NGƯỜI PHỤ NỮ "THÉP"
Trong căn nhà nhỏ ở thôn Đại An Khê, xã Hải Lăng (trước thuộc xã Hải Thượng), Quảng Trị, Mẹ VN anh hùng Đào Thị Vui vẫn minh mẫn, giọng chậm rãi mà rắn rỏi khi nhắc về những năm tháng chiến tranh. Những ký ức vừa đau thương vừa anh dũng ấy chưa bao giờ phai nhạt trong trí nhớ người mẹ đã dành trọn cuộc đời cho cách mạng.
Sinh ngày 5.5.1923, từ thuở đôi mươi, mẹ Vui đã cùng chồng (liệt sĩ Lê Hồi) tham gia hoạt động cách mạng, làm liên lạc, che giấu cán bộ, đào hầm bí mật ngay trong lòng địch. Những lần bị bắt và đánh đập, mẹ vẫn kiên quyết không khai một lời. Mẹ từng kể: "Có lúc chúng đánh đến ngất đi, tỉnh lại rồi đánh tiếp, nhưng nghĩ đến đồng đội đang ẩn nấp, mẹ quyết không mở miệng".
Năm 1949, chồng mẹ hy sinh trong một trận càn của đối phương. Tuy nhiên, nỗi đau mất người bạn đời khi tuổi mới đôi mươi không làm mẹ lùi bước. Mẹ một mình nuôi nấng con trai duy nhất Lê Thịnh, vừa làm mẹ, làm cha, vừa tiếp tục nhiệm vụ nuôi giấu cán bộ giữa cảnh bom đạn triền miên.
Theo truyền thống gia đình, anh Thịnh lớn lên, trở thành cán bộ kinh - tài, hoạt động bí mật trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ. Năm 1969, anh ngã xuống trong một trận chiến ác liệt ở tuổi 22, đúng lúc tuổi xuân rực rỡ nhất. "Cả người như mềm ra, nhưng nghĩ con hy sinh cho Tổ quốc, mẹ không được phép ngã", mẹ Vui kể lại giây phút nghe tin dữ.
Những năm 1966 - 1972, chiến trường Hải Thượng là một trong những địa bàn nóng bỏng nhất, nhiều lần mẹ bị bắt khi đang ở gần các hầm bí mật có cán bộ bên trong. Điển hình là vụ giữa tháng 11.1968, trước miệng hầm có một chính trị viên tiểu đoàn và 16 chiến sĩ đang ẩn náu. Mẹ bị đánh đập tàn bạo bằng gậy gộc, đổ nước xà phòng vào mũi, miệng để ép khai, nhưng đáp lại chỉ là sự im lặng bất khuất.
Với những đóng góp lớn lao, năm 1994, mẹ Vui được phong tặng danh hiệu Mẹ VN anh hùng. Mẹ còn được trao Huân chương Kháng chiến hạng nhì, Huân chương Độc lập hạng ba cùng nhiều phần thưởng cao quý. Gia đình mẹ được tặng Bảng gia đình vẻ vang chống Mỹ cứu nước.
Sau ngày đất nước thống nhất, mẹ sống hiền hòa, lao động sản xuất cùng bà con. Ở tuổi 102, dáng người đã nhỏ đi nhiều nhưng ánh mắt, giọng nói của mẹ vẫn giữ nguyên sự cứng cỏi của một người từng đi qua những tháng ngày giữa ranh giới sự sống và cái chết để bảo vệ cách mạng.
GIỮA MIỀN ĐẤT CÓ 95 MẸ VN ANH HÙNG
Xã Hải Thượng cũ, nơi mẹ Đào Thị Vui sống, là vùng đất đặc biệt của Quảng Trị. Nơi này có đến 95 mẹ được phong tặng và truy tặng Mẹ VN anh hùng, đến nay chỉ duy nhất mẹ Vui còn sống.
Những người mẹ của Hải Thượng mang trong mình truyền thống yêu nước nồng nàn. Họ đã đào hàng trăm hầm bí mật nuôi giấu cán bộ, che chở những đoàn quân qua lại trong lòng đối phương. Nhiều mẹ tiễn con vào chiến trường rồi vĩnh viễn không đón con về, nhưng vẫn âm thầm tiếp tục công việc cách mạng. Lòng trung hiếu ấy như những trang gia phả đỏ của cả một vùng quê.
Để tri ân 95 Mẹ VN anh hùng của địa phương, xã đã vận động xây dựng Khu tưởng niệm Mẹ VN anh hùng bằng hình thức xã hội hóa. Công trình rộng hơn 500 m², nhìn ra hồ sen bát ngát với đầy đủ nhà thờ chính, tháp chuông, vườn hoa, nơi thờ Bác Hồ và các mẹ. Đây cũng là nơi đặt di ảnh của những người con đã hy sinh khi chưa kịp lập gia đình, như một sự bù đắp thiêng liêng.
