn.

Nguyễn Thị Định lúc này đã là một cán bộ có nhiều kinh nghiệm. Cuối năm 1959, trên cương vị Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, bà được cử đi tiếp thu Nghị quyết 15 của Trung ương.

Ngày 30 tháng 12 năm 1959, bà trở về Bến Tre. Ngày 1 tháng 1 năm 1960, bà triệu tập cuộc họp để truyền đạt tinh thần Nghị quyết 15 và cùng Tỉnh ủy bàn phương hướng phát động quần chúng nổi dậy phá thế kìm kẹp, giành quyền làm chủ ở nông thôn. Một quyết định lịch sử được đưa ra.

Ngày 17 tháng 1 năm 1960 được chọn làm ngày nổi dậy đồng loạt. Ba xã được chọn làm điểm là Định Thủy, Phước Hiệp và Bình Khánh.

Từ những địa bàn này, phong trào nhanh chóng lan rộng. Bến Tre bước vào một cuộc nổi dậy mà sau này được cả nước biết đến với tên gọi:

Đồng Khởi.

Điểm đặc biệt của phong trào Đồng Khởi không chỉ nằm ở quy mô. Đó còn là cách tổ chức và huy động sức mạnh của quần chúng. Tại Bến Tre, phong trào kết hợp đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang và binh vận. Trong đó, phụ nữ đóng một vai trò rất quan trọng. Một lực lượng đặc biệt xuất hiện và trở thành hình ảnh nổi bật của phong trào: “Đội quân tóc dài”.

Những người phụ nữ không chỉ đứng phía sau cuộc đấu tranh. Họ trực tiếp tham gia vận động quần chúng, đấu tranh chính trị, binh vận và hỗ trợ lực lượng vũ trang.

Phong trào ấy gắn chặt với vai trò tổ chức, chỉ đạo của Nguyễn Thị Định.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chính Nguyễn Thị Định là người sử dụng khái niệm “Đồng khởi” để gọi cuộc nổi dậy đồng loạt tại Bến Tre; bà trực tiếp chỉ đạo đợt Đồng Khởi đầu tiên diễn ra ngày 17/1/1960. Phong trào sau đó lan rộng và trở thành một cao trào ở miền Nam.

Ở Bến Tre, người dân gọi bà bằng cái tên thân mật: Cô Ba Định.

Đằng sau cái tên giản dị ấy là một người phụ nữ có vai trò đặc biệt trong một trong những bước ngoặt của cách mạng miền Nam.

Khi nhắc đến Nguyễn Thị Định, người ta thường nhắc đến “Đội quân tóc dài”.Đó không chỉ là một hình ảnh đẹp. Đó là một lực lượng chính trị đặc biệt của phụ nữ miền Nam trong những năm chiến tranh.

Những người phụ nữ ấy có thể là người mẹ, người vợ, người chị, người em trong những gia đình bình thường. Nhưng khi quê hương đứng trước thử thách, họ bước ra khỏi căn nhà của mình để tham gia đấu tranh. Họ đấu tranh bằng tiếng nói của quần chúng, bằng sự đoàn kết và bằng nhiều hình thức phù hợp với từng hoàn cảnh.

Cách tổ chức và phát huy lực lượng phụ nữ của Bến Tre trở thành một nét nổi bật của phong trào Đồng Khởi. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận mô hình đấu tranh với “ba mũi giáp công” – chính trị, vũ trang và binh vận, cùng sự phát triển của “Đội quân tóc dài”, đã trở thành một nét đặc sắc của phong trào Đồng Khởi và lan rộng ở miền Nam.

Trong phong trào ấy, Nguyễn Thị Định không đứng ngoài cuộc.

Bà là người tổ chức, chỉ đạo và trực tiếp gắn bó với những người phụ nữ đang tham gia cuộc đấu tranh Đó cũng là lý do tên tuổi của bà trở thành một phần không thể tách rời khi nhắc đến Đồng Khởi Bến Tre.