Người sáng tạo ra bếp Hoàng Cầm được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân

Giữa mùa đông năm 1951, sương muối phủ dày đặc lên những cánh rừng miền Tây Bắc. Trên chiến trường Hòa Bình, những trận đánh diễn ra nảy lửa. Nhưng đối với anh nuôi Hoàng Cầm – lúc đó là Tiểu đội trưởng Tiểu đội quân y thuộc Trung đoàn 102, Đại đoàn 308 – kẻ thù không chỉ có đạn đại bác hay lính dù Pháp, mà còn là những cột khói.

Ngày ấy, quy định tác chiến khắc nghiệt vô cùng: không được đốt lửa ban ngày. Chỉ một vệt khói nhỏ cuộn lên từ vòm lá cũng đủ để máy bay trinh sát "Đầm già" của địch phát hiện. Ngay lập tức, bom napalm hay đạn pháo sẽ trút xuống đầu chiến sĩ. Nhưng đêm xuống mới nấu ăn thì cơm dâng đến tận hào đã nguội ngắt, hạt gạo cứng như sỏi, nhiều đồng chí bị đau dạ dày, sức khỏe suy giảm nghiêm trọng giữa cái lạnh cắt da cắt thịt.

Nhìn đồng đội đi đánh giặc trở về vừa run vì lạnh, vừa nhai vội nắm cơm nguội thiu, lòng anh Hoàng Cầm đau như cắt. Anh tự thề với lòng mình: “Phải tìm bằng được cách cho anh em ăn cơm nóng giữa ban ngày mà địch không thấy!”

Một buổi chiều, ngồi bên bờ suối dốc, anh Cầm lặng lẽ quan sát. Anh nhìn thấy những hang chuột, hang dối đùn đất dưới gốc cây. Khi khói bếp vô tình tạt qua các khe nứt dưới đất, khói không bốc thẳng lên mà bị giữ lại, là la trên mặt cỏ rồi tan mất. Một tia sáng lóe lên trong đầu người tiểu đội trưởng trẻ.

Ngay đêm đó, anh cùng vài đồng chí ôm xẻng đào bới. Anh đào một hố đặt nồi dưới lòng đất, từ đáy hố đục các đường rãnh dẫn khói kéo dài hàng chục mét giống như chân rết. Phía trên các rãnh khói, anh lợp bằng những cành cây, dải một lớp đất ẩm và lá cây tươi.

Sáng hôm sau, anh nhóm bếp thử nghiệm. Củi bén lửa, khói bắt đầu bốc lên từ bếp. Nhưng thay vì cuộn thành cột nghi ngút bay lên không trung, khói bị luồn lách qua hệ thống rãnh dài dưới lòng đất. Đất ẩm thấm hút bớt hơi nước, lá cây tươi lọc giữ lại phần lớn muội than. Khi thoát ra khỏi các đầu rãnh, khói dầy đặc đã biến thành những dải sương mờ là la sát mặt đất, nhanh chóng hòa tan vào màn sương sớm của rừng núi Bắc Bộ.

Từ xa vài chục mét nhìn lại, tuyệt nhiên không thấy một vệt khói nào!

Hôm ấy, lần đầu tiên sau nhiều tháng, các chiến sĩ đi trinh sát về được ăn một bữa cơm dâng lên nóng hổi giữa ban ngày. Cơm dẻo, canh ngon, hơi ấm truyền qua từng bát chén làm bừng tỉnh những đôi tay đang còng vì rét.

Sáng kiến Bếp không khói nhanh chóng lan rộng ra toàn Trung đoàn, rồi truyền khắp Đại đoàn 308. Người ta trân trọng gọi đó là "Bếp Hoàng Cầm".

Đến Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử năm 1954, dưới hàng trăm cây số hào chiến hào ngoằn ngoèo, hàng nghìn chiếc bếp Hoàng Cầm đã đỏ lửa ngày đêm. Địch căng mắt tìm kiếm targets từ trên không nhưng chỉ thấy rừng xanh ngút ngàn, trong khi ngay dưới lòng đất, hàng vạn quân ta vẫn được nạp đầy năng lượng từ những bữa cơm nóng để "khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm chấm muối" làm nên chiến thắng lừng lẫy năm châu.

Người tiểu đội trưởng anh nuôi năm nào sau này đã trưởng thành, đi qua hai cuộc chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ và trở thành Thiếu tướng Hoàng Cầm – Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Thế nhưng, mỗi khi nhớ về cuộc đời binh nghiệp lẫy lừng của mình, điều khiến ông tự hào nhất không chỉ là những chiến công trên bản đồ quân sự, mà là hình ảnh những bếp lửa ẩn mình dưới lòng đất, lặng lẽ giữ ấm cho từng bữa ăn của đồng đội giữa chiến trường ác liệt.