Người phụ nữ mang tiếng nói Việt Nam ra thế giới

Có những người phụ nữ bước vào lịch sử bằng một trận đánh.

Có người được nhớ đến bởi một lần hy sinh.

Nhưng cũng có những người bước vào lịch sử bằng tiếng nói của mình.

Một tiếng nói đại diện cho những người phụ nữ Việt Nam.

Một tiếng nói cất lên giữa diễn đàn quốc tế trong những năm mà đất nước còn chìm dưới ách thống trị của thực dân.

Người phụ nữ ấy là Nguyễn Thị Minh Khai.

Bà sinh năm 1910, tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, tại Vinh, Nghệ An, trong một gia đình công chức. Từ khi còn trẻ, bà đã sớm tiếp xúc với những tư tưởng tiến bộ và tham gia phong trào yêu nước.

Năm 1927, khi mới 17 tuổi, Nguyễn Thị Minh Khai tham gia hoạt động cách mạng và được giới thiệu vào tổ chức Tân Việt. Những năm tháng tuổi trẻ của bà từ đó không còn là những ngày tháng bình thường.

Trong khi nhiều cô gái cùng tuổi chỉ nghĩ đến học hành, gia đình và tương lai riêng, Nguyễn Thị Minh Khai đã lựa chọn một con đường đầy nguy hiểm.

Con đường hoạt động cách mạng.

Đó là lựa chọn đồng nghĩa với việc phải xa gia đình.

Phải sống bí mật.

Phải thay đổi nơi ở.

Phải đối mặt với sự theo dõi của chính quyền thực dân.

Và bất cứ lúc nào cũng có thể bị bắt.

Nhưng những nguy hiểm ấy không khiến người phụ nữ trẻ lùi bước.

Ngược lại, càng hoạt động, Nguyễn Thị Minh Khai càng trưởng thành.

Đầu những năm 1930, phong trào cách mạng Việt Nam bước vào một giai đoạn mới.

Nguyễn Thị Minh Khai được cử sang Hồng Kông hoạt động tại Văn phòng Chi nhánh Ban Phương Đông của Quốc tế Cộng sản.

Một cô gái xuất thân từ thành phố Vinh khi ấy đã có mặt ở một môi trường hoạt động quốc tế.

Công việc không đơn giản.

Nó đòi hỏi khả năng tổ chức.

Khả năng liên lạc.

Khả năng học tập.

Và đặc biệt là bản lĩnh chính trị.

Nguyễn Thị Minh Khai từng bị bắt tại Hồng Kông và phải trải qua những ngày tháng tù đày.

Nhưng những khó khăn ấy không chấm dứt hoạt động của bà.

Sau khi được trả tự do, bà tiếp tục hoạt động.

Năm 1935 là một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Nguyễn Thị Minh Khai.

Bà được cử làm đại biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương tham dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản tại Moskva.

Tại đây, bà sử dụng bí danh Phan Lan.

Một người phụ nữ Việt Nam đứng trước một diễn đàn quốc tế.

Đó không chỉ là sự kiện đối với cá nhân bà.

Đó còn là một hình ảnh đặc biệt của phong trào cách mạng Việt Nam thời kỳ ấy.

Tại Đại hội, Nguyễn Thị Minh Khai trình bày tham luận về vai trò của phụ nữ Đông Dương trong cuộc đấu tranh cách mạng.

Hãy thử hình dung hoàn cảnh của thời điểm đó.

Đất nước Việt Nam vẫn đang chịu sự thống trị của thực dân Pháp.

Phụ nữ Việt Nam còn phải chịu nhiều hạn chế trong xã hội.

Vậy mà một phụ nữ Việt Nam đã đứng trên diễn đàn quốc tế và nói về cuộc đấu tranh của phụ nữ Đông Dương.

Tiếng nói ấy không chỉ nói về bản thân bà.

Nó nói về hàng triệu phụ nữ đang sống trong một xã hội thuộc địa.

Những người phụ nữ làm ruộng.

Những người công nhân.

Những người mẹ.

Những cô gái trẻ.

Những người đang tham gia các phong trào đấu tranh.

Nguyễn Thị Minh Khai muốn thế giới biết rằng phụ nữ Đông Dương không đứng ngoài cuộc đấu tranh giành độc lập.

Họ cũng là những người tham gia.

Họ cũng là những người chịu hy sinh.

Và họ cũng có thể trở thành lực lượng quan trọng của cách mạng.

Điều đặc biệt ở Nguyễn Thị Minh Khai là bà không chỉ hoạt động bằng lòng nhiệt huyết.

Bà còn có khả năng tổ chức và diễn đạt.

Bà học tập.

Nghiên cứu.

Tham gia công tác.

Tiếp xúc với phong trào cách mạng quốc tế.

Tất cả những trải nghiệm ấy giúp bà hiểu rõ hơn vị trí của người phụ nữ trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.

Và quan trọng hơn, bà hiểu rằng muốn thay đổi xã hội thì phải đánh thức sức mạnh của quần chúng.

Trong đó có phụ nữ.

Sau thời gian hoạt động ở nước ngoài, Nguyễn Thị Minh Khai trở về nước.

Bà được phân công hoạt động tại Nam Kỳ, trực tiếp làm Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn.

Đây là giai đoạn vô cùng khó khăn.

Phong trào cách mạng bị chính quyền thực dân đàn áp mạnh.

Cán bộ phải hoạt động bí mật.

Thông tin liên lạc luôn có nguy cơ bị phát hiện.

Mỗi cuộc gặp đều có thể trở thành một cái bẫy.

Nhưng Nguyễn Thị Minh Khai vẫn tiếp tục công việc.

Bà tổ chức.

Liên lạc.

Xây dựng cơ sở.

Vận động quần chúng.

Và chuẩn bị lực lượng.

Đó là công việc thầm lặng.

Không có tiếng súng.

Không có chiến trường rộng lớn.

Nhưng lại vô cùng nguy hiểm.

Bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả mạng lưới bị phá vỡ.

Năm 1940, tình hình Nam Kỳ có nhiều biến động.

Phong trào cách mạng chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa.

Trong thời điểm ấy, Nguyễn Thị Minh Khai tham gia cuộc họp của Xứ ủy Nam Kỳ để phổ biến chủ trương khởi nghĩa.

Ngay sau đó, bà bị thực dân Pháp bắt.

Người phụ nữ từng đứng trên diễn đàn quốc tế giờ đây bị đưa vào Khám Lớn Sài Gòn.

Từ những hội trường rộng lớn ở nước ngoài.

Đến một phòng giam chật hẹp.

Từ những cuộc thảo luận về tương lai của phụ nữ.

Đến những ngày đối mặt với tra tấn.

Sự thay đổi ấy quá khắc nghiệt.

Nhưng Nguyễn Thị Minh Khai vẫn không khuất phục.

Trong nhà tù, người ta tìm cách buộc bà khai báo.

Họ muốn biết những người hoạt động cách mạng khác.

Muốn biết tổ chức.

Muốn biết cơ sở.

Muốn biết những kế hoạch đang được chuẩn bị.

Nhưng bà giữ im lặng.

Những ngày bị tra tấn dã man không thể làm người phụ nữ ấy thay đổi ý chí.

Có một chi tiết được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu lại khiến người đọc đặc biệt xúc động.

Trong thời gian bị giam, Nguyễn Thị Minh Khai đã dùng máu của mình viết lên cánh cửa buồng giam những câu thơ thể hiện quyết tâm không khuất phục.

Máu của một người tù.

Cánh cửa của một nhà giam.

Những dòng chữ được viết trong hoàn cảnh khắc nghiệt.

Đó không phải một bài thơ được viết trong sự bình yên.

Đó là lời khẳng định của một con người đang đứng trước sự sống và cái chết.

Trong tù, Nguyễn Thị Minh Khai vẫn nghĩ đến gia đình.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện còn lưu giữ những kỷ vật gắn với bà.

Đó là chiếc áo bà từng mặc.

Là áo gối.

Là chiếc khăn.

Là chiếc chao đèn.

Những vật dụng rất đời thường.

Nhưng chính sự đời thường ấy lại khiến câu chuyện về bà trở nên gần gũi hơn.

Bởi một người anh hùng cũng từng là một người con.

Một người chị.

Một người phụ nữ có những tình cảm riêng.

Có những người thân để nhớ.

Có những điều bình dị để thương.

Trong những ngày bị giam, Nguyễn Thị Minh Khai còn xé quần áo tù làm áo gối tặng mẹ.

Một hành động nhỏ.

Nhưng chứa đựng tình cảm rất lớn.

Giữa nhà tù và những ngày tháng đầy hiểm nguy, bà vẫn nghĩ đến mẹ.

Có lẽ đó là một trong những hình ảnh đẹp nhất về Nguyễn Thị Minh Khai.

Người phụ nữ cách mạng kiên cường không phải là một con người không có cảm xúc.

Ngược lại.

Chính tình yêu với gia đình, quê hương và đất nước đã làm cho sự hy sinh của bà trở nên có ý nghĩa.

Sau thất bại của Khởi nghĩa Nam Kỳ, Nguyễn Thị Minh Khai bị đưa ra xét xử.

Thực dân Pháp kết án tử hình bà cùng một số đồng chí khác.

Ngày 28/8/1941, tại Hóc Môn, Nguyễn Thị Minh Khai bị đưa ra pháp trường cùng các đồng chí Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu, Võ Văn Tần.

Đó là những giờ phút cuối cùng của một người phụ nữ mới chỉ hơn 30 tuổi.

Một cuộc đời còn rất trẻ.

Một sự nghiệp còn dang dở.

Một người mẹ có con nhỏ.

Một người phụ nữ còn biết bao điều có thể làm.

Nhưng chiến tranh và chế độ thuộc địa đã không cho bà cơ hội tiếp tục.

Điều đáng nhớ là Nguyễn Thị Minh Khai không bước ra pháp trường trong sự sợ hãi.

Bà giữ thái độ kiên cường.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trước khi bị xử tử, bà đã lên án tội ác của thực dân Pháp và hô vang khẩu hiệu cách mạng.

Người phụ nữ từng nói về phụ nữ Đông Dương trên diễn đàn quốc tế.

Người phụ nữ từng lãnh đạo phong trào ở Sài Gòn - Chợ Lớn.

Người phụ nữ từng chịu tra tấn trong nhà tù.

Cuối cùng vẫn giữ vững niềm tin của mình.

Bà hy sinh ngày 28/8/1941.

Tuổi đời chỉ 31 năm.

Nhưng câu chuyện không kết thúc ở đó.

Sau khi Nguyễn Thị Minh Khai hy sinh, những kỷ vật của bà vẫn còn lại.

Một chiếc áo.

Một chiếc khăn.

Một chiếc áo gối.

Một chiếc chao đèn.

Những vật dụng tưởng như không có giá trị lớn.

Nhưng chúng lại là những thứ giúp thế hệ sau hình dung rõ hơn về con người thật phía sau cái tên lịch sử.

Khi đứng trước chiếc áo gối bà từng làm trong tù, người ta không chỉ nhìn thấy một hiện vật.

Người ta có thể hình dung một người con gái đang nhớ mẹ.

Một người phụ nữ đang sống những ngày cuối cùng.

Một người tù vẫn cố gắng làm một món quà nhỏ cho người thân.

Và chính những điều giản dị ấy làm cho lịch sử trở nên gần gũi.

Có một điều rất đáng suy ngẫm trong cuộc đời Nguyễn Thị Minh Khai.

Bà không chỉ chiến đấu bằng sức mạnh.

Bà còn chiến đấu bằng tri thức.

Bà học.

Bà viết.

Bà diễn thuyết.

Bà tổ chức.

Bà làm công tác chính trị.

Bà kết nối phong trào trong nước với phong trào cách mạng quốc tế.

Đó là hình ảnh một người phụ nữ Việt Nam đầu thế kỷ XX vượt ra khỏi giới hạn quen thuộc của thời đại.

Bà không chấp nhận việc phụ nữ chỉ đứng phía sau.

Bà trực tiếp tham gia vào những công việc quan trọng của phong trào cách mạng.

Và tiếng nói của bà đã vang lên trên một diễn đàn quốc tế.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, có lẽ điều đáng học nhất từ Nguyễn Thị Minh Khai không chỉ là lòng dũng cảm.

Đó còn là khát vọng học tập và cống hiến.

Trong hoàn cảnh thiếu thốn, bà vẫn học.

Trong hoàn cảnh bị truy bắt, bà vẫn hoạt động.

Trong nhà tù, bà vẫn giữ niềm tin.

Và ngay cả khi biết mình sắp chết, bà vẫn nghĩ đến mẹ và những người ở lại.

Đó là một cuộc đời mà tuổi trẻ không bị lãng phí.

Nếu tuổi trẻ là quãng thời gian đẹp nhất của đời người, Nguyễn Thị Minh Khai đã dành gần như toàn bộ tuổi trẻ ấy cho đất nước.

17 tuổi tham gia phong trào cách mạng.

Những năm 20 tuổi hoạt động ở nước ngoài.

25 tuổi đứng trên diễn đàn Quốc tế Cộng sản.

Sau đó trở về nước hoạt động tại Nam Kỳ.

Khoảng 30 tuổi bị bắt.

31 tuổi hy sinh.

Một cuộc đời ngắn.

Nhưng mỗi chặng đường đều để lại dấu ấn.

Ngày nay, tên Nguyễn Thị Minh Khai được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình trên khắp cả nước.

Đó là một cách để các thế hệ sau ghi nhớ người phụ nữ đã hy sinh tuổi thanh xuân cho độc lập dân tộc.

Nhưng một cái tên trên biển đường không thể kể hết một cuộc đời.

Muốn hiểu Nguyễn Thị Minh Khai, cần nhớ cả cô gái Nguyễn Thị Vịnh của thành phố Vinh.

Nhớ người phụ nữ trẻ từng đi hoạt động ở nước ngoài.

Nhớ đại biểu Phan Lan tại Đại hội Quốc tế Cộng sản.

Nhớ người cán bộ Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn.

Nhớ người tù không khuất phục.

Và nhớ người con gái trong những ngày cuối cùng vẫn làm áo gối tặng mẹ.

Lịch sử thường lưu giữ những khoảnh khắc lớn.

Những hội nghị.

Những cuộc khởi nghĩa.

Những bản án.

Những trận chiến.

Nhưng đôi khi, lịch sử lại được cảm nhận sâu sắc nhất qua một vật rất nhỏ.

Một chiếc áo gối.

Một chiếc khăn.

Một chiếc áo cũ.

Những kỷ vật của Nguyễn Thị Minh Khai hôm nay đã nhuốm màu thời gian.

Nhưng chúng nhắc chúng ta rằng người đã làm nên lịch sử cũng từng có một cuộc sống rất đời thường.

Có mẹ để thương.

Có gia đình để nhớ.

Có những người thân để lo lắng.

Chỉ khác rằng, trong thời khắc đất nước cần, bà đã lựa chọn đặt việc nước lên trên sự bình yên của bản thân.

Nguyễn Thị Minh Khai đã ra đi khi đất nước chưa giành được độc lập.

Bà không nhìn thấy ngày Cách mạng Tháng Tám thành công.

Không được chứng kiến ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập.

Không được nhìn thấy đất nước bước sang một thời kỳ mới.

Nhưng những người đi sau đã tiếp tục con đường mà bà và hàng vạn người khác đã lựa chọn.

Đó chính là ý nghĩa sâu xa của sự hy sinh.

Một người có thể không nhìn thấy ngày chiến thắng.

Nhưng những gì họ làm có thể góp phần tạo nên ngày chiến thắng ấy.

Hơn tám thập kỷ sau ngày Nguyễn Thị Minh Khai hy sinh, cuộc sống Việt Nam đã thay đổi rất nhiều.

Những cô gái trẻ hôm nay có cơ hội học tập.

Có quyền lựa chọn nghề nghiệp.

Có thể đứng trên những diễn đàn lớn.

Có thể làm việc trong nhiều lĩnh vực mà trước đây phụ nữ khó có cơ hội tham gia.

Nhìn lại những điều ấy, chúng ta càng hiểu giá trị của những thế hệ phụ nữ đi trước.

Họ đã góp phần mở đường.

Và Nguyễn Thị Minh Khai là một trong những người tiêu biểu.

Nguyễn Thị Minh Khai không chỉ là một nữ chiến sĩ cách mạng.

Bà còn là hình ảnh của một người phụ nữ Việt Nam dám bước ra khỏi giới hạn của thời đại mình.

Từ Vinh đến Hồng Kông.

Từ Hồng Kông đến Moskva.

Từ diễn đàn quốc tế trở về với phong trào cách mạng trong nước.

Từ những ngày hoạt động bí mật đến nhà tù.

Và từ nhà tù đến pháp trường.

Con đường ấy chỉ kéo dài 31 năm.

Nhưng đã để lại dấu ấn vượt xa một đời người.

Một người phụ nữ từng cất tiếng nói về phụ nữ Đông Dương trước bạn bè quốc tế, rồi trở về quê hương chiến đấu và hy sinh.

Ngày nay, khi nhìn lại những kỷ vật nhỏ bé của bà, điều còn lại không chỉ là niềm xúc động.

Đó còn là lời nhắc nhở:

Tuổi trẻ có thể ngắn, nhưng một cuộc đời sống có lý tưởng có thể để lại dấu ấn rất dài trong lịch sử.

Nguyễn Thị Minh Khai đã sống như thế.

Và tên tuổi của bà vẫn tiếp tục được kể lại trong những “Câu chuyện thời hoa lửa” để thế hệ trẻ hôm nay hiểu rằng nền độc lập, tự do và cuộc sống bình yên không phải tự nhiên mà có.

Đằng sau đó là tuổi trẻ của biết bao con người đã lựa chọn cống hiến.

Trong đó có một người phụ nữ tên Nguyễn Thị Minh Khai.