Người tạc hình "dáng đứng Việt Nam" trên đường bay Tân Sơn Nhất

"Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhứt
Nhưng anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng
Và anh chết trong khi đang đứng bắn
 Máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng"... 

Người chiến sĩ đã lưu dấu ấn của mình trong trí nhớ đồng đội, gợi nên cảm hứng cho những câu thơ đi vào lòng nhiều thế hệ ấy là ai?

Tên anh là Nguyễn Công Mẹo

Nhà văn Hoài Vũ đã viết trong bút ký Lá thư Tân Sơn Nhứt, chỉ một ngày sau trận kịch chiến ở sân bay Tân Sơn Nhứt và phát trên Đài phát thanh Giải phóng:

"Chiến trường không có một giây lặng tiếng súng. Đột nhập vào phi trường lớn nhất, kiên cố nhất, một giây đối với chúng tôi bây giờ bằng giá trị thời gian của hàng chục ngày, thậm chí hàng tháng chiến đấu bên ngoài trước đây... 

Ngày hôm qua, tại một góc sân bay vốn là địa điểm giao tranh ác liệt, anh em quân báo cho biết bên cạnh bốn chiếc thiết giáp đã cháy thành bốn đống sắt vụn, họ tìm thấy một đồng chí của mình đã hi sinh trong tư thế chồm lên đứng bắn. 

Trông cây súng bóng nước thép từ bàn tay bất động của anh chĩa thẳng về phía trước, một lính Mỹ to xác vừa nhào tới đã vội thối lui...".

Nhà văn Hoài Vũ đã ghi lại trung thực những gì mình nghe được. Nhà thơ - chiến sĩ Lê Anh Xuân thổi thêm một chút cảm hứng lãng mạn anh hùng cách mạng để dáng đứng ấy trở thành dáng đứng tiêu biểu cho hàng ngàn chiến sĩ giải phóng quân tham chiến tại sân bay Tân Sơn Nhứt.

Bài thơ nhanh chóng trở nên nổi tiếng và dáng đứng ấy cũng mau chóng trở thành một hình tượng anh hùng vô danh, mang cái tên "giải phóng quân": 

"Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ
Anh chẳng để lại gì cho riêng anh trước lúc lên đường
Chỉ để lại dáng đứng Việt Nam tạc vào thế kỷ
Anh là chiến sĩ giải phóng quân...".

Phải rất lâu sau đó, khi những cựu binh của tiểu đoàn 16 liên lạc lại được với nhau, nối lại được những mắt xích đứt đoạn của diễn biến trận đánh thì mới xác định được tên riêng của anh, dung mạo của anh: Nguyễn Công Mẹo, chính trị viên phó đại đội 1, tiểu đoàn 16.

Ông Trần Lý Hải, nguyên chiến sĩ đại đội 1, tiểu đoàn 16, hiện sống ở Xuân Trường, Nam Định, xác nhận: "2h sáng, đơn vị chúng tôi đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất, chiếm được một số mục tiêu. 

Đến sáng, đối phương tổ chức phản kích mạnh. Đồng chí Mẹo lao lên, tựa vào một chiếc thiết giáp đã bị bắn đứt xích trước đó, nã đạn về phía trước. Anh lệnh cho một chiến sĩ khác nhảy hẳn lên chiếc thiết giáp, lấy khẩu đại liên của đối phương để bắn về phía chúng. 

Trời sáng hẳn, trực thăng Mỹ xả đạn vào đội hình của ta. Cả đồng chí Mẹo lẫn người chiến sĩ kia (tôi không biết tên) đều trúng đạn hi sinh. Riêng anh Mẹo, khi hi sinh vẫn đứng tựa vào chiếc thiết giáp, súng vẫn hướng về phía trước trong tư thế tiến công".