Người quân y mang chiến tranh đi suốt một đời

Buổi chiều, căn nhà nhỏ im lặng. Trên bức tường cũ là những tấm ảnh đã ngả màu thời gian. Cụ Nguyễn Mạnh Tường, năm nay 85 tuổi, ngồi lặng lẽ bên khung cửa. Trí nhớ của cụ không còn trọn vẹn, câu chuyện lúc liền mạch, lúc đứt quãng. Nhưng mỗi khi nhắc đến chiến tranh, giọng cụ bỗng trầm xuống, ánh mắt xa xăm như nhìn về một miền ký ức chưa bao giờ khép lại.

Cụ sinh năm 1940, trong một gia đình nông dân nghèo ở miền Bắc. Tuổi thơ của cụ gắn liền với những năm tháng đất nước còn chìm trong đói nghèo và bom đạn. Cha mẹ cụ từng đi làm phu, chịu nhiều áp bức của chế độ cũ. Những giọt mồ hôi mặn chát và những nhọc nhằn của người dân lao động ngày ấy đã sớm gieo vào lòng cậu bé Tường một nhận thức giản dị mà sâu sắc: đất nước chưa yên thì con người khó có thể yên.

Mười bảy tuổi, khi còn dang dở việc học, cụ rời mái trường, khoác ba lô theo tiếng gọi của Tổ quốc. Cụ không nói nhiều về lý tưởng lớn lao, chỉ kể rằng: “Lúc ấy, Nhà nước cần, ai cũng cần.” Gia đình cụ là con một, nhưng không ngăn cản. Bởi trong những năm tháng ấy, ra đi không phải là lựa chọn cá nhân, mà là bổn phận chung của cả một thế hệ.

Năm 1961, cụ chính thức tham gia bộ đội. Là một quân y, đến năm 1964, cụ được điều động vào miền Nam, chiến đấu tại mặt trận B – Bình Trị Thiên, nơi được xem là một trong những chiến trường khốc liệt nhất. Bom đạn trút xuống không ngừng, rừng núi bị cày xới, làng mạc tan hoang. Có những thời điểm, máy bay địch đánh phá liên tục khiến dân làng không thể cày bừa, không có lương thực để sống. Trong hoàn cảnh ấy, cụ vừa làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh, vừa cùng du kích giúp dân sản xuất, giúp dân tồn tại giữa chiến tranh.

Cụ từng hoạt động trong lực lượng dân quân du kích tại xã Phong Điền. Ba năm đóng quân tại địa phương, cụ sống cùng dân, ăn cùng dân, làm việc chủ yếu vào ban đêm để tránh địch càn quét. Ban ngày ẩn mình, ban đêm lặng lẽ đi trong rừng, đi qua bom đạn để giúp nhân dân và đồng đội. Khi ấy, cụ không có quân hàm, không có quân hiệu, không mặc quân phục, chỉ khoác trên mình bộ quần áo bà ba màu đen. Nếu nhìn từ bên ngoài, cụ giống như một người dân bình thường. Nhưng trong bóng tối của chiến tranh, đó lại là hình ảnh quen thuộc của rất nhiều người lính vô danh.

Công việc của cụ không phải cầm súng xung phong, mà là giành giật sự sống cho đồng đội. Ban ngày, cụ chăm sóc thương binh trong địa đạo, giữa điều kiện thiếu thốn thuốc men và dụng cụ y tế. Ban đêm, cụ cùng đồng đội quân y len lỏi ra trận địa, tìm kiếm những chiến sĩ bị thương còn sót lại, vận chuyển họ về nơi an toàn. Có những đêm, cụ tìm thấy đồng đội đã hi sinh. Có người thân thể không còn lành lặn. Cụ phải tự tay chôn cất, tự tay gói ghém những kỷ vật cuối cùng để gửi về hậu phương. Những hình ảnh ấy theo cụ suốt cả cuộc đời.

Cụ bị thương 18% cơ thể, chủ yếu là những tổn thương phần mềm. Nhưng vết thương lớn hơn nằm ở chỗ khác. Trong nhiều năm hoạt động tại vùng bị rải chất độc da cam, cơ thể cụ bị ảnh hưởng nặng nề. Chiến tranh không dừng lại khi tiếng súng im, nó tiếp tục âm thầm bào mòn sức khỏe con người, để lại những hệ lụy kéo dài qua nhiều thế hệ.

Năm 1974, cụ rời miền Nam trở ra Bắc. Sau ngày đất nước thống nhất, cụ trở về quê hương, bắt đầu cuộc sống đời thường khi đã ngoài 35 tuổi. Cụ lập gia đình muộn, có ba người con. Nhưng chiến tranh chưa buông tha. Trong số ấy, hai người con của cụ bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam. Cụ đón nhận nỗi đau ấy trong lặng lẽ. Không than vãn, không oán trách. Cụ chỉ nói một câu rất nhẹ: “Mình còn được trở về là may mắn. Con cái chịu thiệt thòi, đó cũng là phần hy sinh của người lính.”

Hôm nay, ở tuổi 85, cụ Nguyễn Mạnh Tường vẫn mang trong mình ký ức về những đồng đội đã nằm lại nơi chiến trường Bình Trị Thiên, những người đã hóa thân vào rừng núi, vào sông Thạch Hãn mà không kịp trở về. Cụ nhớ họ nhiều hơn nhớ chính mình.

Trước khi kết thúc câu chuyện, cụ gửi gắm một lời nhắn nhủ giản dị: hãy trân trọng tự do và hòa bình mà chúng ta đang có, bởi cuộc sống yên bình hôm nay được xây dựng trên máu, nước mắt và cả những nỗi đau truyền đời của bao thế hệ đi trước.

Câu chuyện của cụ Nguyễn Mạnh Tường không ồn ào, không hào nhoáng. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy làm nên chiều sâu của lịch sử. Bởi có những con người, cả đời họ là một bản phóng sự sống về chiến tranh, về hy sinh, và về sức chịu đựng bền bỉ của con người Việt Nam.