Người sống qua nạn đói 1945: “Những con đường đầy người đói lả”

Đối với nhiều người Việt Nam thuộc thế hệ trước, nạn đói năm 1945 là một ký ức đau thương không thể nào quên. Với cụ Phạm Văn Lợi, 95 tuổi, sống tại một làng quê thuộc tỉnh Nam Định, ký ức về những tháng ngày đói khát năm ấy vẫn còn in đậm trong tâm trí dù đã hơn tám thập kỷ trôi qua.

Năm 1945, cụ Lợi khi ấy mới 14 tuổi. Gia đình cụ sống bằng nghề làm ruộng như nhiều hộ dân khác trong làng. Những năm trước đó, cuộc sống vốn đã khó khăn, nhưng người dân vẫn có thể cầm cự nhờ vài sào ruộng và chút lương thực tích trữ.

Tuy nhiên, bước sang cuối năm 1944 và đầu năm 1945, tình hình trở nên ngày càng tồi tệ.

Theo lời cụ Lợi, những vụ mùa thất bát liên tiếp khiến lúa gạo trong làng ngày càng khan hiếm.

“Những bao thóc trong nhà cứ vơi dần,” cụ nhớ lại.

Ban đầu, người dân chỉ giảm bớt khẩu phần ăn để tiết kiệm lương thực. Nhưng chỉ sau vài tháng, nhiều gia đình đã không còn gạo để nấu cơm.

Khi đó, người dân phải tìm mọi thứ có thể ăn được để cầm cự qua ngày.

“Chúng tôi ăn khoai, ăn sắn, rồi đến cả củ chuối, rau dại,” cụ kể.

Những cánh đồng quanh làng vốn xanh tốt nay trở nên hoang vắng. Người dân không còn đủ sức để làm việc trên ruộng.

Theo cụ Lợi, cái đói lan nhanh khắp vùng quê.

Trong làng bắt đầu xuất hiện những người gầy gò, kiệt sức vì thiếu ăn.

“Có người chỉ còn da bọc xương,” cụ nói.

Nhiều gia đình không chịu nổi cảnh đói khát đã rời quê hương, đi bộ sang các vùng khác để tìm cái ăn.

Những con đường làng khi ấy đầy những đoàn người đói khát.

“Họ đi từng nhóm, mang theo ít đồ đạc, hy vọng tìm được nơi có gạo,” cụ nhớ lại.

Nhưng không phải ai cũng có thể đi đến nơi cần đến.

Cụ Lợi kể rằng nhiều người kiệt sức và ngã xuống ngay bên đường.

“Có những người đi đến đầu làng rồi gục xuống,” cụ nói chậm rãi.

Những hình ảnh đó trở thành nỗi ám ảnh đối với cậu bé 14 tuổi khi ấy.

Trong làng, mỗi ngày lại có thêm nhiều người qua đời vì đói.

Tiếng khóc vang lên từ nhiều ngôi nhà.

“Có hôm trong làng có vài người chết đói,” cụ nhớ.

Đối với người dân lúc đó, cái chết dường như trở thành điều quen thuộc.

Gia đình cụ Lợi cũng rơi vào cảnh thiếu ăn nghiêm trọng.

Những bữa cơm dần biến thành những bữa cháo loãng.

“Một nắm gạo nấu thành cả nồi cháo,” cụ kể.

Mỗi người trong nhà chỉ được ăn vài bát cháo loãng để cầm hơi.

Theo cụ Lợi, mẹ của cụ thường xuyên đi tìm rau dại ngoài đồng.

“Chỉ cần thấy cây gì có thể ăn được là hái mang về,” cụ nói.

Những loại rau rừng, lá cây hay củ chuối trở thành nguồn thức ăn chính.

Nhưng ngay cả những thứ đó cũng ngày càng khan hiếm.

Người dân trong làng bắt đầu giúp đỡ lẫn nhau trong khả năng có thể.

Nếu gia đình nào còn chút gạo, họ sẵn sàng chia sẻ với những người khó khăn hơn.

“Lúc đó ai cũng nghèo, nhưng vẫn cố giúp nhau,” cụ Lợi nhớ lại.

Theo cụ, điều khiến cụ cảm động nhất chính là tình làng nghĩa xóm trong thời điểm khó khăn nhất.

Dù đói khát, người dân vẫn cố gắng chia sẻ với nhau từng bát cháo, từng củ khoai.

Sau nhiều tháng khốn khó, tình hình bắt đầu thay đổi khi mùa lúa mới đến.

Cuộc sống của người dân dần ổn định trở lại.

Nhưng những ký ức về nạn đói vẫn còn mãi.

Đối với cụ Lợi, đó là quãng thời gian mà con người phải đối mặt với sự sống và cái chết mỗi ngày.

“Chỉ những ai từng trải qua mới hiểu cái đói đáng sợ thế nào,” cụ nói.

Giờ đây, khi tuổi đã gần trăm, cụ thường kể lại câu chuyện đó cho con cháu.

“Để chúng hiểu rằng hạt gạo quý giá ra sao,” cụ chia sẻ.

Theo cụ Lợi, thế hệ trẻ ngày nay có cuộc sống tốt hơn rất nhiều so với thời trước.

Nhưng những ký ức về nạn đói năm 1945 vẫn là bài học lịch sử cần được ghi nhớ.

“Đó là một thời kỳ đau thương của dân tộc,” cụ nói.

Những câu chuyện của những người như cụ Lợi không chỉ là ký ức cá nhân mà còn là một phần của lịch sử Việt Nam – khi hàng triệu người đã phải chịu đựng nạn đói khủng khiếp trong những năm cuối của thời kỳ chiến tranh.