Người quan nhìn thấy người dân

Chốn quan trường thường khiến con người nhìn cuộc đời từ trên cao.

Nhưng một người làm quan nếu không hiểu đời sống của dân thì khó có thể hiểu đất nước.

Đào Tấn từng trải qua nhiều vị trí trong bộ máy triều Nguyễn.

Điều đó giúp ông tiếp xúc với nhiều tầng lớp.

Ông gặp những người có quyền lực.

Nhưng ông cũng gặp những người không có quyền lực.

Những người dân bình thường.

Những người làm ruộng.

Những người buôn bán.

Những người lính.

Những người nghệ sĩ.

Mỗi người đều có một câu chuyện.

Có gia đình phải chịu cảnh chia ly.

Có người phải đối diện với đói nghèo.

Có người chỉ mong một cuộc sống bình yên.

Những điều ấy giúp Đào Tấn hiểu rằng lịch sử không chỉ thuộc về vua quan.

Lịch sử còn thuộc về người dân.

Và nghệ thuật cũng vậy.

Một vở tuồng có thể nói về vua, tướng và những nhân vật quyền quý.

Nhưng điều khiến khán giả xúc động thường là cảm xúc rất con người.

Nỗi đau của một người mẹ.

Nỗi nhớ của người vợ.

Sự trung thành của người bạn.

Nỗi day dứt của một người đứng trước lựa chọn.

Đó là những điều không phụ thuộc vào địa vị.

Đào Tấn đưa những cảm xúc ấy vào nghệ thuật.

Nhờ vậy, nhân vật của ông không chỉ là biểu tượng.

Họ có đời sống nội tâm.

Có sự giằng co.

Có niềm vui và nỗi đau.

Đó là lý do người xem có thể đồng cảm với họ.

Một người nghệ sĩ lớn thường nhìn thấy điều con người giống nhau hơn là điều con người khác nhau.

Đào Tấn cũng vậy.

Ông nhìn thấy phía sau chức tước là con người.

Phía sau áo giáp là một người có trái tim.

Phía sau những lời nói trang trọng là những nỗi niềm riêng.

Và chính những điều ấy làm nên chiều sâu trong nghệ thuật của ông.