Người Sáng Lập Khái Niệm "Đồng Chí" Trong Lòng Nhà Máy

Đêm mùa thu năm 1929, căn nhà nhỏ nằm sâu trong ngõ chợ Khâm Thiên (Hà Nội) lặng lẽ dưới ánh đèn dầu tù mờ. Giữa không gian đặc quánh mùi thuốc rửa ảnh và mùi mực in mau khô, Nguyễn Đức Cảnh – người thanh niên vừa bước sang tuổi 21 – cẩn trọng canh từng nét chữ khắc trên bản gỗ. Đôi mắt anh ánh lên vẻ cương nghị đặc trưng của một trí thức đất Thái Bình dấn thân vào con đường cách mạng. Lúc này, anh đang dồn hết tâm sức để hoàn thành bản Dự thảo Điều lệ Công hội Đỏ – nền móng đầu tiên của tổ chức Công đoàn Việt Nam.

Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo yêu nước, Nguyễn Đức Cảnh sớm chứng kiến cảnh người lao động bị bóc xóm tận cùng dưới ách thống trị của thực dân. Anh chọn dấn thân vào đời sống công nhân, trực tiếp làm thợ in, thợ quạt để thấu hiểu nỗi đau và thức tỉnh giai cấp bị trị. Bằng trí tuệ sắc bén và trái tim sôi sục nhiệt huyết, anh nhanh chóng trở thành một trong những hạt nhân lãnh đạo phong trào công nhân Bắc Kỳ, đồng thời là một trong những hội viên đầu tiên sáng lập Chi bộ Cộng sản số 5D Hàm Long.

Năm 1930, phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh bùng nổ như bão táp. Nguyễn Đức Cảnh được cử vào Trung Kỳ để tăng cường cho Xô Quản ủy. Giữa vùng đất lừa đạn, anh bám sát cơ sở, chỉ đạo từng cuộc đấu tranh của nông dân, công nhân Bến Thủy, thức tỉnh tinh thần tự lực của nhân dân. Nhưng sự đàn áp khốc liệt của kẻ thù đã khiến nhiều cơ sở bị vỡ. Tháng 4 năm 1931, trên đường làm nhiệm vụ tại Hạ Long, Nguyễn Đức Cảnh bị sa vào tay địch.

Những trận đòn tra tấn dã man tại nhà tù Hải Phòng và Khám Lớn Sài Gòn không thể quật ngã người chí sĩ trẻ tuổi. Kẻ thù kết án tử hình anh. Trong căn phòng biệt giam chật hẹp, chịu đựng những cơn đau thể xác, Nguyễn Đức Cảnh vẫn không ngừng suy nghĩ về tương lai của phong trào. Bằng tấm gạt tàn làm bằng xi măng và mảnh than gạt được từ bếp, anh miệt mài viết tác phẩm "Công nhân vận động" – một tập tài liệu quý giá đúc kết từ thực tiễn đấu tranh phong phú của mình để gửi lại cho đồng đội.

Rạng sáng ngày 31 tháng 7 năm 1932, trước pháp trường Hải Phòng, khi mặt trời còn chưa kịp mọc, Nguyễn Đức Cảnh bước lên bục án với tư thế ngẩng cao đầu. Ở tuổi 24, anh ngã xuống khi tuổi thanh xuân còn đang phơi phới, nhưng ngọn lửa ngút ngàn về lòng kiên trung, trí tuệ và sự hy sinh trọn vẹn cho giai cấp công nhân Việt Nam của anh vẫn chiếu sáng, trở thành biểu tượng bất tử trong lòng hàng triệu lao động Việt Nam.