NGƯỜI QUÂN Y THẦM LẶNG

Trong những năm tháng kháng chiến đầy gian khổ, có những con người lặng lẽ cống hiến, không trực tiếp cầm súng nơi tuyến đầu nhưng lại chiến đấu với thời gian để giành giật sự sống cho đồng đội. Nguyễn Ngọc Lài là một trong những con người như thế — một nữ quân y đã dành trọn tuổi trẻ và cả cuộc đời mình cho nghĩa tình đồng chí, đồng đội. Mới 13 tuổi, bà đã tham gia kháng chiến với vai trò y tá thuộc Đội phẫu của Trung đoàn 3, Quân khu 9. Trong ký ức của bà, những năm tháng ấy là chuỗi ngày hành quân liên tục qua các địa bàn như Cầu Kè, Càng Long, An Trường, Vũng Liêm đến Ngãi Tứ — nơi chiến sự diễn ra ác liệt. Bộ đội đi đến đâu, bà cùng đồng đội theo đó, sẵn sàng dựng trại dã chiến để cấp cứu thương binh ngay giữa chiến trường. Trong điều kiện thiếu thốn trăm bề, người quân y phải tận dụng mọi thứ có thể để cứu người. Nước dừa non được dùng thay cho dịch truyền, lá cây được dùng để băng bó vết thương. Bà Lài, dù nhỏ con, lại là người leo dừa giỏi nhất đơn vị để lấy nước cứu thương binh. Những việc làm tưởng chừng giản đơn ấy lại là ranh giới giữa sự sống và cái chết của nhiều người lính. Chiến tranh không chỉ là bom đạn mà còn là những khoảnh khắc đau lòng khi không thể giữ được sự sống cho đồng đội. Bà vẫn nhớ như in hình ảnh một chiến sĩ bị thương nặng ở vùng bụng, được bà sơ cứu rồi đưa đi cấp cứu, nhưng đã hy sinh trên tay bà. Có những đêm, sau khi cố gắng hết sức mà không thể cứu được bệnh nhân, bà và đồng đội kiệt sức đến mức ngủ gục bên thi thể họ. Trong những cuộc hành quân gấp gáp, nhiều chiến sĩ hy sinh được chôn cất vội vàng, chỉ kịp ghi lại tên tuổi trong một chiếc lọ nhỏ đặt bên cạnh. Có những trường hợp mà bà Lài không bao giờ quên, như người chiến sĩ được bà chôn cất bên bờ kênh giữa hai hàng dừa. Dù nhiều lần quay lại tìm kiếm, bà vẫn không thể xác định lại vị trí, nỗi day dứt ấy theo bà suốt cuộc đời. Đến năm 1973, bà tiếp tục công tác tại Phân ban Tỉnh ủy, đảm nhiệm vai trò chăm sóc sức khỏe cho cán bộ và chiến sĩ. Dù làm việc trong điều kiện thiếu thốn thuốc men, bà cùng đồng nghiệp vẫn hết lòng cứu chữa cho tất cả mọi người, không phân biệt đơn vị. Nhưng chính hoàn cảnh “có thầy mà không có thuốc” đã để lại trong bà nhiều nỗi đau. Những thương binh không qua khỏi vì thiếu thuốc kháng sinh, thiếu thuốc cầm máu trở thành ký ức ám ảnh không thể phai mờ. Chiến tranh kết thúc, nhưng hành trình cống hiến của bà không dừng lại. Năm 2009, sau khi nghỉ hưu, bà bắt đầu công việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ — một nhiệm vụ thầm lặng nhưng đầy ý nghĩa. Với sự tận tâm và trách nhiệm, bà đã kết nối đồng đội, các tổ chức để đưa những người đã ngã xuống trở về với đất mẹ. Đến năm 2014, Chi hội hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh Vĩnh Long được thành lập, và bà là người trực tiếp tham gia điều hành. Trải qua hơn một thập kỷ, bà cùng đồng đội đã tìm kiếm, quy tập hàng chục hài cốt liệt sĩ, đồng thời vận động hỗ trợ xây dựng nhà tình nghĩa, giúp đỡ nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Giờ đây, ở tuổi xế chiều, mái tóc đã bạc trắng, nhưng ký ức về những năm tháng chiến tranh vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí bà. Đó không chỉ là những ngày gian khổ, mà còn là những ký ức thiêng liêng về đồng đội, về sự hy sinh cao cả của cả một thế hệ. Câu chuyện của Nguyễn Ngọc Lài là minh chứng cho một chân lý giản dị mà sâu sắc: có những cống hiến không cần ánh hào quang, nhưng lại trường tồn với thời gian — bởi đó là sự hy sinh thầm lặng vì Tổ quốc và nghĩa tình không bao giờ phai nhạt.