Người sinh viên với tinh thần bất khuất

Đất nước trong thời chiến thì không hề thiếu những tấm gương tiêu biểu không tiếc hy sinh thân mình để dành lấy thắng lợi cho quê hương, đất nước đổi lại sự ấm êm, bình yên cho cả dân tộc. Từ người già đến trẻ, từ tầng lớp công nông tri thức ai ai cũng một lòng mong muốn được góp công, góp sức theo cách riêng của họ để mà giữ mãi nền hòa bình hiện nay. Trong số ấy có chàng sinh viên nghèo mang tên Nguyễn Thái Bình, người con của quê hương Cần Giuộc, Tây Ninh. Sau cái chết của anh anh đã trở thành một biểu tượng cho phong trào phản chiến của sinh viên miền Nam Việt Nam vào thập niên 1970.

Nguyễn Thái Bình tại lễ tốt nghiệp

Nguyễn Thái Bình sinh ngày 14 tháng 1, 1948 tại xã Tân Kim, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An (cũ), là con thứ hai trong 9 người con của bà Lê Thị Anh và ông Nguyễn Văn Hai (Thái Bình là con thứ ba trong 12 người con, trong đó 4 người đã chết nếu tính luôn Thái Bình). Sau khi học xong tiểu học tại Cần Giuộc, Thái Bình theo cha lên Sài Gòn học tại trường Petrus Ký. Cha anh, một thư ký đánh máy tại Ty Công tác Thương Cảng Sài Gòn, không làm đủ nuôi gia đình đông con, cho nên anh làm việc nhặt banh quần vợt để kiếm tiền phụ cha. Trong lúc học trường trung học, anh cần cù học tập và tham gia một số hoạt động xã hội, nhưng chưa bao giờ tham gia biểu tình phản chiến như nhiều học sinh khác. Năm 1966, Nguyễn Thái Bình thi đậu vào nhiều trường đại học và anh đã chọn vào trường Cao đẳng Nông Lâm sản.

Tháng 3 năm 1968, Nguyễn Thái Bình được Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ
(USAID) cấp học bổng sang Mỹ để du học. Anh học tại một đại học cộng đồng ở Fresno, California một năm rồi chuyển đến Đại học Washington. Là một sinh viên ưu tú trong ngành ngư nghiệp tại Đại học Washington, Thái Bình còn thích làm thơ, quyền Anh, và bóng đá. Trong thời gian học tập tại Hoa Kỳ, anh đã tham gia vào các cuộc biểu tình chống Chiến tranh Việt Nam. Trong những năm cuối thập niên 60, phong trào phản đối chiến tranh rầm rộ, sôi nổi ở Mỹ, đặc biệt là trong giới thanh niên và sinh viên. Giới trẻ Mỹ Phản đối các đời Tổng thống Mỹ lừa dối nhân dân nước họ, gây ra cuộc chiến tranh thảm khốc ở Đông Dương, không chỉ tàn phá giết chết nhân dân bản địa mà còn hy sinh sinh mạng của hàng vạn thanh niên Mỹ trong đội quân xâm lược, vì quyền lợi của các giới tài phiệt Mỹ. Nguyễn Thái Bình nhanh chóng hoà vào phong trào đấu tranh ấy, bởi chính anh và dân tộc anh đang là nạn nhân của cuộc chiến tranh xâm lược bạo tàn này. Nguyễn Thái Bình hoạt động tích cực trong trường Đại học, diễn thuyết tại nhiều cuộc hội thảo, mít tinh của các tổ chức chống chiến tranh ở Mỹ. Anh là đồng sáng lập tờ Thời Báo Gà (cơ quan ngôn luận của Trung tâm Tài liệu Việt Nam, tổ chức phản đối chiến tranh của người Việt ở Mỹ ). Anh còn viết bài tố cáo tội ác chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam trên các báo chí của Hội người Việt Nam ở Mỹ, Canada, Pháp..

Mùa hè năm 1970, Nguyễn Thái Bình được về nước thăm gia đình. Nhân dịp này, một người Mỹ, giám đốc một hãng thực phẩm lớn đề nghị anh ký trước một bản hợp đồng để khi ra trường làm việc cho hãng ông ta. Một số nhà gia thế ở Hoa Thịnh Đốn Việt Kiều có, tài phiệt Mỹ có... muốn gả con gái cho anh, kể cả công chúa Thái Lan cũng giành cho anh những tình cảm đặc biệt , theo bạn bè nếu anh chỉ tiến thêm vài bước nữa là có thể trở thành “phò mã“ của Vương quốc Thái Lan. Song anh nói: “Tôi chỉ muốn làm một người Việt Nam bình thường sống trên quê hương tôi thanh bình, độclập”.

Ngày 10 tháng 2 năm 1972, Nguyễn Thái Bình cùng 9 sinh viên Việt kiều khác đã đột nhập và chiếm tòa lãnh sự của Việt Nam Cộng hòa tại thành phố New York, yêu cầu đòi trả tự do cho 200.000 tù nhân chính trị tại Việt Nam, tổng thống Nguyễn Văn Thiệu từ chức và giải thể "chế độ dã man", và Hoa Kỳ rút khỏi Việt Nam vô điều kiện. Anh bị cảnh sát bắt giữ vì đã đột nhập lãnh sự quán, nhưng học bổng USAID vẫn được duy trì. Đến mùa xuân năm 1972, anh bị mất học bổng để tiếp tục cao học tại Đại học Washington. Tháng 5/1972, Nguyễn Thái Bình nhận bằng tốt nghiệp hạng danh dự tại Đại học Washington. Trong buổi lễ trao học vị lần thứ 97 của trường, anh đã lên án những hành động tội ác chống nhân dân Việt Nam bằng lời lẽ đanh thép, hùng hồn: “Hôm nay, để nhận được mảnh bằng tốt nghiệp, nhiều bạn đã phải nợ trường hàng ngàn đô la, còn đối với tôi, tôi lại phải chịu một món nợ máu xương của hàng triệu người Việt Nam. Bởi vì thời gian yên ổn của tôi để học tập ở nơi đây trị giá bằng cái chết, sự đau khổ của dân tộc tôi, sự tàn phá trên quê hương Việt Nam của tôi. Tất cả các bạn cũng chịu món nợ máu này như nhân dân Mỹ phải chịu trách nhiệm về quy mô của những tội ác chiến tranh mà chính phủ Mỹ đã phạm phải khi chống lại nhân dân Việt Nam cũng như nhân dân Đông Dương”. Và anh dõng dạc công bố: “Hôm nay hàng trăm vụ ném bom bằng B52, hàng ngàn tấn bom na-pan, bom lân tinh, chất khai quang… tất cả đều đổ lên đầu trẻ thơ vô tội và những người già, tàn phá nhà thờ, trường học, chùa chiền, bệnh viện tại Việt Nam. Tôi tin rằng lương tâm nhân loại vẫn còn ở mỗi con người. Tôi kêu gọi tất cả các bạn hãy lên tiếng vì hòa bình, đứng về phía công lý và giúp đỡ cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam nhằm kết thúc cuộc chiến phi nghĩa, phi nhân và tàn bạo này!”.

Gia đình Thái Bình không hề hay biết về các hoạt động chính trị của anh tại Hoa Kỳ. Trong lá thư gửi tổng thống Mỹ yêu cầu điều tra cái chết của Thái Bình, mẹ anh cho rằng sau khi anh tốt nghiệp đại học, chính phủ Việt Nam Cộng hòa đưa lệnh về nước để đóng góp cho đất nước Trước khi về nước, Thái Bình đã viết hai lá thư ngỏ cho "những người yêu hòa bình và công lý trên thế giới" và cho tổng thống Richard Nixon, chỉ trích các hành động mà anh cho là tội ác chống lại nhân dân Việt Nam của Hoa Kỳ. Đồng thời, anh nêu rõ ý định chuyển hướng chuyến bay Pan-Am 841 đến Hà Nội. Trên chuyến bay định mệnh ngày 1/7/1972, khi máy bay hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất một ngày sau đó, anh bị bắn năm phát đạn trên ngực trái, thi thể bị vứt qua cửa máy bay xuống đường băng với lời vu khống là không tặc. Sau cái chết của Nguyễn Thái Bình, các bạn học của anh đã tưởng niệm anh tại Đại học Washington. Một số tổ chức sinh viên Việt kiều cũng tổ chức các cuộc tưởng niệm anh.

Hiện nay tại Việt Nam có một số trường được đặt tên theo Nguyễn Thái Bình và một quỹ học bổng dành cho học sinh nghèo học giỏi ở Việt Nam cũng được đặt tên theo anh. Tại tỉnh Tây Ninh cũng có Trường học được đặt tên theo anh. Câu nói của đồng chí Nguyễn Thái Bình "Anh nghĩ thà rằng cho anh làm hạt cát phù sa để bón cho cây lúa của nông dân nghèo còn hơn làm viên kim cương lấp lánh trên tay bà mệnh phụ kênh kiệu, giàu có nhờ tham nhũng và bóc lột.